موافقت آژانس بین‌المللی انرژی با آزادسازی زودهنگام ۲۰ میلیون بشکه گازوئیل راهبردی

هیئت‌مدیره آژانس بین‌المللی انرژی در نشست ۱۵ اکتبر خود رسماً با آزادسازی شتابان بیش از ۲۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری گازوئیل موافقت کرد. این اقدامِ هدفمند در تخصیص فراورده‌های پالایش‌شده میان‌تقطیر، پاسخی سیستمی برای کاستن از عدم‌تعادل حاد در بازار جهانی سوخت به شمار می‌رود.[4]

توزیع این محموله گازوئیل، مهم‌ترین بخش از راهبرد هماهنگ اعضای آژانس برای رساندن آخرین بسته ۱۰۰ میلیون بشکه‌ای از برنامه برداشت راهبردی به بازار مصرف است. به گزارش خبرگزاری آناتولی، در شرایطی که بازارهای نفت در آستانه زمستان نیم‌کره شمالی با مازاد تقاضا و محدودیت عرضه مواجه‌اند، مدیران آژانس زمان‌بندی آزادسازی را جلو انداختند.[1][4]

این مداخله تازه، استمرار تلاشی گسترده برای بازیابی ثبات در شبکه تأمین انرژی در میانه اختلالات ژئوپلیتیکی است. آژانس تأیید کرده که کشورهای عضو تاکنون نزدیک به ۳۳۰ میلیون بشکه از ذخایر نفتی خود را با هدف خنثی‌سازی تکانه‌های عرضه وارد چرخه توزیع کرده‌اند.[2][3]

مراحل اولیه این برنامه تا اوایل اکتبر توانسته بود ۳۲۵ میلیون بشکه نفت خام را به شریان‌های عرضه تزریق کند، اما آژانس دریافت که اتکای صِرف به نفت خام تسویه‌نشده نمی‌تواند تنگنای زنجیره پایین‌دستی در فراوری محصولات میان‌تقطیر از جمله گازوئیل و سوخت گرمایشی را رفع کند.[7]

میان‌بر زدن گلوگاه پالایشگاه‌ها

تزریق مستقیم گازوئیل نهایی از انبارها به بازار، زیرساخت پالایشی تحت‌فشار جهان را دور می‌زند. در حال حاضر پالایشگاه‌های عمده در مناطق مصرف‌کننده با حداکثر ظرفیت عملیاتی کار می‌کنند و امکان پردازش نفت خام مازاد و تبدیل آن به سوخت ترابری را ندارند.[6]

این ۲۰ میلیون بشکه سوخت بلافاصله وارد شبکه پخش عمده‌فروشی می‌شود تا بخش لجستیک و ترابری تجاری را احیا کند؛ سوختی که زیربنای ناوگان سنگین جاده‌ای، کشتیرانی و ادوات زراعی است و جهش نرخ آن مستقیماً به شاخص‌های تورمی سرایت می‌کند.[4][6]

تحلیل‌گران بازار انرژی تأکید دارند تسریع این برنامه ناشی از تشدید نگرانی‌ها پیرامون اختلال در زنجیره تأمین خاورمیانه هم‌زمان با بحران پیرامون ایران است. تغییر مسیر خطوط کشتیرانی از دریای سرخ، هفته‌ها به زمان سفر دریایی افزوده و مصرف روزانه سوخت ناوگان تجاری را بالا برده است.[3][6]

دور زدن کانون‌های سنتی دریانوردی علاوه بر تأخیر در بارانداز سوخت، نرخ سوزاندن گازوئیل در موتور کشتی‌ها را افزایش داد؛ وضعیتی که موجب افت سریع‌تر ذخایر انبارهای تجاری در اروپا و آسیا پیش از تکمیل دوره‌های تعمیرات پاییزی پالایشگاه‌ها شد.[3]

واکنش بازار و سازوکارهای لجستیکی

داده‌های نخستین بازار نشان می‌دهد پیام روانی آژانس تا اندازه‌ای از شتاب صعودی قراردادهای آتی فراورده‌های میان‌تقطیر کاسته است. معامله‌گران پیش‌تر به‌دلیل هم‌پوشانی تقاضای حرارتی پاییزه با تنگناهای پالایشی، نرخ‌های زمستانی را به‌شدت افزایش داده بودند.[6]

باقی‌مانده ۱۰۰ میلیون بشکه تعهدشده در این برنامه جامع نیز طی هفته‌های پیش‌رو در قالب محموله‌های مرحله‌بندی‌شده توزیع خواهد شد. هم‌اینک نهادهای متولی در کشورهای عضو مشغول هماهنگی سازوکارهای خروج این ذخایر از غارهای نمکی زیرزمینی و مخازن راهبردی به بنادر تجاری هستند.[1][5]

اروپا پس از حذف ساختاری واردات از خطوط لوله روسیه وابستگی بالایی به خرید گازوئیل پیدا کرده و انتظار می‌رود سهم قابل‌توجهی از این سوخت پالایش‌شده را جذب کند. کشورهای این قاره فرصت بسیار کوتاهی تا اواخر نوامبر و آغاز سرما برای تکمیل ذخایر حرارتی خود دارند.[4]

هیئت حاکمه آژانس کانال ارتباطی مستمری با کشورهای مصرف‌کننده گشوده تا مطمئن شود سوخت آزادشده مستقیماً به بحرانی‌ترین مناطق کمبود تخصیص می‌یابد؛ فرآیندی که در گرو هماهنگی پیچیده زنجیره‌های سوآپ میان بخش‌های دولتی و شرکت‌های بازرگانی است.[1]

محدودیت‌های ساختاری ذخایر راهبردی

با وجود وسعت این گام، تحلیل‌گران زنجیره انرژی یادآور می‌شوند که تخلیه ذخایر راهبردی تنها مسکّنی موقت در برابر کسری‌های ساختاری است. ۲۰ میلیون بشکه تنها نیاز چند روز کل مصرف بین‌المللی را پوشش می‌دهد و راه‌حلی برای خلأ مقطعی شبکه انتقال است، نه کاهنده دائمی قیمت.[6]

کوتاه‌تر شدن جدول زمان‌بندی برداشت بدین معناست که انبارهای اضطراری زودتر از محاسبات پیشین تخلیه خواهند شد. با توزیع کامل ۷۵ تا ۱۰۰ میلیون بشکه نهایی، حجم لایه محافظ آژانس برای مقابله با شوک‌های احتمالی بعدی در آینده نزدیک بسیار نازک می‌شود.[5][7]

جایگزینی این ذخایر ملی نیازمند بازخرید میلیون‌ها بشکه نفت و فراورده در بازار آزاد خواهد بود؛ خریدی زیرساختی که پس از فروکش کردن بحران ژئوپلیتیکی، به کف‌سازی قیمت‌ها و افزایش پایدارتر هزینه‌های مبادله منجر می‌شود.[6]

اولویت فوری آژانس بین‌المللی انرژی در مقطع کنونی، ایمن‌سازی زنجیره لجستیک زمستانی در برابر سهمیه‌بندی اجباری سوخت است و برنامه‌ریزی‌ها حاکی از ورود اولین محموله‌های گازوئیل به پایانه‌های اصلی تا پایان اکتبر است.[4]