رفتن به محتوای اصلی
کووید طولانیمتفورمین· 7 دقیقه مطالعه· در سلامت

مصرف زودهنگام متفورمین با کاهش ۵۰ درصدی خطر کووید طولانی و مرگ همراه است

بزرگسالانی که ظرف شش روز پس از ابتلا به کووید-۱۹ داروی دیابت متفورمین را دریافت کردند، طی شش ماه بعد با کاهش ۵۳ درصدی در خطر ابتلا به کووید طولانی یا مرگ روبه‌رو شدند. این مطالعه مشاهده‌ای با شبیه‌سازی یک کارآزمایی بالینی، پرونده سلامت بیش از ۲۱ میلیون نفر را بررسی کرده است.

به قلم الهام شاهرخی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

یک داروی نام‌آشنا و ارزان‌قیمت دیابت ممکن است سد دفاعی تازه‌ای در برابر عوارض ماندگار ناشی از ویروس کرونا ایجاد کند. بر اساس مطالعه‌ای نوین که با روش شبیه‌سازی کارآزمایی هدفمند انجام شده، بزرگسالانی که ظرف شش روز نخست ابتلا به کووید-۱۹ متفورمین دریافت کردند، در مقایسه با سایر بیماران با ۵۳ درصد کاهش خطر ابتلا به کووید طولانی یا فوت در طول شش ماه روبه‌رو شدند.[1][2]

این یافته‌ها که در مجله تخصصی ویروس‌شناسی پزشکی (Journal of Medical Virology) به چاپ رسیده، برگرفته از تحلیل پرونده‌های الکترونیک سلامت بیش از ۲۱ میلیون نفر است. پژوهشگران تفاوت آشکاری در پیامدهای سلامت بیمارانی که متفورمین مصرف کردند در مقایسه با مصرف‌کنندگان سایر درمان‌های تجربی ثبت کردند.[3][4]

اگرچه این یافته‌ها همسو با آزمایش‌های بالینی تصادفی قبلی است، اما متخصصان بالینی تأکید دارند که داده‌های مشاهده‌ای نمی‌توانند رابطه علت و معلولی قطعی را برای پیشگیری ثابت کنند. با این حال، این مطالعه از ظرفیت یک مداخله ارزان‌قیمت برای عارضه‌ای پرده برمی‌دارد که زندگی میلیون‌ها نفر را مختل کرده است.[3]

کووید طولانی با علائمی تازه یا تشدیدشونده شناخته می‌شود که ماه‌ها پس از رفع عفونت اولیه ادامه دارند و چالش بزرگی برای سلامت عمومی به شمار می‌روند. دستیابی به راهکاری دارویی و پیشگیرانه در همان مراحل آغازین می‌تواند روند بیماری را به شکل چشمگیری در گروه‌های آسیب‌پذیر دگرگون سازد.[1]

شبیه‌سازی یک کارآزمایی بالینی با داده‌های واقعی

پژوهشگران دانشکده پزشکی دانشگاه مینه‌سوتا برای ارزیابی اثر متفورمین، از پایگاه جامع داده‌های کووید آمریکا بهره بردند. آن‌ها چارچوب مطالعه را بر پایه شبیه‌سازی کارآزمایی هدفمند بنا کردند؛ روشی پیشرفته که با کنترل دقیق داده‌های مشاهده‌ای، شرایط یک کارآزمایی بالینی تصادفی را شبیه‌سازی می‌کند.[2][4]

تمرکز این تیم روی بزرگسالانی بود که نتیجه آزمایش کرونای آن‌ها بین اسفند ۱۳۹۸ تا شهریور ۱۴۰۲ مثبت شده بود. محققان بیمارانی را که پیش‌تر به دلایلی چون پیش‌دیابت یا دیابت نوع ۲ متفورمین مصرف می‌کردند از مطالعه کنار گذاشتند تا صرفاً اثر مستقیم دارو بر پیامدهای ناشی از عفونت ویروسی سنجیده شود.[2][4]

در این بررسی، ۲۴۸ نفر که ظرف شش روز از زمان تایید ابتلا برای نخستین بار متفورمین دریافت کردند، با یک گروه کنترل متشکل از ۲۴۸ بیمار دیگر مقایسه شدند. گروه کنترل داروهای تجویزی دیگری را در همان بازه زمانی دریافت کرده بودند تا نقش یک گروه مقایسه‌ای فعال را ایفا کنند.[1][2]

