عربستان سعودی با سرمایه‌گذاری ۳۴ میلیارد دلاری در جمع ۱۰ کشور برتر انرژی‌های تجدیدپذیر جهان قرار گرفت

عربستان سعودی با ثبت یک نقطه عطف تاریخی، برای نخستین بار به فهرست ۱۰ سرمایه‌گذار برتر انرژی‌های تجدیدپذیر در جهان راه یافت. بر اساس گزارش سازمان انرژی عربی، این کشور در سال ۲۰۲۵ میلادی حدود ۳۴ میلیارد دلار به پروژه‌های برق پاک اختصاص داده است که نشان‌دهنده افزایش ۷۰ درصدی نسبت به سال قبل از آن است. این جهش سرمایه‌گذاری باعث شد تا ریاض با پشت سر گذاشتن کانادا، در جایگاه دهم جهانی قرار گیرد.[1]

این دستاورد بخشی از یک تحول ساختاری گسترده‌تر در اقتصاد بزرگترین صادرکننده نفت جهان است. عربستان که در سال ۲۰۱۹ عملاً هیچ تاسیسات تجدیدپذیر مقیاس‌بزرگی نداشت، تا پایان سال ۲۰۲۵ توانست ۱۲.۳ گیگاوات ظرفیت برق پاک را به شبکه سراسری خود متصل کند. هدف نهایی چشم‌انداز ۲۰۳۰ این کشور، تامین ۵۰ درصد از برق مصرفی داخلی از طریق منابع تجدیدپذیر و رسیدن به ظرفیت ۱۳۰ گیگاوات است.[2][3]

روند توسعه در سال ۲۰۲۶ با شتاب بیشتری در حال پیگیری است. شرکت خرید برق عربستان (SPPC) برنامه‌ریزی کرده است تا در سال جاری میلادی قراردادهای مربوط به ۱۴ گیگاوات ظرفیت جدید را نهایی کند. بخش عمده‌ای از این ظرفیت از طریق دور هفتم برنامه ملی انرژی‌های تجدیدپذیر (NREP) تامین می‌شود که به تنهایی شامل ۵.۳ گیگاوات پروژه‌های خورشیدی و بادی است.[2][8]

در بخش خورشیدی، تمرکز بر پروژه‌های غول‌پیکر است. نیروگاه خورشیدی الشعبه با ظرفیت ۲.۶ گیگاوات که در نزدیکی جده در حال ساخت است، پس از تکمیل به بزرگترین تاسیسات خورشیدی یکپارچه در کره زمین تبدیل خواهد شد. در دور هفتم مناقصات نیز پروژه‌هایی مانند نیروگاه ۱.۴ گیگاواتی طبرجل ۲ در منطقه الجوف و نیروگاه‌های کوچکتر در حائل، عسیر و مدینه به مناقصه گذاشته شده‌اند.[6][7]

توسعه انرژی بادی نیز همگام با بخش خورشیدی پیش می‌رود. پس از موفقیت نیروگاه بادی ۴۰۰ مگاواتی دومة الجندل، اکنون پروژه‌های بادی بسیار بزرگتری در دستور کار قرار دارند. دور هفتم برنامه ملی شامل دو پروژه عظیم بادی در منطقه مدینه است: نیروگاه ۱۳۰۰ مگاواتی بلغاه و نیروگاه ۹۰۰ مگاواتی شگران که مجموعاً ۲.۲ گیگاوات به ظرفیت بادی کشور اضافه خواهند کرد.[6][8]

یکی از چالش‌های اصلی انرژی‌های تجدیدپذیر، یعنی نوسانات تولید، از طریق سرمایه‌گذاری بی‌سابقه در سیستم‌های ذخیره‌سازی باتری (BESS) در حال مدیریت است. عربستان در حال حاضر حدود ۳۰ گیگاوات‌ساعت پروژه ذخیره‌سازی در دست اقدام دارد. امضای قرارداد ۱۲.۵ گیگاوات‌ساعتی با شرکت چینی BYD در اوایل سال ۲۰۲۶، یکی از بزرگترین توافق‌های تاریخ در زمینه استقرار باتری‌های شبکه‌ای محسوب می‌شود که امکان تامین برق پایدار در ساعات اوج مصرف شبانه را فراهم می‌کند.[2]

پیامدهای این تحول فراتر از مرزهای عربستان است. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۷، عربستان سعودی به همراه امارات متحده عربی، مصر، مراکش و عمان حدود ۸۵ درصد از کل ظرفیت جدید تجدیدپذیرها در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا را به خود اختصاص دهند. این کشورها در مجموع پتانسیل افزودن بیش از ۷۵ گیگاوات ظرفیت خورشیدی و بادی را در سال‌های آینده دارند.[1]

همزمان با این تحولات کلان، همکاری‌های منطقه‌ای نیز در حال گسترش است. در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶، شرکت بیم گلوبال (Beam Global) و شهر مصدر امارات یادداشت تفاهمی برای توسعه زیرساخت‌های انرژی پایدار امضا کردند که نشان‌دهنده همگرایی کشورهای حاشیه خلیج فارس در مسیر گذار انرژی است. این موضوع در کنفرانس انرژی پاک «سان‌رایز آرابیا» که در ۳۰ سپتامبر در ریاض برگزار می‌شود، با حضور سیاست‌گذاران و سرمایه‌گذاران بین‌المللی مورد بحث قرار خواهد گرفت.[5][9]

محرک اصلی این تغییرات، بیش از آنکه ایدئولوژیک باشد، ریشه در منطق اقتصادی دارد. عربستان سعودی در حال حاضر روزانه صدها هزار بشکه نفت را صرفاً برای تولید برق داخلی و پاسخگویی به تقاضای بالای سیستم‌های تهویه مطبوع در تابستان می‌سوزاند. جایگزینی این سوخت با انرژی خورشیدی ارزان‌قیمت، به ریاض اجازه می‌دهد تا نفت آزاد شده را به بازارهای جهانی صادر کند و درآمدهای ارزی خود را افزایش دهد.[3][4]

اگرچه برخی تحلیلگران معتقدند رسیدن به هدف بلندپروازانه ۱۳۰ گیگاوات تا سال ۲۰۳۰ ممکن است با تاخیر مواجه شود و ظرفیت عملیاتی واقعی به حدود ۴۵ تا ۵۵ گیگاوات برسد، اما مسیر طی شده غیرقابل انکار است.

گزارش تحلیلی ویژن ۲۰۳۰ در ارزیابی این روند می‌نویسد: «داستان انرژی‌های تجدیدپذیر عربستان، داستان یک شکست نیست. سرعت پیشرفت خیره‌کننده است، حتی اگر فاصله میان آنچه ساخته شده و آنچه وعده داده شده بود، چشمگیر باشد.» عربستان با ایجاد یک اکوسیستم رقابتی و ثبت رکوردهای جهانی در کاهش هزینه‌های تولید برق، در حال بازنویسی معادلات ژئوپلیتیک انرژی در قرن بیست و یکم است.[2][4]