مذاکرات رئیس موساد و وزیر خارجه سوریه برای کاهش تنش پس از حمله اسرائیل به پایگاه هوایی

رومن گوفمن، رئیس موساد، و اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، روز یکشنبه در اردن رو در روی یکدیگر نشستند. این دیدار بالاترین سطح تماس مستقیم میان دو کشور در ماه‌های اخیر بود. این نشست اضطراری که با میانجیگری ایالات متحده برگزار شد، با هدف کاهش بحران مرزی رو به وخامت تشکیل شد که تهدید به شعله‌ور شدن یک درگیری منطقه‌ای گسترده‌تر می‌کند.[1][3]

این دیدار پس از شکست مذاکرات امنیتی با میانجیگری آمریکا در اوایل سال جاری صورت گرفت؛ مذاکراتی که پس از سرنگونی بشار اسد، رئیس‌جمهور سابق سوریه، در دسامبر ۲۰۲۴، نویدبخش چارچوبی جدید برای روابط بود. از زمان توقف آن مذاکرات، خلأ امنیتی در امتداد مرز به تدریج با اقدامات نظامی پیشگیرانه پر شده است.[3][6]

کاتالیزور فوری نشست اردن، تشدید شدید نظامی در شمال غرب سوریه بود. در اوایل هفته، هواپیماهای جنگی اسرائیل یک حمله پیشگیرانه به پایگاه هوایی غیرفعال ابوظهور در استان ادلب انجام دادند.[1][5]

در جریان این عملیات، جت‌های اسرائیلی حداقل هشت بمب بر روی باندهای پرواز و آشیانه‌های این تأسیسات پرتاب کردند. این پایگاه هوایی که تقریباً ۷۲ کیلومتر از مرز ترکیه فاصله دارد، به شدت آسیب دید و عملاً ظرفیت عملیاتی فوری آن خنثی شد.[1]

اسرائیل این اقدام تهاجمی را با استناد به اطلاعات فوری توجیه کرد. مقامات در اورشلیم (بیت‌المقدس) ادعا کردند که ترکیه در آستانه استقرار تجهیزات نظامی پیشرفته از جمله پهپادهای تهاجمی و یک سیستم راداری پیچیده در این پایگاه بود که اسرائیل آن را تهدیدی غیرقابل قبول برای امنیت شمالی خود می‌دانست.[1][6]

دولت اسرائیل تأکید کرد که هشدارهای مکرری را در مورد استقرار قریب‌الوقوع به دمشق و آنکارا داده بود. هنگامی که این هشدارها ظاهراً نادیده گرفته شدند، اسرائیل مسیر نظامی را انتخاب کرد و آنچه را که یک اقدام پیشگیرانه ضروری توصیف کرد، به اجرا درآورد.[1][6]

ترکیه به شدت ادعاهای اسرائیل را رد کرد. ریاست جمهوری ترکیه ادعاهای مربوط به استقرار نظامی برنامه‌ریزی شده را غیرقابل دفاع دانست و اسرائیل را متهم کرد که برای مشروعیت بخشیدن به حملات هوایی غیرقانونی که حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه را نقض می‌کند، اطلاعات ساختگی ارائه کرده است.[6]

این حمله واکنش دیپلماتیک فوری را برانگیخت، به ویژه از سوی نزدیک‌ترین متحد اسرائیل. تام باراک، سفیر ایالات متحده در ترکیه و فرستاده ویژه در امور سوریه و عراق، علناً این بمباران را محکوم کرد. او این عملیات را تشدید تنش غیرضروری خواند که به پیشرفت ثبات منطقه‌ای کمکی نمی‌کند و نشان‌دهنده سرخوردگی عمیق واشنگتن از دکترین نظامی پیشگیرانه است.[1][6]

تحت فشار ایالات متحده، هیئت‌های سوری و اسرائیلی با دستور کارهای کاملاً متفاوتی وارد اردن شدند. هیئت سوری، که شامل رؤسای سرویس‌های اطلاعات عمومی و نظامی کشور بود، خواستار توقف فوری تمام تجاوزات اسرائیل شد.[2]

وزیر امور خارجه الشیبانی تأکید کرد که هرگونه توافق امنیتی آتی باید به حاکمیت سوریه احترام بگذارد. دمشق بر عقب‌نشینی اسرائیل به خطوط مرزی قبل از سال ۲۰۲۴ اصرار دارد و به طور خاص خواستار تخلیه منطقه حائل تحت نظارت سازمان ملل در بلندی‌های جولان است که اسرائیل اخیراً حضور نیروهای خود را در آنجا گسترش داده است.[1][5]

علاوه بر این، هیئت سوری بر مخالفت قاطع خود با هرگونه توافقی که دمشق را از بازسازی توانایی‌های نظامی یا ایجاد اتحادهای منطقه‌ای منع کند، تأکید کرد. آنها استدلال کردند که اسرائیل نمی‌تواند حق وتو بر سیاست خارجی سوریه یا روابط آن با آنکارا داشته باشد.[5]

پیشنهاد متقابل اسرائیل بر کاهش عملیاتی و تاکتیکی تنش متمرکز بود تا امتیازات گسترده ارضی. هیئت اسرائیلی ایجاد یک اتاق عملیات ویژه در اردن را تحت نظارت دقیق ایالات متحده مطرح کرد.[2][3]

این اتاق عملیات پیشنهادی به عنوان یک مرکز تبادل اطلاعات و تحرکات نظامی در زمان واقعی عمل خواهد کرد. هدف اصلی آن اطمینان از این است که تنش‌های فزاینده بین اسرائیل و ترکیه به طور ناخواسته به قلمرو سوریه سرایت نکند و باعث شروع یک جنگ چندجانبه نشود.[3][5]

این مذاکرات یک واگرایی استراتژیک اساسی را برجسته می‌کند که معماری امنیتی کنونی خاورمیانه را تعریف می‌کند. سوریه یک توافق امنیتی جامع و رسمی را تنها مسیر عملی برای ثبات بلندمدت و بازسازی داخلی می‌داند.[1][2]

در مقابل، اسرائیل معتقد است که بازدارندگی فعال – از جمله حملات پیشگیرانه و مناطق حائل فیزیکی – تا زمانی که قدرت‌های خارجی تلاش می‌کنند پایگاه‌های عملیاتی پیشرو در شام (لِوانت) ایجاد کنند، یک ضرورت مطلق باقی می‌ماند. نتیجه مذاکرات اردن در نهایت تعیین خواهد کرد که آیا این دو دکترین متضاد می‌توانند در یک همزیستی کارآمد، هرچند شکننده، آشتی داده شوند یا خیر.[2][3]