داروهای گروه کنترل شامل فلووکسامین، فلوتیکازون، ایورمکتین و مونته‌لوکاست بود. این داروها اگرچه پیش‌تر برای کووید حاد تجویز می‌شدند، اما شواهد استواری در کارآزمایی‌ها برای پیشگیری از علائم ماندگار کووید نداشتند و معیاری مناسب برای مقایسه به‌شمار می‌رفتند.[2][3]

پس از همسان‌سازی آماری ویژگی‌های دو گروه، میانگین سنی افراد ۵۳ سال برآورد شد. حدود ۱۶ درصد از شرکت‌کنندگان سیاه‌پوست و ۱۶ درصد هیسپانیک بودند و ابتلای بیش از نیمی از آن‌ها در دوران اوج سویه اومیکرون رخ داد.[1][2]

کاهش ۵۳ درصدی خطر چگونه ثبت شد؟

شرکت‌کنندگان به مدت ۱۸۰ روز زیر نظر قرار گرفتند تا پیامد ترکیبی اصلی، یعنی تشخیص کووید طولانی یا مرگ، ارزیابی شود. نتایج نشان داد که مسیر سلامت این دو گروه در طول دوره شش‌ماهه تفاوت معناداری پیدا کرده است.[2][3]

در گروه دریافت‌کننده متفورمین، ۴ درصد از بیماران (۱۰ نفر از ۲۴۸ نفر) به کووید طولانی مبتلا شدند یا فوت کردند. در نقطه مقابل، میزان بروز این پیامد ترکیبی در گروه کنترل ۸.۵ درصد (۲۱ نفر از ۲۴۸ نفر) گزارش شد.[1][3]

این تفاوت به معنای کاهش قدر مطلق خطر به میزان ۴.۵ واحد درصد است که به نسبت خطر نسبی تعدیل‌شده ۰.۴۷ منجر می‌شود. دکتر کارولین برامانته، نویسنده ارشد پژوهش، اشاره کرد که برآورد آماری نشان می‌دهد دامنه کاهش خطر می‌تواند بین ۱۱ تا ۷۵ درصد متغیر باشد.[2][4]

دکتر برامانته در گزارش خود نوشت: «تجویز متفورمین در هفته نخست تأیید ابتلا به سارس-کوو-۲ با ۵۳ درصد کاهش خطر کووید طولانی یا مرگ طی شش ماه در نمونه‌ای همراه بود که اغلب آن‌ها به سویه اومیکرون مبتلا شده بودند.» با این حال، تیم تحقیق تأکید دارد که تکرار این دستاوردها در محیط‌های بالینی گوناگون برای تغییر راهنماهای درمانی رسمی الزامی است.[1][4]

این نتایج همخوانی نزدیکی با کارآزمایی تصادفی COVID-OUT دارند که سرپرستی آن نیز بر عهده دکتر برامانته بود. آن کارآزمایی نشان داده بود که تجویز زودهنگام متفورمین خطر کووید طولانی را حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد کاهش می‌دهد، بدون اینکه عارضه ایمنی نگران‌کننده‌ای بر جای بگذارد.[2]

تحلیل مشابهی نیز با متد کارآزمایی هدفمند در بریتانیا انجام شد که تجویز متفورمین ظرف ۹۰ روز از ابتلا را سنجید. مطالعه بریتانیایی نسبت خطر ۰.۳۶ را ثبت کرد که سیگنال محافظتی مشاهده‌شده در جامعه بیماران آمریکایی را بیشتر تأیید می‌کند.[1]

سازوکار اثرگذاری: مهار التهاب و ویروس

متفورمین دهه‌هاست که پایه اصلی درمان دیابت نوع ۲ محسوب می‌شود، اما کارکردهای آن ممکن است فراتر از تنظیم قند خون باشد. دانشمندان امروزه تمرکز ویژه‌ای بر قابلیت‌های ضدالتهابی و ضدویروسی این دارو در فاز حاد عفونت‌های ویروسی دارند.[3]

در مراحل نخست کووید-۱۹، التهاب فراگیر می‌تواند زنجیره‌ای از آسیب‌ها را به راه بیندازد که حتی پس از پاکسازی ویروس از بدن پایدار می‌مانند. به نظر می‌رسد متفورمین این پاسخ التهابی شدید را مهار کرده و مانع آسیب‌های سلولی زمینه‌ساز کووید طولانی می‌شود.[3]

