فرمانده کل ناتو از دکترین «سد، فرسایش و شکست» برای دفع تهاجم رونمایی کرد

در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶، ارشدترین مقام نظامی ناتو در «مجمع امنیتی ورشو» برنامه عملیاتی این ائتلاف را برای مهار و انهدام هرگونه تهاجم به مرزهای متحدان تشریح کرد. ژنرال الکسوس گرینکویچ، فرمانده عالی نیروهای متفقین در اروپا، «نظریه پیروزی» سه‌مرحله‌ای پیمان را معرفی نمود؛ ساختاری که هدف آن توقف هرگونه پیشروی در نقطه مرزی و فرسایش سازمان‌یافته زیرساخت‌های پشتیبانی نظامی دشمن است. این اعلان عمومی نشان‌دهنده یک تغییر الگوی بنیادین به سمت شفافیت عملیاتی برای تقویت بازدارندگی ائتلاف به شمار می‌رود.[1][2]

این دکترین که زیر عنوان «سد، فرسایش، شکست» فرمول‌بندی شده، بازتاب توافق عملیاتی میان تمامی ۳۲ عضو پیمان در اوایل سال جاری میلادی است. گرینکویچ ضمن تأکید بر اینکه درگیری نه قریب‌الوقوع است و نه گریزناپذیر، اعلام کرد ائتلاف «برای نبرد در همین امشب آماده است». این راهبرد بر پیوند نیروهای زمینی خط مقدم، شبکه حسگرهای پیشرفته و هم‌افزایی همه‌جانبه در دامنه‌های مختلف متکی است تا هرگونه نفوذ پیش از تثبیت مواضع متوقف گردد.[1]

ناتو با شفاف‌سازی گام‌های رزمی خود برای نابودی قوای مهاجم، ماهیت بازدارندگی را از وعده‌های دیپلماتیک به محاسبات ملموس ساختاری ارتقا داده است. ائتلاف تلاش دارد به طرف‌های تقابل ثابت کند تصرف هر تکه از قلمرو متحدان به قیمت منهدم شدن شبکه رزمی خود مهاجم تمام می‌شود. به گفته گرینکویچ، پایدارترین مسیر برای پاسداری از صلح، آماده‌سازی سامانه‌مند سازوبرگ دفاعی و اعلام عزم راهبردی به دور از تحریکات تنش‌زاست.[2][3]

راهبرد دفاعی سه‌مرحله‌ای

گام نخست با عنوان «سد» (توقف)، نیروهای زمینی مستقر در خط مقدم را مأمور می‌کند که تعرض را بلافاصله در نقطه اصطکاک متوقف سازند. این یگان‌ها با اتکا به پشتیبانی هوایی، دریایی، فضایی و سایبری، وظیفه دارند ستون‌های دشمن را زمین‌گیر کرده و مانع از افتادن هرگونه پهنه سرزمینی به دست حریف شوند. اولویت این مرحله انسداد فیزیکی و پرشتاب پیشروی قبل از هر نوع استقرار پایدار است.[1][2]

این مانور دفاعی ابتدایی وابستگی تام به برتری اطلاعاتی و شبکه‌های هشدار زودهنگام دارد. هدف ناتو شناسایی نشانه‌های تهاجم و چینش آرایش دفاعی پیش از عبور مهاجم از خطوط مرزی است. تحمیل ناکامی در نقطه تماس اولیه، فرصت دستیابی به دستاوردهای عملیاتی یا تحمیل وضعیت «امر واقع» از سوی متخاصم را از میان می‌برد.[2][3]

در صورت پافشاری دشمن، مرحله «فرسایش» (کند کردن توان) آغاز می‌شود که هدف آن گرفتن شتاب و تکانه تهاجم است. این فاز متکی بر حسگرهای شبکه‌ای پیشرفته و سامانه‌های خودران برای اخلال در یگان‌های پشتیبان مهاجم است. ناتو با پیوند دادن تسلیحات نقطه‌زن پیشرفته با حجم وسیعی از سامانه‌های ارزان‌قیمت، ساختار برنامه‌ریزی تهاجم را دچار فرسایش شدید می‌کند.[1][2][3]

ترکیب اثرات چنددامنه در سطوح تاکتیکی، عنصر بنیادین این فاز فرسایشی است. نیروهای هوایی و دریایی آزادی عمل حرکتی را بازیابی کرده و حجم آتش دقیق را متوجه خطوط هجومی می‌کنند. مقصود نهایی در این گام، تضعیف ساختاری یگان‌های درگیر تا رسیدن به نقطه توقف قطعی تهاجم است.[1][2]

