فروپاشی آتش‌بس آمریکا و ایران؛ ترامپ تهدید به انزوای اقتصادی کرد و تهران دکترین تهاجمی در پیش گرفت

آتش‌بس ۶۰ روزه میان ایالات متحده و ایران رسماً فروپاشید و دو کشور را بار دیگر در چرخه تشدید تنش غوطه‌ور ساخت. این آتش‌بس شکننده که در ماه ژوئن با میانجیگری پاکستان برقرار شده بود، قرار بود راه را برای مذاکرات صلح گسترده‌تر پس از شروع جنگ در اواخر فوریه هموار کند. در عوض، انقضای تفاهم‌نامه منجر به سخت‌تر شدن مواضع هر دو طرف شده است؛ واشنگتن تهدید به تحریم‌های مالی بی‌سابقه‌ای کرده و تهران رسماً دکترین نظامی تهاجمی را پذیرفته است.[2]

پرزیدنت دونالد ترامپ اعلام کرد که پنجره دیپلماتیک بسته شده است و آنچه را که او «ویرانگرترین عملیات اقتصادی که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده» توصیف کرد، اعلام نمود. استراتژی دولت او تمرکز را از حملات مستقیم نظامی به یک کمپین گسترده تحریم‌های ثانویه تغییر می‌دهد که هدف آن قطع کامل ارتباط ایران با سیستم مالی جهانی است. کاخ سفید هشدار داد که هر کشور، مؤسسه مالی یا کسب‌وکاری که به تهران کمک مالی برساند، با عواقب اقتصادی شدید روبرو خواهد شد.[1][5]

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، سازوکار این کمپین فشار جدید را تشریح کرد و آن را «بزرگترین انزوای اقتصادی هماهنگ در تاریخ جهان» نامید. ایالات متحده قصد دارد از تسلط خود بر بازارهای جهانی استفاده کند تا متحدان و مخالفان را وادار سازد که قاچاق نفت، انتقال پول نقد و ثبت کشتی‌های مرتبط با ایران را متوقف کنند. بسنت اشاره کرد که دولت آمریکا دولت‌های خارجی را در مقابل یک انتخاب سخت قرار خواهد داد: یا از تحریم‌ها پیروی کنید یا با تمام توان خزانه‌داری آمریکا مواجه شوید.[4]

همزمان با تهدیدات مالی، ایالات متحده محاصره دریایی خود را در تنگه هرمز، که یک گلوگاه حیاتی برای عرضه جهانی انرژی است، حفظ کرده است. تخمین زده می‌شود که این محاصره سالانه حدود ۱۸ میلیارد دلار به اقتصاد ایران ضرر بزند. ترامپ با اشاره به تنگه هرمز به عنوان «قلمرو آمریکا»، تنش‌های دریایی را تشدید کرده است؛ ادعایی که مقامات ایرانی ضمن حفظ محدودیت‌های خود برای عبور و مرور از این آبراه، فوراً آن را توهم خواندند.[2]

ایران در پاسخ به تهاجم اقتصادی آمریکا، تغییر ساختاری در موضع نظامی خود ایجاد کرده است. سرتیپ محمد اکرم‌نیا، سخنگوی ارتش ایران، اعلام کرد که دکترین نظامی کشور رسماً از حالت دفاعی به تهاجمی تغییر یافته است. او با اشاره به درس‌های آموخته شده در ماه‌های اخیر درگیری، اظهار داشت که ایران اکنون آماده است تا عملیات پیش‌دستانه را آغاز کند و حملات تلافی‌جویانه‌ای را اجرا نماید که دامنه آن‌ها از هر حمله اولیه‌ای که متحمل شود، گسترده‌تر خواهد بود.[3][6]

تغییر به دکترین تهاجمی با سازماندهی مجدد فرماندهی نظامی ایران همراه است. قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا با ستاد کل نیروهای مسلح ادغام شده است تا تصمیم‌گیری‌ها ساده‌تر شده و زمان پاسخگویی در شرایط جنگی تسریع یابد. اکرم‌نیا به حمله قبلی ایران به یک پایگاه آمریکایی در اردن به عنوان الگویی برای اقدامات پیش‌دستانه آینده اشاره کرد و هشدار داد که ایران دیگر منتظر نخواهد ماند تا اولین ضربه را متحمل شود.[3]

برای تشویق بیشتر به مقاومت در صورت تهاجم زمینی، ارتش ایران برنامه پاداشی را برای هدف قرار دادن پرسنل آمریکایی تعیین کرده است. غیرنظامیان یا اعضای نظامی که سربازان آمریکایی را بکشند یا اسیر کنند، پاداشی معادل ۵ میلیارد تومان—تقریباً ۲۶,۰۰۰ دلار—دریافت خواهند کرد؛ رقمی که اگر این اقدام توسط یک زن انجام شود، دو برابر خواهد شد. ارتش همچنین پیشنهاد داده است که سلاح مورد استفاده در چنین اقداماتی را به دو برابر قیمت بازار خریداری کرده و در یک موزه ملی به نمایش بگذارد.[6]

این تشدید تنش دوگانه در حال حاضر لرزه‌هایی را در بازارهای جهانی انرژی ایجاد کرده است. قیمت نفت برنت به ۹۴ دلار در هر بشکه رسیده است، در حالی که میانگین قیمت بنزین در ایالات متحده به ۴.۱۰ دلار در هر گالن افزایش یافته است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، استراتژی آمریکا را «تروریسم اقتصادی» محکوم کرد و استدلال نمود که کمپین فشار، انحرافی از بدهی‌های فزاینده خود آمریکاست و در نهایت برای وادار کردن تهران به تسلیم شکست خواهد خورد. در حالی که هر دو کشور بر مواضع خود پافشاری می‌کنند، چشم‌انداز یک توافق مذاکره‌شده به طور فزاینده‌ای دور از دسترس به نظر می‌رسد.[1][2]