بازگشت نخستین ردیف گازی پالایشگاه ششم پارس جنوبی به مدار تولید تا پایان سال

عملیات آواربرداری و ایمن‌سازی در پالایشگاه ششم مجتمع گاز پارس جنوبی به پایان رسیده و مرحله نصب و نوسازی تجهیزات اصلی آغاز شده است. این گذار از فاز مدیریت بحران به احیای دائمی زیرساخت‌ها، گلوگاه اصلی در تعیین توان شبکه گاز کشور برای عبور از اوج مصرف زمستانی است. با اتمام این مرحله، وابستگی شبکه به مسیرهای موقت فرآورش کاهش می‌یابد.[1]

سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران و معاون وزیر نفت، در تشریح برنامه زمان‌بندی احیای این تأسیسات اعلام کرد که نخستین ردیف کامل گازی که در سال جاری به چرخه بازمی‌گردد، ردیف سوم پالایشگاه ششم است. این ردیف فرآورشی قرار است تا پیش از پایان سال جاری خورشیدی به طور کامل وارد مدار تولید شود.[1][2]

سعید توکلی در این خصوص تأکید کرد: «نخستین ردیف کامل گازی که امسال به چرخه بازمی‌گردد، ردیف سوم پالایشگاه ششم است و پس از آن، ردیف چهارم پالایشگاه چهارم، ردیف نخست پالایشگاه چهارم و سپس ردیف نخست پالایشگاه ششم به‌صورت مرحله‌ای وارد چرخه تولید می‌شوند.»[2]

بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده در کارگروه اجرایی بازسازی، ورود این ردیف‌ها به مدار با رعایت دقیق استانداردهای ایمنی و پس از تست‌های پیش‌راه‌اندازی صورت می‌گیرد. این رویکرد مرحله‌ای تضمین می‌کند که فشار ناگهانی به سایر بخش‌های شبکه وارد نشود.[2][4]

ابعاد خسارت اسفندماه

در اواخر اسفند سال گذشته، حملات مستقیم به تأسیسات زیربنایی پارس جنوبی، چهار پالایشگاه کلیدی شامل پالایشگاه‌های سوم، چهارم، پنجم و ششم را هدف قرار داد. این رویداد بی‌سابقه باعث خروج ناگهانی حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت فرآورش گاز شیرین کشور شد.[1][2]

حجم گاز خارج شده از مدار در آن مقطع زمانی، معادل حدود یک‌سوم کل تولید گاز کشور بود. از دست رفتن این میزان عظیم از ظرفیت فرآورشی می‌توانست به افت شدید و خطرناک فشار در خطوط لوله انتقال سراسری و خاموشی‌های گسترده در بخش خانگی و توقف کامل تولید در بخش صنعتی منجر شود، اما با واکنش سریع تیم‌های عملیاتی، مدیریت بحران بلافاصله وارد فاز اجرایی شد.[2]

پالایشگاه ششم که فازهای ۱۵ و ۱۶ پارس جنوبی را پشتیبانی می‌کند، به تنهایی ظرفیت اسمی تولید روزانه ۵۰ میلیون مترمکعب گاز شیرین، ۸۰ هزار بشکه میعانات گازی و ۴۰۰ تن گوگرد را داراست. خروج ردیف‌های گازی این پالایشگاه، علاوه بر گاز شهری، تأمین خوراک مجتمع‌های پتروشیمی منطقه عسلویه را نیز با چالش مواجه کرد.[3][4]

راهکار تولید زودهنگام

برای جلوگیری از فروپاشی شبکه سراسری در روزهای پس از حادثه، شرکت ملی گاز طرح موسوم به «تولید زودهنگام» را در دستور کار قرار داد. در این طرح، گاز ترش استخراج‌شده از سکوهای دریایی، به جای ورود به پالایشگاه‌های آسیب‌دیده، به سمت ظرفیت‌های خالی سایر پالایشگاه‌های مجتمع پارس جنوبی هدایت شد.[1][2]

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران در این باره توضیح داد که در مرحله نخست این طرح، بازگرداندن حدود ۱۰۶ میلیون مترمکعب در روز برنامه‌ریزی شده بود. تاکنون با فعال‌سازی سه فاز جایگزین، نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت از دست‌رفته به چرخه تولید بازگشته است که فراتر از تعهد ۹۴ میلیون مترمکعبی اولیه است.[2]

اجرای طرح تولید زودهنگام، اگرچه توانست شبکه انتقال را از خطر افت فشار فوری نجات دهد و زمان لازم برای آواربرداری را فراهم کند، اما از منظر مهندسی یک راهکار موقت محسوب می‌شود. فرآورش حجم مازاد گاز در پالایشگاه‌های جایگزین باعث استهلاک بسیار بیشتر تجهیزات آن‌ها شده و حاشیه امنیت شبکه را در برابر سرمای ناگهانی و طولانی‌مدت زمستان به شدت کاهش می‌دهد.[1][4]

