جان‌باختن دست‌کم ۵۸ کارگر در حوادث کار طی ۲۵ روز نخست مهرماه

بررسی گزارش‌های میدانی و اخبار منتشر شده نشان می‌دهد که در ۲۵ روز نخست مهرماه ۱۴۰۵، دست‌کم ۵۸ کارگر در سراسر ایران بر اثر حوادث ناشی از کار جان خود را از دست داده‌اند. این آمار تکان‌دهنده بار دیگر مسئله ایمنی محیط‌های کاری و ضرورت نظارت مؤثر را به کانون توجه تبدیل کرده است.[1][3]

بر اساس داده‌های گردآوری شده در این بازه زمانی کوتاه، در مجموع ۵۹ کارگر جان باخته، ۲۵۰ نفر مجروح شده و چهار نفر نیز مفقود شده‌اند. تکرار این رویدادهای تلخ پرسشی اساسی را مطرح می‌کند که چرا شناخت خطرات محیط کار به اقدامات پیشگیرانه مؤثر منجر نمی‌شود.[1][3]

ریزش معادن، سقوط از ارتفاع، گازگرفتگی و حوادث مرتبط با ماشین‌آلات صنعتی در صدر علل این مرگ‌ومیرها قرار دارند. حوادثی نظیر ریزش خاک در معدن مس سونگون و ریزش دیواره تونل معدن منگنز نارچ، لزوم بازرسی فوری و ارزیابی پایداری دیواره‌های معدنی را بیش از پیش برجسته می‌سازد.[1]

آمار منطقه‌ای و سهم سقوط از ارتفاع

آمارهای منطقه‌ای تصویر دقیق‌تری از پراکندگی این حوادث ارائه می‌دهند. علی عباسی، مدیرکل پزشکی قانونی مازندران، در نهم مهرماه اعلام کرد که در پنج ماه نخست سال جاری، ۵۵ نفر شامل ۵۴ مرد و یک زن بر اثر حوادث کار در این استان جان باخته‌اند.[1]

این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته نشان‌دهنده افزایش ۳۱ درصدی تلفات در استان مازندران است. در این میان، سقوط از ارتفاع با ثبت ۳۴ مورد فوتی، بیشترین سهم را در مرگ‌های ناشی از حوادث کار در این خطه شمالی کشور به خود اختصاص داده است.[1]

در مقابل، استان خراسان رضوی شاهد روند متفاوتی بوده است. حسن سروری، مدیر روابط کار اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی این استان، از کاهش ۱۶ درصدی شمار حوادث ناشی از کار در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ خبر داده است.[2]

سروری درباره جزئیات این حوادث گفت: «۱۳ مورد فوت کارگر ناشی از حوادث در کارگاه‌های استان طی نیمه نخست امسال ثبت شده است که از این تعداد ۱۰ مورد مربوط به کارگاه‌های ساختمانی، یک مورد مربوط به معدن و ۲ مورد مربوط به کارگاه‌های صنعتی بوده است.»[2]

خلأهای نظارتی و ترس از اخراج

کارشناسان ایمنی عوامل متعددی را در بروز این حوادث دخیل می‌دانند که فرسودگی تجهیزات، نگهداری ناکافی و تأخیر در تعمیرات زیرساخت‌ها از مهم‌ترین آن‌هاست. علاوه بر این، فشارهای اقتصادی و ناامنی شغلی باعث می‌شود کارگران در برابر شرایط ناایمن سکوت کنند.[1]

یکی از چالش‌های اصلی در محیط‌های کارگری، ترس از اخراج است که مانع از گزارش دادن خطرات توسط خود کارگران می‌شود. بسیاری از نیروهای کار ترجیح می‌دهند برای حفظ منبع درآمد خود، خطرات کار با تجهیزات فرسوده یا در شرایط ناایمن را به جان بخرند.[1]

از منظر قانونی، تأمین ایمنی کارگاه‌های مشمول ماده ۹۵ قانون کار مستقیماً بر عهده کارفرما قرار دارد. کارفرمایان موظف‌اند وسایل و تجهیزات حفاظت فنی را تهیه کرده و آموزش‌های لازم را برای استفاده صحیح از آن‌ها در اختیار کارگران قرار دهند.[2]

در صورت بروز حادثه به دلیل نقص ایمنی، مسئولیت مدنی و کیفری از جمله پرداخت دیه متوجه کارفرما خواهد بود. برای پیشگیری از این موارد، تنها در خراسان رضوی طی شش ماه نخست امسال، بیش از ۴۵ هزار کارگر آموزش‌های مرتبط با حفظ ایمنی را دریافت کرده‌اند.[2]

حوادث در فضاهای بسته و کشاورزی

گازگرفتگی در چاه‌ها و فضاهای مسدود از دیگر عوامل مرگبار در مهرماه بوده است. جان‌باختن سه کارگر در چاهی در روستای قره‌حسنلو ارومیه در ۲۵ مهر، بار دیگر خطرات ناشی از تجمع گازهای سمی در محیط‌های محصور و بدون تهویه را به اثبات رساند.[1]

ورود به چنین محیط‌هایی نیازمند ارزیابی دقیق شرایط، سنجش گازهای موجود و رعایت سخت‌گیرانه دستورالعمل‌های ایمنی است. متأسفانه در بسیاری از کارگاه‌های کوچک و پروژه‌های محلی، این الزامات اولیه نادیده گرفته شده و به قیمت جان کارگران تمام می‌شود.[1]

بخش کشاورزی نیز از این حوادث در امان نمانده است. با آغاز فصل برداشت، حوادثی نظیر واژگونی خودروهای حامل کارگران فصلی، سقوط از درختان هنگام برداشت محصولاتی مانند گردو و گرفتار شدن در سیلاب‌های پاییزی، جان بسیاری از کارگران این بخش را تهدید می‌کند.[1]

بازرسان وزارت کار قانوناً حق دارند به کارگاه‌ها وارد شوند و در صورت مشاهده خطر حتمی، از طریق مراجع قضایی تقاضای تعطیلی بخش یا تمام کارگاه را مطرح کنند. با این حال، کمبود نیروی بازرسی نسبت به گستردگی کارگاه‌ها، اجرای این قانون را با کندی مواجه کرده است.[2]

تکرار حوادث مرگبار در مهرماه نشان می‌دهد که قوانین موجود به تنهایی برای حفاظت از جان کارگران کافی نیستند. تا زمانی که نظارت‌های مستمر، نوسازی تجهیزات و فرهنگ‌سازی ایمنی به یک اولویت ملی تبدیل نشود، محیط‌های کاری همچنان قربانی خواهند گرفت.[1][2]