کی‌یف: حملات پهپادی به عمق خاک روسیه ۵۱ درصد از ظرفیت پالایش نفت این کشور را از کار انداخته است

وزارت دفاع اوکراین روز یکشنبه اعلام کرد که کارزار پهپادی دوربرد این کشور ۵۱ درصد از ظرفیت پالایش نفت روسیه را از کار انداخته است. این تحول نقطه عطفی در راهبرد کی‌یف برای از کار انداختن موتور محرکه اقتصادی مسکو در تأمین مالی ماشین جنگی به شمار می‌رود.[1][4]

یوهنی خمارا، وزیر دفاع اوکراین، اظهار داشت که نهادهای اطلاعاتی و ستاد کل نیروهای مسلح خسارات انباشته در تأسیسات متعدد را برآورد کرده‌اند. این حملات زیرساخت‌های حیاتی را از منطقه مسکو تا سیبری هدف قرار داده و توان زنجیره لجستیک روسیه در سوخت‌رسانی به لشکرهای خط مقدم را به شدت تضعیف کرده است.[3][5]

خمارا گفت: «اصابت به ۵۱ درصد از ظرفیت پالایشگاهی ضربه‌ای بنیادین به اقتصاد دشمن، توان تجاوزگری و تغذیه لجستیکی نیروهای آن است. حملات عمقی ما کماکان میدان نبرد را به درون خاک روسیه می‌کشاند.»[3]

این رقم ۵۱ درصدی نشان‌دهنده افزایش آسیب‌ها نسبت به کاهش ۴۵ درصدی است که ستاد کل ارتش اوکراین در اواخر سپتامبر گزارش داده بود. اگرچه تحلیلگران مستقل نمی‌توانند این رقم دقیق را به صورت قطعی تأیید کنند، اما داده‌های ماهواره‌ای و پایشگران بین‌المللی انرژی از اختلالات فراگیر و فلج‌کننده در صنایع پایین‌دستی نفت روسیه خبر می‌دهند.[1][6]

وزارت دفاع اوکراین تأکید کرد که بازتاب کامل این عملیات‌ها بلافاصله در خطوط درگیری مشهود نمی‌شود؛ با این حال، پیامدهای زنجیره‌ای ناشی از کمبود سوخت و تخصیص توان فنی برای تعمیرات مکرر، تاب‌آوری روسیه در هدایت حملات زرهی سنگین را به شکل ملموسی تحلیل می‌برد.[3][6]

مؤسسه مطالعات جنگ نیز در ارزیابی میدانی خود در تاریخ ۵ اکتبر اشاره کرد که افت توان لجستیک سوختی روسیه گلوگاه‌های عملیاتی پیشین را تشدید کرده است. در غیاب خطوط سوخت‌رسانی مطمئن، ستون‌های مکانیزه در مانورهای تهاجمی به شدت آسیب‌پذیر شده و چرخه‌های پشتیبانی به‌طور فرساینده‌ای طولانی گشته‌اند.[6]

تمرکز بر گلوگاه‌های فنی

نیروهای اوکراینی به جای تمرکز بر مخازن ساده ذخیره‌سازی نفت خام، تمرکز آتش پهپادی خود را روی واحدهای پیچیده فرآوری ثانویه پالایشگاه‌ها گذاشته‌اند؛ تجهیزاتی حساس که برای تصفیه و حذف ناخالصی‌ها از سوخت کاربرد دارند و به قطعات تخصصی نیازمندند که در شرایط تحریم‌های بین‌المللی جایگزینی آن‌ها برای مسکو دشوار است.[5]

آژانس بین‌المللی انرژی گزارش می‌دهد که بازسازی این برج‌های تقطیر و تفکیک سنگین ماه‌ها طول می‌کشد. برخی از ۳۲ پالایشگاه اصلی روسیه از آغاز جنگ تاکنون تا ۱۵ بار هدف قرار گرفته‌اند، وضعیتی که سامانه‌های فنی را در چرخه معیوب تخریب مکرر و وصله‌پینه‌های اضطراری گرفتار ساخته است.[5]

تأسیسات آسیب‌دیده پالایشگاه‌های راهبردی در یاروسلاول، پرم، ساراتوف، سیزران و مجتمع نفتی اوست-لوگا در دریای بالتیک را دربرمی‌گیرد. علاوه بر این، پالایشگاه‌های کیریشی و ایلسکی نیز به تازگی هدف قرار گرفته‌اند که نشان‌دهنده گسترش جغرافیای عملیات کی‌یف در ضربه زدن به زیرساخت‌هاست.[1][3]

