خیز ایران برای یکپارچگی بازار گاز؛ سفر پزشکیان به مسکو برای هشتمین اجلاس سران

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، شامگاه دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ (۲۶ اکتبر ۲۰۲۶) برای شرکت در هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) تهران را به مقصد مسکو ترک کرد. این سفر یک‌روزه با هدف یکپارچه‌سازی سیاست‌های صادراتی و بررسی راهکارهای محافظت از زیرساخت‌های انرژی در برابر تنش‌های منطقه‌ای انجام می‌شود.[4]

اجلاس رسمی سران روز سه‌شنبه ۵ آبان در پایتخت روسیه برگزار خواهد شد و پزشکیان یکی از سخنرانان اصلی این رویداد است. پیش از این نشست، بیست‌وهشتمین نشست وزرای انرژی مجمع در روز دوشنبه برگزار شد تا اسناد کلیدی و بیانیه پایانی اجلاس را نهایی کنند.[2][4]

حمید بورد، سرپرست وزارت نفت ایران که رئیس‌جمهور را در این سفر همراهی می‌کند، محور اصلی مذاکرات را توسعه میادین مشترک و تبادل گاز عنوان کرده است. او تأکید کرد که ایران به دنبال ایجاد یک بازار مشترک گاز طبیعی و هماهنگی بیشتر در سیاست‌های بین‌المللی صادرات است.[2]

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در نشست خبری خود اهمیت این رویداد را برجسته کرد. او گفت: «این سفر فرصتی برای گفت‌وگو و رایزنی میان کشورهای مهم تأمین‌کننده انرژی در جهان، به‌ویژه کشورهای صادرکننده گاز، و همچنین برگزاری دیدارهای دوجانبه است.»[1]

معماری جدید برای امنیت زیرساخت‌ها

یکی از دغدغه‌های اصلی مطرح شده در دستور کار هیئت ایرانی، محافظت از تأسیسات حیاتی انرژی در زمان درگیری‌های ژئوپلیتیک است. با توجه به افزایش قیمت نفت برنت به بالای ۱۰۹ دلار در هر بشکه طی هفته‌های اخیر، ثبات جریان انرژی به اولویت نخست تولیدکنندگان تبدیل شده است.[2][3]

کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه، پیش‌تر اعلام کرده بود که مقدمات این سفر از هفته‌ها قبل برنامه‌ریزی شده است. به گفته وی، رهبران کشورهای عضو در مسکو گرد هم می‌آیند تا درباره تحولات بازار جهانی گاز و چشم‌انداز همکاری میان صادرکنندگان تصمیم‌گیری کنند.

مجمع کشورهای صادرکننده گاز که در سال ۲۰۰۱ پایه‌گذاری شد، اکنون بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیس خود را گرامی می‌دارد. اعضای اصلی این مجمع از جمله ایران، روسیه، قطر و الجزایر، بخش عمده‌ای از ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان را در اختیار دارند و نقش تعیین‌کننده‌ای در تأمین نیازهای صنعتی ایفا می‌کنند.[4]

در حاشیه این اجلاس بین‌المللی، دیدارهای دوجانبه‌ای نیز برنامه‌ریزی شده است که مهم‌ترین آن‌ها ملاقات مسعود پزشکیان با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه خواهد بود. این دیدار در ادامه رایزنی‌های فشرده ماه‌های اخیر میان مقامات عالی‌رتبه دو کشور صورت می‌گیرد.[1][3]

مقابله با محدودیت‌های اقتصادی

مسکو و تهران در تلاش‌اند تا با ایجاد مکانیسم‌های مالی مستقل، اثرات تحریم‌های یک‌جانبه را بر تجارت انرژی خود کاهش دهند. پیمان شراکت راهبردی جامع ۲۰ ساله که در ژانویه ۲۰۲۵ میان دو کشور امضا شد، چارچوب قانونی لازم را برای این همکاری‌های زیرساختی فراهم کرده است.[3]

این پیمان دولت‌ها را متعهد می‌سازد تا با توسعه پیوندهای بانکی مستقیم و استفاده از ارزهای ملی، تجارت دوجانبه را از نوسانات سیستم‌های مالی غربی مصون نگه دارند. اجلاس مسکو می‌تواند گام عملی مهمی برای اجرایی کردن قراردادهای سرمایه‌گذاری در بخش نفت و گاز باشد.[3]

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، پیش از این سفر از نزدیک‌تر شدن بی‌سابقه همکاری‌های تهران و مسکو خبر داده بود. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز در سفر اخیر خود به تهران در اواخر مهرماه، بر لزوم هماهنگی بیشتر در پرونده‌های اقتصادی و هسته‌ای غیرنظامی تأکید کرد.[3]

توسعه کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب و پروژه‌های سوآپ گازی از دیگر محورهای کلیدی است که انتظار می‌رود در مذاکرات دوجانبه مطرح شود. این زیرساخت‌ها می‌توانند مسیرهای جدیدی برای انتقال انرژی به بازارهای نوظهور در آسیا ایجاد کنند.[2][3]

چشم‌انداز بازار و نقش فناوری

علاوه بر مباحث ژئوپلیتیک، انتقال فناوری‌های نوین استخراج و فرآوری گاز نیز در دستور کار اجلاس هشتم قرار دارد. کشورهای عضو به دنبال تبادل تجربیات در زمینه افزایش بهره‌وری پالایشگاه‌ها و کاهش هدررفت انرژی در شبکه‌های انتقال هستند.

الکساندر نواک، معاون نخست‌وزیر روسیه و رئیس کمیته برگزاری اجلاس، پیش‌تر اعلام کرده بود که این رویداد بستری برای توسعه ابتکارات مشترک فراهم می‌کند. به گفته وی، هدف نهایی این است که گاز طبیعی به عنوان یک منبع انرژی در دسترس، قابل اعتماد و همه‌کاره در اقتصاد جهانی تثبیت شود.

موفقیت این اجلاس به توانایی اعضا در تبدیل تفاهم‌نامه‌های سیاسی به قراردادهای الزام‌آور تجاری بستگی دارد. در حالی که تقاضای جهانی برای انرژی‌های پاک‌تر در حال افزایش است، صادرکنندگان گاز باید نشان دهند که می‌توانند پایداری عرضه را در بلندمدت تضمین کنند.[2]

بر اساس آمارهای رسمی، کشورهای عضو مجمع صادرکنندگان گاز بیش از ۷۰ درصد از ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان را در اختیار دارند. این تسلط ساختاری به آن‌ها اجازه می‌دهد تا با هماهنگی در میزان تولید، از نوسانات شدید قیمت‌ها در فصول اوج مصرف جلوگیری کنند.[4]

علی‌محمد موسوی، معاون امور بین‌الملل و بازرگانی وزارت نفت ایران، ریاست نشست کارشناسان ارشد مجمع را در روز یکشنبه ۳ آبان بر عهده داشت. در این نشست تخصصی، پیش‌نویس اسناد راهبردی و بیانیه نهایی اجلاس با حضور نمایندگان ملی کشورها بررسی و تأیید شد.[2][4]

با پایان یافتن این اجلاس یک‌روزه در ۵ آبان ۱۴۰۵، انتظار می‌رود نقشه راه جدیدی برای همکاری‌های گازی در دهه آینده ترسیم شود. گام بعدی برای کشورهای عضو، پیاده‌سازی توافقات فنی در سطح شرکت‌های ملی نفت و گاز خواهد بود تا جریان سرمایه به سمت پروژه‌های زیربنایی هدایت شود.[2][3]