این دارو همچنین ممکن است از تکثیر مستقیم ویروس در بدن میزبان جلوگیری کند. متفورمین با دگرگون کردن محیط سلولی می‌تواند بار ویروسی اولیه را کاهش داده، از شدت بیماری حاد بکاهد و فرصت لانه‌گزینی طولانی‌مدت ویروس را از بین ببرد.[3]

زمان‌بندی، فاکتوری تعیین‌کننده در بروز این اثرات محافظتی است. مصرف دارو دقیقاً در شش روز نخست ابتلا، مسیر پیشرفت بیماری را پیش از آنکه سیستم ایمنی بیش از حد فعال و مخرب شود، مسدود می‌کند.[1][2]

این رویکرد مداخله زودهنگام تضاد معناداری با کارآزمایی‌های ناموفق درمان کووید طولانی مزمن دارد؛ مطالعاتی که مصرف طولانی‌پاکسلووید یا کلشی‌سین را روی افرادی که از پیش دچار علائم مزمن بودند آزمایش کردند و هیچ منفعت بالینی پایداری نیافتند.[2]

محدودیت‌های آماری و روش‌شناختی پژوهش

با وجود ارقام امیدبخش، کارشناسان متدولوژی بالینی بر تفسیر محتاطانه نتایج تأکید دارند. از آنجا که پژوهش بر داده‌های الکترونیک استوار است، تنها می‌تواند عوارضی را بازتاب دهد که پزشکان رسماً در ویزیت‌های حضوری ثبت کرده‌اند.[3]

با وجود ارقام امیدبخش، کارشناسان متدولوژی بالینی بر تفسیر محتاطانه نتایج تأکید دارند.

تحلیل‌گران همچنین به تلفیق پیامدها اشاره می‌کنند؛ جایی که کووید طولانی و فوت در یک شاخص مشترک ادغام شده‌اند. اگر اثر اصلی متفورمین بر کاهش مرگ‌ومیر بوده باشد تا رفع علائم ماندگار، شاخص ترکیبی همچنان منفعتی آماری را نشان خواهد داد.[3][4]

ماهیت مشاهده‌ای داده‌ها احتمال وجود متغیرهای مداخله‌گر پنهان را نیز باز می‌گذارد. هرچند توازن آماری متغیرهایی مانند سن و نژاد را تعدیل کرده، اما پرونده‌های پزشکی قادر نیستند همه تفاوت‌های رفتاری و سلامت فردی بین دو گروه را پوشش دهند.[2][3]

افزون بر این، کاهش ۴.۵ واحد درصدی خطر مطلق بدین معناست که به ازای هر ۱۰۰ بیمار تحت درمان، حدود چهار تا پنج پیامد منفی کمتر رخ داده است. این ارقام میانگین‌های جمعیتی هستند، نه تضمینی قطعی برای عدم ابتلای تک‌تک افراد.[3]

همه کارآزمایی‌های بالینی نتایج یکسانی نشان نداده‌اند. برای نمونه، کارآزمایی ACTIV-6 متفورمین را در بزرگسالان کم‌خطر ارزیابی کرد و نتوانست به حدنصاب اثربخشی تعیین‌شده برای کاهش علائم ماندگار گزارش‌شده توسط بیماران در شش ماه برسد.[3]

چشم‌انداز بالینی و اقدامات بعدی

تکرار این نتایج مثبت در طراحی‌های پژوهشی مختلف، فرضیه اثربخشی پیشگیرانه متفورمین را تقویت می‌کند. با این حال، پزشکان به مردم هشدار می‌دهند از مصرف خودسرانه دارو یا استفاده خارج از دستور بدون نظارت بالینی دقیق و بررسی ایمنی پرهیز کنند.[1][3]

متفورمین دارویی عموماً کم‌عارضه، بسیار ارزان و در دسترس است و همین ویژگی‌ها آن را گزینه‌ای ایده‌آل برای سلامت عمومی می‌سازد. در صورت ورود به دستورالعمل‌های رسمی درمان کووید، این دارو می‌تواند در مناطق کم‌برخوردار نیز سپری در برابر سندرم‌های پس از عفونت باشد.[3]

