تغییر موضع رسانه‌های حکومتی ایران درباره ژیمناستیک زنان؛ از «بی‌ارزش» تا «تاریخ‌سازی»

حضور هنگامه هادیانی در مسابقات آسیایی ناگویا در شهریور ۱۴۰۵، بحث‌های گسترده‌ای را درباره تغییر لحن رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی در قبال ورزش زنان به همراه داشته است. این ورزشکار زن ایرانی توانست در رقابت‌های ژیمناستیک به رتبه سیزدهم دست یابد، نتیجه‌ای که بلافاصله توسط تریبون‌های دولتی به عنوان یک دستاورد بزرگ و «تاریخ‌سازی» معرفی شد. این استقبال رسمی در حالی صورت می‌گیرد که سابقه برخورد با این رشته ورزشی در ایران روایتی کاملا متفاوت دارد.[1][2]

تنها سه سال پیش، در اسفند ۱۴۰۱، یکی از مدیران ارشد ورزش زنان در جمهوری اسلامی به صراحت اعلام کرده بود که «ژیمناستیک زنان ارزش ندارد». دلیل این اظهارنظر، محدودیت‌های سخت‌گیرانه پوششی بود که مانع از صدور مجوز برای حضور زنان ژیمناست ایرانی در میادین بین‌المللی می‌شد. در آن زمان، سیاست رسمی بر این مبنا استوار بود که رشته‌هایی با لباس‌های خاص، جایی در سبد حمایتی ورزش دولتی ندارند.[1][2]

فاصله میان آن اظهارنظر صریح در سال ۱۴۰۱ و تیترهای هیجان‌زده شهریور ۱۴۰۵، نشان‌دهنده یک چرخش ۱۸۰ درجه‌ای در ماشین تبلیغاتی حکومت است. رسانه‌های مستقل و فعالان حقوق زنان این تغییر رویکرد را نه نشانه‌ای از بهبود شرایط ساختاری، بلکه تلاشی برای مصادره موفقیت‌های فردی ورزشکارانی می‌دانند که با هزینه شخصی و تحمل فشارهای مضاعف به این مسابقات رسیده‌اند.[1][2][3]

در چهار دهه گذشته، زنان ایرانی در رشته‌هایی مانند ژیمناستیک، شنا و دوچرخه‌سواری با انزوای تحمیلی روبرو بوده‌اند. عدم تخصیص بودجه، ممنوعیت پخش تلویزیونی مسابقات داخلی و ممانعت از اعزام به تورنمنت‌های برون‌مرزی، بخشی از موانعی است که نسل‌های مختلفی از ورزشکاران زن را از رسیدن به سطح اول ورزش قهرمانی بازداشته است. حضور هادیانی در ناگویا، در واقع شکستن سد این انزوای ۴۰ ساله است.[1][2]

منتقدان با استفاده از استعاره «گروگان‌گیر و گروگان»، رفتار رسانه‌های دولتی را تحلیل می‌کنند. آنها استدلال می‌کنند سیستمی که سال‌ها مانع رشد این رشته شده بود، اکنون که یک ورزشکار با عبور از هفت‌خوان محدودیت‌ها به صحنه آسیایی رسیده، تلاش می‌کند این حضور را به عنوان سندی بر حمایت خود از زنان به جهان مخابره کند. این رویکرد، تضاد میان سیاست‌های اعمال‌شده در داخل و تصویرسازی‌های بین‌المللی را برجسته می‌کند.[1][2][3]

رتبه سیزدهم هنگامه هادیانی در مسابقات آسیایی، فراتر از یک عدد در جدول رده‌بندی است. این نتیجه برای ورزشکاری که از امکانات اولیه اردوهای تدارکاتی بین‌المللی و رقابت‌های مستمر محروم بوده، یک پیروزی شخصی بزرگ محسوب می‌شود. با این حال، تقلیل این تلاش فردی به یک پروژه تبلیغاتی دولتی، ارزش واقعی کار او را در سایه بازی‌های سیاسی قرار می‌دهد.[1][2]

بررسی روند پوشش خبری این رویداد نشان می‌دهد که رسانه‌های همسو با دولت، به جای پرداختن به کمبودها و نیازهای زیرساختی ژیمناستیک زنان، تمرکز خود را بر روی کلماتی مانند «اولین بار» و «حضور با حجاب اسلامی» معطوف کرده‌اند. این نوع پوشش خبری، به وضوح کارکردی دوگانه دارد: از یک سو پاسخگویی به فشارهای داخلی برای دیده شدن زنان، و از سوی دیگر ارسال پیامی به نهادهای بین‌المللی ورزشی مبنی بر عدم تبعیض جنسیتی.[3]

آزمون واقعی برای سیاست‌گذاران ورزش ایران، نه در تیترهای امروز، بلکه در برنامه‌ریزی‌های فردا نهفته است. تخصیص بودجه معادل با بخش مردان، فراهم کردن امکان میزبانی مسابقات بین‌المللی و رفع موانع اعزام تیم‌های کامل به تورنمنت‌های جهانی، معیارهایی هستند که نشان خواهند داد آیا «تاریخ‌سازی» امروز، آغاز یک تغییر بنیادین است یا صرفا یک بهره‌برداری مقطعی از تلاش یک زن ورزشکار.[1][2][3]