کانادا: ارسال نامه عدم پذیرش به صدها متقاضی اقامت دائم ایرانی به دلیل خدمت اجباری در سپاه پاسداران

صدها متقاضی ایرانی اقامت دائم در کانادا طی هفته‌های اخیر نامه‌هایی از اداره مهاجرت، پناهندگان و شهروندی کانادا دریافت کرده‌اند که وضعیت اقامتی آن‌ها را به دلیل گذراندن دوره ۲۴ ماهه خدمت سربازی اجباری در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به خطر انداخته است. این نامه‌ها که با عنوان «نامه انصاف رویه» شناخته می‌شوند، به متقاضیان هشدار می‌دهند که ممکن است بر اساس بند ۳۴ قانون حفاظت از مهاجران و پناهندگان کانادا به دلیل عضویت در یک سازمان تروریستی، برای ورود یا ماندن در این کشور ناپذیرفتنی تشخیص داده شوند.[1][2][3]

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، تنها در روزهای ششم و هفتم ماه آگوست ۲۰۲۶ صدها نامه مشابه برای متقاضیان ایرانی ارسال شده است. ناهید رحمتی، نماینده گروه «شبکه حمایت از سربازان وظیفه ناشنیده» که بیش از ۱۳۰۰ عضو دارد، تایید کرده است که صدها نفر از اعضای این گروه نامه‌های هشدار اداره مهاجرت را دریافت کرده‌اند. به گفته او، تاکنون هیچ موردی مشاهده نشده است که فرد پس از دریافت این نامه موفق به دریافت اقامت دائم شده باشد و بسیاری از پرونده‌ها مستقیما رد شده‌اند.[1]

در واکنش به این بحران فزاینده، ۱۹۹ تن از استادان دانشگاه، پژوهشگران، پزشکان، مهندسان و فعالان ایرانی مقیم کانادا در اواسط سپتامبر ۲۰۲۶ نامه‌ای سرگشاده به رسانه‌ها و نمایندگان پارلمان کانادا ارسال کردند. امضاکنندگان این نامه با ابراز نگرانی عمیق از بن‌بست ایجاد شده، تاکید کردند که برای مردان در ایران، گذراندن خدمت نظام وظیفه امری کاملاً اجباری و تنها راه دریافت گذرنامه و خروج قانونی از کشور است. در بخشی از این نامه آمده است: «اجبار با عضویت یکی نیست و قربانیان یک نظام نباید به دلیل همان اجبار دوباره مجازات شوند.»[2]

اداره مهاجرت کانادا در پاسخ به این نگرانی‌ها اعلام کرده است که قرار گرفتن نام سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی در ژوئن ۲۰۲۴، ایجاب می‌کند تا پرونده‌هایی که نشان‌دهنده ارتباط با این نهاد هستند، مورد ارزیابی امنیتی قرار گیرند. با این حال، سخنگوی این اداره در بیانیه‌ای تاکید کرده است که ارسال این نامه‌ها یک روند عادی در اجرای قوانین مهاجرتی کانادا است و به این معنا نیست که هر فردی که در سپاه خدمت کرده، به طور خودکار غیرقابل پذیرش است.[1][2]

حقوق‌دانان و وکلای مهاجرت شرایط فعلی را برای متقاضیان بسیار پیچیده توصیف می‌کنند. حسین رئیسی، وکیل حقوق بشر که دو دهه در ایران فعالیت کرده است، اشاره می‌کند که سپاه پاسداران هیچ فهرستی از افرادی که پس از پایان خدمت اجباری این نهاد را ترک کرده‌اند، ارائه نمی‌دهد؛ بنابراین اثبات عدم ارتباط با این سازمان برای متقاضیان بسیار دشوار است. او به صراحت می‌گوید: «کسی که خدمت سربازی اجباری را در سپاه گذرانده است، نباید به عنوان عضو سپاه پاسداران در نظر گرفته شود.»[1]

رویه قضایی در دادگاه‌های فدرال کانادا نیز مسیر دفاع را برای این افراد ناهموار کرده است. در پرونده‌های پیشین، از جمله رای صادر شده در اواخر سال ۲۰۲۵، دادگاه فدرال تایید کرده بود که خدمت اجباری به تنهایی مانع از اعمال قوانین ضدتروریسم نمی‌شود و قانون نیازی به اثبات مشارکت شخصی فرد در اقدامات سازمان ندارد. متقاضیانی که نامه انصاف رویه را دریافت می‌کنند، معمولا تنها ۳۰ روز فرصت دارند تا با ارائه مدارک مستدل ثابت کنند که حضورشان در این نهاد صرفا از روی اجبار بوده و هیچ‌گونه وابستگی ایدئولوژیک یا سازمانی نداشته‌اند.[2][3]

پیامدهای این ارزیابی‌های سخت‌گیرانه تنها به فرد متقاضی محدود نمی‌شود و کل ساختار خانواده را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در برخی موارد، اداره مهاجرت به همسران این افراد نیز هشدار داده است که در صورت غیرقابل پذیرش شناخته شدن همسرشان، درخواست اقامت آن‌ها و فرزندانشان نیز رد خواهد شد. این وضعیت، خانواده‌های بسیاری را که سال‌ها در کانادا زندگی، تحصیل و کار کرده‌اند، در وضعیت تعلیق و اضطراب شدید قرار داده است، به طوری که بسیاری از ترس انتقام‌جویی حکومت ایران حتی از مصاحبه با رسانه‌ها خودداری می‌کنند.[1][2]

در حالی که دولت کانادا بر بررسی مورد به مورد پرونده‌ها تاکید دارد، فقدان یک دستورالعمل شفاف برای تفکیک سربازان وظیفه از نیروهای رسمی، هزاران مهاجر ایرانی را در برزخ حقوقی رها کرده است. فعالان مدنی و حقوق‌دانان امیدوارند که فشار افکار عمومی و نامه‌نگاری‌های اخیر متخصصان بتواند پارلمان کانادا را به بازنگری در نحوه اجرای بند ۳۴ قانون مهاجرت ترغیب کند تا قربانیان اجبار سیستماتیک، هزینه تصمیمات سیاسی و امنیتی را نپردازند.[1][2]