آمریکا و ایران پس از میانجیگری پاکستان به متن نهایی توافق صلح دست یافتند

ایالات متحده و ایران به «متن نهایی و مورد توافق» برای یک توافق صلح دست یافته‌اند. این خبر را شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، روز جمعه اعلام کرد و نشان‌دهنده پایان احتمالی جنگی است که در اواخر فوریه آغاز شد.

این موفقیت پس از ماه‌ها میانجیگری فشرده اسلام‌آباد حاصل شد که میزبان مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم بین دو طرف متخاصم بوده است. شریف در پلتفرم رسانه اجتماعی X اظهار داشت که «صلح هرگز به اندازه امروز نزدیک نبوده است» و افزود که دیپلمات‌های پاکستانی از نزدیک با واشنگتن و تهران برای نهایی کردن گام‌های فوری بعدی همکاری می‌کنند.[1][3]

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، این پیشرفت دیپلماتیک را تأیید کرد و در دفتر بیضی به خبرنگاران گفت که این توافق «تقریباً تکمیل شده است» و امضای رسمی آن می‌تواند در همین آخر هفته در اروپا انجام شود.

ترامپ اظهار داشت که این توافق بازگشایی خطوط کشتیرانی حیاتی را تضمین می‌کند و اطمینان می‌دهد که ایران به دنبال تسلیحات هسته‌ای نخواهد بود. انتظار می‌رود جی. دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور، که پیشتر در ماه آوریل برای مذاکره مستقیم با مقامات ایرانی به اسلام‌آباد سفر کرده بود، در صورت رفع موانع نهایی، در مراسم امضا حضور یابد.[2]

این موفقیت دیپلماتیک پس از یک هفته خطرناک در خاورمیانه رخ می‌دهد که نزدیک بود درگیری از کنترل خارج شود. تنها چند روز پیش، به نظر می‌رسید آتش‌بس شکننده‌ای که پاکستان در اوایل آوریل برقرار کرده بود، با تبادل حملات موشکی تلافی‌جویانه بین آمریکا و ایران، فرو می‌پاشد. این تشدید تنش باعث شد ترامپ تهدید به بمباران تلافی‌جویانه گسترده علیه تأسیسات ایران کند، اما او به طور ناگهانی روز پنجشنبه این حملات را لغو کرد و دلیل آن را پیشرفت ناگهانی در مذاکرات صلح عنوان نمود.[1][2][4]

بر اساس گفته‌های مقامات منطقه‌ای و جزئیات درز کرده از پیش‌نویس، «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» بر تمدید ۶۰ روزه آتش‌بس کنونی و بازگشایی فوری تنگه هرمز متمرکز است. این آبراه حیاتی، که معمولاً حدود ۲۰ درصد از عرضه سوخت جهان را تسهیل می‌کند، از زمان آغاز جنگ عملاً توسط محاصره دریایی آمریکا و اقدامات نظامی ایران مسدود شده بود. گزارش‌ها حاکی از آن است که این توافق بازگشت به حجم کشتیرانی پیش از جنگ را ظرف ۳۰ روز الزامی می‌کند و آمریکا نیز همزمان محاصره خود را لغو خواهد کرد.[2]

فراتر از امنیت دریایی، این چارچوب، لغو مرحله‌ای تحریم‌های آمریکا و آزادسازی دارایی‌های مسدود شده ایران را برای ارائه کمک اقتصادی به تهران ترسیم می‌کند. در مقابل، این توافق موقت شامل مفادی برای حذف و نابودی اورانیوم با غنای بالا ایران است. با این حال، مقامات آمریکایی و ایرانی هر دو اعلام کرده‌اند که تفاهم‌نامه فعلی تمام جنبه‌های برنامه هسته‌ای ایران را حل نمی‌کند؛ بلکه پنجره‌ای ۶۰ روزه ایجاد می‌کند که طی آن مذاکرات هسته‌ای جزئی‌تر انجام خواهد شد.[2]

با وجود خوش‌بینی از سوی واشنگتن و اسلام‌آباد، رهبری ایران موضع عمومی محتاطانه‌تری را حفظ کرده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تأیید کرد که توافق «هرگز به این اندازه نزدیک نبوده است»، اما از رسانه‌ها خواست تا زمانی که متن به طور رسمی نهایی نشده است، از گمانه‌زنی درباره شرایط دقیق خودداری کنند. رسانه‌های دولتی ایران و سخنگویان وزارت خارجه تأکید کردند که رهبری عالی کشور هنوز تأیید نهایی را نداده است و هشدار دادند که تهران از خطوط قرمز اصلی خود کوتاه نخواهد آمد.[2][3]

اسرائیل، که در کنار آمریکا در ۲۸ فوریه اقدام نظامی اولیه را آغاز کرد، طرف مستقیم مذاکرات نیست. با این حال، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز جمعه اظهار داشت که او با ترامپ «کاملاً موافق» است که ایران باید به طور دائمی از قابلیت‌های هسته‌ای خود محروم شود. اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، انتظارات را تکرار کرد که آمریکا اصول جلوگیری از حمایت ایران از گروه‌های نیابتی منطقه‌ای را رعایت خواهد کرد و خاطرنشان کرد که اسرائیل اجرای این توافق را از نزدیک زیر نظر خواهد داشت.

در صورت امضا، این توافق یک چرخش تاریخی دیپلماتیک خواهد بود که به ماه‌ها درگیری نظامی مستقیم پایان می‌دهد؛ درگیری‌هایی که بازارهای جهانی انرژی را متزلزل کرده و تهدید به فراگیر شدن در خاورمیانه گسترده‌تر کرده بود. با این حال، دیپلمات‌های نزدیک به مذاکرات هشدار می‌دهند که این توافق هنوز با آسیب‌پذیری‌های قابل توجهی روبرو است.

با توجه به اینکه تندروها در واشنگتن و تهران هر دو امتیازات داده شده را زیر نظر دارند و محیط امنیتی بی‌ثبات در منطقه مستعد تشدید ناگهانی است، مقامات تخمین می‌زنند که خطر قابل توجهی وجود دارد که توافق قبل از خشک شدن جوهر آن فرو بپاشد.[2][4]