برنامه‌ریزی برای نخستین دیدار ترامپ و رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، و دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا، قرار است روز سه‌شنبه در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک برای نخستین بار پس از تحولات بنیادین کاراکاس با یکدیگر دیدار کنند. این ملاقات که در جریان ضیافت رهبران جهانی انجام می‌شود، نشان‌دهنده چرخش کامل روابط دیپلماتیک دو کشور پس از برکناری نیکلاس مادورو در دی‌ماه گذشته است.

حضور رودریگز در خاک ایالات متحده به عنوان عالی‌ترین مقام اجرایی ونزوئلا، پیامدهای گسترده‌ای برای معادلات سیاسی آمریکای لاتین به همراه دارد و نشان می‌دهد که واشنگتن به طور رسمی ساختار جدید قدرت در کاراکاس را به رسمیت شناخته و آماده توسعه همکاری‌های دوجانبه است.[1][2][3]

بر اساس گزارش‌های منتشر شده و تایید مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، این دیدار غیررسمی در حاشیه نشست‌های چندجانبه ترامپ با رهبران کشورهای حاشیه خلیج فارس برنامه‌ریزی شده است. با این حال، یک مقام ارشد دولت آمریکا با احتیاط درباره قطعی بودن این برنامه به رسانه‌ها گفته است: «هیچ چیز نهایی نشده است. این موضوع به رئیس‌جمهور بستگی دارد.»

والتز نیز تایید کرده است که ترامپ در سخنرانی اصلی خود در مجمع عمومی، بر دستاوردهای دیپلماتیک و امنیتی دولت خود در نیم‌کره غربی تمرکز خواهد کرد و تغییر رژیم در ونزوئلا را به عنوان یکی از محورهای اصلی موفقیت سیاست خارجی خود به رهبران جهان ارائه خواهد داد.[2][4]

این دیدار در شرایطی انجام می‌شود که ونزوئلا پس از عملیات نظامی سوم ژانویه ۲۰۲۶ (۱۳ دی ۱۴۰۴) و خروج نیکلاس مادورو از قدرت، در مسیر دشوار بازسازی ساختارهای سیاسی و اقتصادی خود قرار دارد. رودریگز که پیش از این به عنوان معاون مادورو فعالیت می‌کرد، اکنون با حمایت مستقیم واشنگتن دولت موقت را رهبری می‌کند و در ماه‌های اخیر گام‌های مهمی برای عادی‌سازی روابط با جامعه جهانی برداشته است.

چرخش سیاسی او از یک مقام ضدآمریکایی به شریک استراتژیک واشنگتن، یکی از شگفت‌انگیزترین تحولات دیپلماتیک سال جاری محسوب می‌شود که مسیر را برای لغو تحریم‌های فلج‌کننده و بازگشت سرمایه‌های خارجی به این کشور هموار کرده است.[2][6]

یکی از محورهای کلیدی این نزدیکی دیپلماتیک، توافق جامع و گسترده نفتی میان واشنگتن و کاراکاس است که به عنوان ستون فقرات روابط جدید دو کشور شناخته می‌شود. یکی از مشاوران ارشد ترامپ در گفتگو با رسانه‌ها با اشاره به اهمیت راهبردی این توافق تاکید کرده است: «ایران دشوار است، اما ونزوئلا بدون شک بزرگ‌ترین موفقیت رئیس‌جمهور است و دلسی کلید این موفقیت است.»

این قرارداد استراتژیک به شرکت‌های بزرگ آمریکایی اجازه می‌دهد پس از سال‌ها تحریم و محدودیت، جریان نفت ونزوئلا را به بازارهای جهانی بازگردانند و ضمن تامین امنیت انرژی ایالات متحده، درآمدهای ارزی مورد نیاز برای بازسازی زیرساخت‌های ویران‌شده ونزوئلا را فراهم کنند.[2][3]

در عرصه حقوق بشر و آزادی‌های مدنی نیز دولت موقت ونزوئلا تلاش کرده است تا چهره جدیدی از خود به جامعه بین‌المللی ارائه دهد. رودریگز به تازگی با نمایندگان سازمان دیده‌بان حقوق بشر دیدار کرده است؛ رویدادی که ۱۸ سال پس از اخراج مدیر این سازمان از ونزوئلا رخ می‌دهد و یک نقطه عطف محسوب می‌شود.

همزمان، دولت موقت صدها زندانی سیاسی را آزاد کرده و برنامه‌هایی برای تعطیلی زندان بدنام «ال هلیکوئید» اعلام کرده است. علاوه بر این، رفع فیلتر از برخی وب‌سایت‌های خبری مستقل آغاز شده است که نشان‌دهنده کاهش تدریجی فضای امنیتی و تلاش برای ایجاد یک محیط سیاسی بازتر در دوران گذار است.[6]

با این وجود، برگزاری این دیدار و حمایت همه‌جانبه از دولت موقت بدون حاشیه نبوده است. برخی از متحدان سیاسی ترامپ در واشنگتن، از جمله سناتور جمهوری‌خواه برنی مورنو، خواستار تعیین تاریخ دقیق برای برگزاری انتخابات دموکراتیک در ونزوئلا هستند تا از طولانی شدن دوره انتقالی جلوگیری شود.

مورنو با اشاره به اهمیت نمادین تاریخ در فرهنگ آمریکای لاتین، پیشنهاد کرده است که انتخابات سراسری در ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۷، همزمان با سالروز تولد سیمون بولیوار، برگزار شود تا روند گذار سیاسی در این کشور تکمیل گردد و یک دولت منتخب با پشتوانه کامل مردمی قدرت را در دست بگیرد.[5]

در داخل ونزوئلا نیز، توافق نفتی با آمریکا و نزدیکی بیش از حد به واشنگتن با انتقاداتی از سوی برخی گروه‌های سیاسی و ملی‌گرایان مواجه شده است. منتقدان نگرانند که واگذاری امتیازات گسترده به شرکت‌های خارجی، استقلال اقتصادی ونزوئلا را در بلندمدت به خطر بیندازد.

آن‌ها هشدار می‌دهند که انتشار تصاویر دیدار صمیمانه رودریگز با ترامپ در نیویورک، ممکن است جایگاه او را در داخل کشور به عنوان یک رهبر مستقل تضعیف کرده و او را بیش از پیش به عنوان فردی وابسته به سیاست‌های کاخ سفید به تصویر بکشد؛ موضوعی که می‌تواند پایگاه اجتماعی دولت موقت را در میان طبقات کارگر متزلزل کند.[2]

ملاقات برنامه‌ریزی شده روز سه‌شنبه در نیویورک، دارای یک بعد نمادین و تاریخی نیز هست؛ این نشست تنها چند خیابان دورتر از زندان فدرالی برگزار می‌شود که نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا، در آن در انتظار محاکمه به اتهام جرایم مرتبط با تروریسم و قاچاق مواد مخدر است.

این تقابل معنادار، پایان یک دوره طولانی از تنش‌های ژئوپلیتیک، سرکوب‌های داخلی و انزوای بین‌المللی را به تصویر می‌کشد و آغاز فصلی جدید در معادلات انرژی، امنیت و دیپلماسی آمریکای لاتین را نوید می‌دهد که پیامدهای آن تا سال‌ها در منطقه احساس خواهد شد.[2]