آخرین مرحله، موسوم به «شکست»، در صورتی فعال خواهد شد که متخاصم نیروهای ذخیره خود را وارد کارزار کرده یا عملیات را تشدید کند. در این مقطع، نیروی ائتلاف تنها روی خطوط مقدم متمرکز نمی‌ماند، بلکه تمامی سامانه رزمی عملیاتی حریف را هدف قرار می‌دهد؛ از جمله شبکه‌های لجستیکی، زیرساخت‌های پایداری و مراکز فرماندهی و کنترلی که تداوم عملیات متخاصم را تضمین می‌کنند.[1][2][3][4]

مدیریت تنش و بازدارندگی عملیاتی

نکته حائز اهمیت این است که این دکترین عامدانه از تحمیل شکست راهبردی کلی به کشور متخاصم پرهیز دارد. گرینکویچ تصریح کرد که هدف صرفاً متلاشی کردن ظرفیت‌های عملیاتی و تاکتیکی نیروهای مهاجم است. ناتو با محدود کردن اهداف نهایی خود به حفاظت سرزمینی، هزینه و بار هرگونه تشدید تنش را منحصراً به دوش طرف آغازگر جنگ می‌اندازد.[2]

این سازوکار موجب می‌شود هر اقدام افزایشی از سوی مهاجم صرفاً به وخامت موقعیت ساختار نظامی خود او منجر شود؛ وضعیتی که تنها برون‌رفت منطقی از آن کاهش تنش خواهد بود. گرینکویچ تأکید کرد که بلوف‌های نظامی یا تشدید واقعی از جمله لفاظی‌های اتمی، همگرایی درونی ائتلاف را مخدوش نمی‌کند، زیرا سازوکار پاسخگویی متناسب به‌طور کامل پیش‌بینی شده است.[1][2]

این راهبرد همچنین جایگاه فناوری‌های نوین در نبردهای متعارف را بازتعریف می‌کند. با توجه به داده‌های میدانی حاصل از نبردهای اوکراین و خاورمیانه، ائتلاف تمرکز خود را روی پردازش پرشتاب داده‌های صحنه نبرد قرار داده است؛ سازوکاری که شناسایی تهدیدها در مراحل نخستین را ممکن می‌سازد تا نیروها پیش از وقوع حمله آرایش دفاعی بگیرند.[2][3]

طرح‌ریزی‌های دفاعی جدید نشانگر دگرگونی صحنه نبرد بر اثر کاربرد پهپادها و سامانه‌های خودران کم‌هزینه است. رویکرد ناتو ایجاد تلفیقی کارآمد از پرتابه‌های با دقت بالا و انبوهی از جنگ‌افزارهای خودران مقرون‌به‌صرفه است. این استراتژی ترکیبی امکان پایداری دفاعی در نبردهای فرسایشی طولانی را بدون تخلیه زرادخانه‌های گران‌قیمت راهبردی فراهم می‌سازد.[1][3]

اطمینان‌بخشی به جوامع عضو پیمان

انتشار علنی این جزئیات علاوه بر کارکرد مستقیم بازدارندگی، با هدف مهار نگرانی‌های افکار عمومی درون کشورهای عضو انجام شده است. پایتخت‌های اروپایی طی ماه‌های اخیر با افزایش حوادث خرابکاری، حریق‌های عمدی و تهاجمات سایبری روبه‌رو بوده‌اند؛ اقداماتی که گرینکویچ اذعان داشت موجب بروز ناآرامی در جوامع ائتلاف شده‌اند.[1][3]

ائتلاف بر این باور است که شفاف‌سازی سازوکارهای پاسخ‌دهی نظامی می‌تواند امنیت خاطر یک میلیارد شهروند کشورهای عضو را تقویت کند. این پیام نشان می‌دهد که پیمان‌های دفاع جمعی متکی بر ساختارهای عملیاتی عینی هستند. گرینکویچ در این باره اظهار داشت: «می‌خواهم هرکس که قصد آسیب رساندن به ما را دارد بداند که ما کاملاً آماده‌ایم.»[1]

عملیاتی شدن چنین دکترین دفاعی نیازمند تخصیص مستمر منابع به بخش تولید جنگ‌افزار و آمادگی نظامی است. اجرای این الگو مستلزم تدارک سلاح‌های لبه‌فناوری در کنار تسلیحات تولید انبوه کم‌هزینه است. به گفته گرینکویچ، بدنه صنایع دفاعی باید توانایی تاب‌آوری در جنگ‌های فرسایشی را داشته باشد، نه اینکه صرفاً ذخایر مراحل آغازین نبرد را تأمین کند.[2]

در نهایت، کارایی «نظریه پیروزی» به تداوم و استمرار بازآرایی سازمانی ارتش‌های عضو بستگی دارد. در سراسر ائتلاف، نیروهای مسلح گام‌های ملموسی برای انطباق با این راهبرد برمی‌دارند. رزمایش‌ها و بازبینی‌های روزمره با این هدف پیگیری می‌شوند که هر طراح حمله در صورت بررسی محاسبات میدانی به این جمع‌بندی برسد که آغاز تهاجم گزینه‌ای ناممکن است.[1]