گام‌های پژوهشی بعدی باید سهم اختصاصی متفورمین در کاهش کووید طولانی را جدا از آمار فوت شفاف کنند. کارآزمایی‌های بالینی آینده همچنین باید دوز و طول دوره بهینه مصرف ضدویروسی و مشخصات بیمارانی را که بیشترین سود را می‌برند، دقیق‌تر تعیین کنند.[2][4]

طرح گرافیکی: در این پژوهش از پرونده‌های الکترونیک سلامت متعلق به «همکاری هم‌گروهی ملی کووید» (National COVID Cohort Collaborative) برای شبیه‌سازی یک کارآزمایی بالینی تصادفی استفاده شد.

تا آن زمان، این شواهد راهنمای ارزشمندی در مهار پس‌لرزه‌های همه‌گیری به شمار می‌روند. در شرایطی که بیماران پرتعدادی با عوارض ناتوان‌کننده کووید طولانی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، مداخلات بهنگام در روزهای آغازین بیماری همچنان منطقی‌ترین راهبرد پیش‌رو است.[1][2]

نکات کلیدی

  • بزرگسالانی که ظرف شش روز پس از ابتلا به کووید-۱۹ متفورمین دریافت کردند، طی شش ماه با کاهش ۵۳ درصدی در خطر بروز کووید طولانی یا مرگ مواجه شدند.
  • این مطالعه مشاهده‌ای به مقایسه ۲۴۸ بیمار دریافت‌کننده متفورمین با همین تعداد بیمار مصرف‌کننده درمان‌های تجربی دیگر پرداخته است.
  • محققان این اثر حفاظتی را ناشی از توانایی دارو در فرونشاندن التهاب فراگیر و کاستن از بار ویروسی در فاز حاد بیماری می‌دانند.
  • متخصصان روش‌شناسی یادآور می‌شوند که ادغام مرگ با علائم ماندگار، نیازمند ارزیابی‌های مستقل بعدی برای سنجش سهم دقیق متفورمین صرفاً در کووید طولانی است.

آنچه نمی‌دانیم

  • آیا در صورت تفکیک کامل مرگ‌ومیر از کووید طولانی، کاهش ۵۳ درصدی خطر برای هر دو پیامد به یک اندازه برقرار خواهد بود یا خیر.
  • دوز مصرفی و طول دوره بهینه متفورمین هنگامی که صرفاً به عنوان یک داروی پیشگیرانه ضدویروس تجویز می‌شود چه میزان است.
  • این دارو چه میزان اثربخشی در پیشگیری از عوارض مزمن در افراد دارای وزن طبیعی و ایمنی ترکیبی حاصل از واکسن‌های جدید دارد.
پژوهشگران علوم پزشکی 45%متخصصان متدولوژی بالینی 35%حامیان سلامت عمومی 20%
پژوهشگران علوم پزشکی
بر کاهش معنادار خطر بیماری و خواص ضدالتهابی و ضدویروسی دارو در فاز حاد تأکید دارند.
متخصصان متدولوژی بالینی
محدودیت‌های مطالعات مشاهده‌ای و ادغام عوارض ماندگار با مرگ‌ومیر را گوشزد می‌کنند.
حامیان سلامت عمومی
این دارو را راهکاری ارزان و دردسترس برای محافظت از جوامع در برابر عوارض بلندمدت می‌دانند.

منابع

پوشش منابع

4 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

پژوهشگران علوم پزشکی 45%متخصصان متدولوژی بالینی 35%حامیان سلامت عمومی 20%
  1. [1]CIDRAPحامیان سلامت عمومی

    Metformin given within a week of COVID-19 slashes risk of long COVID, death by 53%, paper notes

    مطالعه در CIDRAP →
  2. [2]Contagion Liveپژوهشگران علوم پزشکی

    Early Metformin Linked to 53% Lower Risk of Long COVID or Death

    مطالعه در Contagion Live →
  3. [3]Medindiaحامیان سلامت عمومی

    Metformin Linked to 53% Lower Long COVID Risk in New Study

    مطالعه در Medindia →
  4. [4]Journal of Medical Virologyپژوهشگران علوم پزشکی

    Metformin at the time of COVID-19 infection and risk of long COVID: A target trial emulation study

    مطالعه در Journal of Medical Virology →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار سلامت با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.