تقسیم کار در بازسازی

با توجه به گستردگی خسارات، مسئولیت بازسازی این زیرساخت‌های حیاتی میان دو بازوی اصلی وزارت نفت تقسیم شده است. شرکت ملی نفت ایران مأموریت یافته تا عملیات احیای پالایشگاه‌های سوم و پنجم را که به ترتیب فازهای ۴ و ۵، و ۹ و ۱۰ را پوشش می‌دهند، مدیریت کند.[2]

در سوی دیگر، بازسازی پالایشگاه‌های چهارم و ششم به شرکت ملی گاز ایران واگذار شده است. اگرچه ساخت و توسعه پالایشگاه‌ها در مأموریت ذاتی و اساسنامه این شرکت قرار ندارد، اما تجربه عملیاتی و شناخت دقیق تیم‌های فنی آن از این دو پالایشگاه، دلیل اصلی این واگذاری برای تسریع در روند بازسازی بوده است.[1][2]

تقسیم وظایف میان این دو شرکت بزرگ دولتی، امکان استفاده همزمان از منابع لجستیکی و تجهیزات انبارشده در هر دو بخش را فراهم کرده است. این هم‌افزایی سازمانی باعث شده تا فرآیند طولانی‌مدت سفارش‌گذاری و واردات قطعات تحریمی، با استفاده از ذخایر استراتژیک موجود در انبارهای وزارت نفت، تا حد زیادی دور زده شود.[4]

کارگروه اجرایی بازسازی پالایشگاه‌های آسیب‌دیده پارس جنوبی از ۱۷ فروردین‌ماه نشست‌های مستمر خود را آغاز کرده است. تصویب راهبردهای اجرایی، مدیریت روند بازسازی، بررسی پیشنهاد پیمانکاران داخلی و صدور مجوزهای قانونی در کوتاه‌ترین زمان ممکن، از جمله وظایف اصلی این کارگروه به شمار می‌رود.[2]

مدل‌های نوین تأمین مالی

یکی از چالش‌های اصلی در مسیر احیای پالایشگاه‌های پارس جنوبی، تأمین منابع ارزی و ریالی مورد نیاز برای خرید تجهیزات پیچیده فرآورشی است. تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت‌های بودجه‌ای دولت، استفاده از روش‌های سنتی تأمین مالی را با کندی مواجه کرده است.[1]

برای غلبه بر این محدودیت، وزارت نفت استفاده از مدل‌های قرارداد مهندسی، تأمین کالا، ساخت و تأمین مالی (EPCF) را در دستور کار قرار داده است. در این مدل، پیمانکار علاوه بر اجرای پروژه، وظیفه جذب سرمایه را نیز بر عهده دارد و بازگشت سرمایه وی از محل درآمدهای حاصل از تولید گاز تضمین می‌شود.[1][4]

مذاکرات فشرده‌ای برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی در پروژه‌های بازسازی پالایشگاه‌های چهارم و ششم در جریان است تا روند احیا با سرعت بیشتری طی شود. ورود سرمایه‌گذاران به این بخش، علاوه بر تسریع در خرید کمپرسورها و توربین‌های پیشرفته مورد نیاز، انتقال فناوری‌های نوین برای ارتقای راندمان پالایشگاه‌ها و کاهش هدررفت انرژی را نیز به شکل قابل‌توجهی تسهیل می‌کند.[1][4]

فرصتی برای ارتقای بهره‌وری

عملیات بازسازی در پارس جنوبی تنها به بازگرداندن شرایط به پیش از ۲۷ اسفند محدود نشده است. مهندسان ایرانی از توقف اجباری ردیف‌های گازی به عنوان فرصتی برای بهسازی تجهیزات، رفع گلوگاه‌های تولید و ارتقای سیستم‌های کنترل ابزار دقیق استفاده کرده‌اند.[1][2]

با نوسازی سیستم‌های فرآورشی در پالایشگاه ششم، انتظار می‌رود راندمان جداسازی اتان و گاز مایع (LPG) افزایش یابد. این محصولات با ارزش، خوراک اصلی مجتمع‌های پتروشیمی را تشکیل می‌دهند و افزایش تولید آن‌ها مستقیماً به رشد درآمدهای صادراتی کشور کمک خواهد کرد.[4]

علاوه بر این، نصب سیستم‌های پایش لحظه‌ای و هوشمندسازی فرآیندهای کنترلی در جریان این بازسازی، ضریب ایمنی پالایشگاه‌ها را در برابر حوادث مشابه در آینده افزایش می‌دهد. این رویکرد پدافند غیرعامل، پایداری تولید را از یک شعار مدیریتی به یک ساختار مهندسی قابل اتکا تبدیل کرده است.[4]

پایداری شبکه گاز در زمستان پیش رو، به سرعت عمل پیمانکاران در راه‌اندازی ردیف سوم پالایشگاه ششم گره خورده است. هر روز تسریع در این روند، معادل تزریق میلیون‌ها مترمکعب گاز شیرین به شبکه‌ای است که در ماه‌های سرد سال با حداکثر ظرفیت و بدون هیچ حاشیه امنیتی فعالیت می‌کند.[2]