اوکراین برای دستیابی به این عمق عملیاتی، صنایع دفاعی بومی خود را به سرعت توسعه بخشیده و محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی غرب برای حمله به عمق خاک روسیه با موشک‌های اهدایی را دور زده است. ارتش اوکراین اخیراً یک تأسیسات گازی روسیه را در فاصله ۳۲۰۰ کیلومتری مرز با موفقیت هدف قرار داد.[1]

پهپاد فایر پوینت اف‌پی-۱ (Fire Point FP-1) نماد تکیه بر زنجیره تسلیحاتی داخلی است. با تکیه بر سخت‌افزارهای ساخت داخل، کی‌یف نیازی به کسب اجازه از متحدان برای انتخاب اهداف ندارد و می‌تواند فشار فرسایشی و مداوم بر زیرساخت انرژی روسیه را به دلخواه خود مدیریت کند.[1]

تبعات زنجیره‌ای بر اقتصاد و بازار داخلی

تداوم این کارزار بحرانی دامنه‌دار در چرخه توزیع سوخت روسیه به بار آورده است؛ کشوری که سومین تولیدکننده بزرگ فرآورده‌های پالایشی در جهان به شمار می‌رفت. آژانس بین‌المللی انرژی تخمین می‌زند که تولید گازوئیل روسیه حدود ۳۰ درصد افت کرده و به کسری شدید سوخت در شبکه‌های توزیع غیرنظامی دامن زده است.[5]

گزارش‌ها حاکی از آن است که صف‌های خودروها در برخی مناطق روسیه برای دریافت بنزین تا ۴۰ ساعت به درازا کشیده است. پالایشگاه‌های روسیه با تعویق تعمیرات اساسی و وارد مدار کردن واحدهای کهنه از رده خارج شده در پی جبران این کمبود برآمده‌اند، اما بازده این تجهیزات فرسوده بسیار پایین است.[5]

در پاسخ به این ناترازی داخلی، مسکو برای نخستین بار صادرات سوخت جت و گازوئیل را به‌کلی ممنوع کرده و محدودیت‌های سنگینی بر صادرات بنزین وضع نموده است. دولت روسیه همچنین استانداردهای کیفی سوخت را کاهش داده تا حجم اسمی بنزین تولیدی را بالا نگه دارد؛ اقدامی که استهلاک شدید خودروها و ناوگان حمل‌ونقل را در پی خواهد داشت.[5]

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در نشست یکم اکتبر باشگاه والدای رسماً به خسارات سنگین این حملات اذعان کرد. پوتین در اعترافی کم‌سابقه تأیید کرد که اصابت به پالایشگاه‌ها دست‌کم یک درصد از کل تولید ناخالص داخلی روسیه را کاسته است.[5]

پوتین در برابر صاحب‌نظران سیاست خارجی گفت: «آن‌ها حمله به پالایشگاه‌های نفت را آغاز کردند و آشکارا گفتند هدفشان آسیب زدن به اقتصاد ماست. آیا موفق شدند؟ تا حدودی بله.»[5]

به دنبال این سخنان پوتین، کرملین با صدور فرمانی انتشار هرگونه داده درباره وضعیت پالایشگاه‌ها و صادرات انرژی را محرمانه اعلام کرد. این سیاست پنهان‌کاری تلاشی است تا آسیب‌پذیری واقعی و اختلال عملیاتی مجتمع‌ها از دید عموم و ناظران دور بماند، به ویژه که سامانه‌های پدافندی روسیه در رهگیری پهپادها ناکام بوده‌اند.[1]

توسعه دامنه و مقیاس کارزار پهپادی

بازارهای جهانی انرژی فوراً به افت عرضه فرآورده‌های روسی واکنش نشان دادند و قیمت جهانی گازوئیل با اعلام ممنوعیت‌های صادراتی مسکو صعودی شد. این شوک پیامدهای سیاسی جهانی نیز داشته است، تا جایی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با اشاره به التهاب در بازار جهانی سوخت از اوکراین خواست حملات به پالایشگاه‌ها را متوقف کند.[5]

با وجود فشارهای خارجی، هیچ نشانه‌ای از عقب‌نشینی کی‌یف دیده نمی‌شود. وزارت دفاع اوکراین اعلام کرده که تولید و خرید پهپادهای تهاجمی دوربرد در سال ۲۰۲۶ سه‌برابر شده و کارشناسان نظامی در حال طراحی سامانه‌های خودران تازه‌ای هستند که به عمق بیشتری از حریم هوایی روسیه نفوذ می‌کنند.[1][3]

وزارت دفاع اوکراین درباره ظرفیت تولید پهپادی خود اعلام کرد: «این پایان کار نیست. ما برد و توان تخریبی حملات عمقی را به مراتب بالاتر خواهیم برد و دشمن را به‌طور ساختارمند از منابع اداره جنگ محروم خواهیم ساخت.»[1][3]