نشت گسترده نفت در سواحل امارات؛ نفتکش «جم شماره ۲» عامل آلودگی معرفی شد

وزارت تغییرات اقلیمی و محیط‌زیست امارات متحده عربی روز جمعه، اول آبان ۱۴۰۵ (۲۳ اکتبر ۲۰۲۶)، نشت گسترده نفت از یک نفتکش در آب‌های خلیج فارس را تایید کرد. این آلودگی نفتی که سواحل شمالی این کشور را تحت تاثیر قرار داده، به تعطیلی کامل مناطق ساحلی در امارت‌های ام‌القوین، شارجه و راس‌الخیمه منجر شده است.[1][2]

بر اساس گزارش نهادهای امنیت دریایی، منشأ این آلودگی نفتکش «جم شماره ۲» (Gem No. 2) است که با پرچم پاناما تردد می‌کرد. این شناور غول‌پیکر که متعلق به شرکت تایوانی «گلوبال انرژی مریتایم» است، حامل حدود ۲ میلیون بشکه نفت خام عربستان سعودی بود.[3]

این نفتکش در روزهای ۱۷ و ۱۸ مهر (۹ و ۱۰ اکتبر) در فاصله ۱۳ مایل دریایی غرب منطقه الجزیره در امارات هدف اصابت یک پرتابه ناشناس قرار گرفت. اگرچه آتش‌سوزی اولیه در همان روز مهار شد و هر ۲۲ خدمه هندی آن نجات یافتند، اما نشت نفت چند روز بعد آغاز گردید.[4]

تصاویر ماهواره‌ای ثبت‌شده توسط آژانس فضایی اروپا نشان می‌دهد که نخستین نشانه‌های نشت نفت در ۲۷ مهر (۱۹ اکتبر) پدیدار شده است. تا روز ۲۹ مهر (۲۱ اکتبر)، این لکه نفتی به طول بیش از ۴۰ کیلومتر امتداد یافت و مساحتی بالغ بر ۱۶۰ تا ۱۹۰ کیلومتر مربع را در سطح دریا پوشاند.[2]

گسترش آلودگی و واکنش مقامات

با رسیدن لکه‌های نفتی به خطوط ساحلی، مقامات اماراتی اقدامات اضطراری را برای مهار این بحران آغاز کردند. اداره خدمات عمومی راس‌الخیمه روز شنبه، دوم آبان، اعلام کرد که تمامی سواحل این امارت تا اطلاع ثانوی به روی عموم بسته خواهد بود.[2][5]

پیش از آن نیز، امارت ام‌القوین تمامی سواحل و نوار ساحلی خود را تعطیل کرده بود. در امارت شارجه نیز، ساحل «الحمریه» به عنوان یک اقدام پیشگیرانه برای جلوگیری از تماس شهروندان با مواد آلاینده بسته شد و تیم‌های تخصصی برای پاکسازی به منطقه اعزام شدند.[6]

وزارت محیط‌زیست امارات در بیانیه رسمی خود تاکید کرد: «نشت نفت از یک نفتکش شناسایی شده که سواحل ام‌القوین را آلوده کرده است و تیم‌ها بلافاصله مهار، محصور کردن و پاکسازی را برای محدود کردن اثرات زیست‌محیطی آغاز کردند.» این وزارتخانه از ماهیگیران خواست از نزدیک شدن به مناطق آلوده خودداری کنند.[3]

در روزهای گذشته، ساکنان مناطق شمالی دبی، شارجه، عجمان و ام‌القوین از استشمام بوی شدید و غیرعادی شبیه به سوخت در هوا خبر داده بودند. مقامات اماراتی تایید کردند که این بو ناشی از تبخیر ترکیبات نفتی روی سطح آب است، اما تاکید کردند که خطری برای سلامت عمومی ساکنان ایجاد نمی‌کند.[1][3]

تهدیدات زیست‌محیطی و زیرساختی

نزدیک شدن این لکه نفتی عظیم به سواحل امارات، نگرانی‌های جدی را درباره سلامت اکوسیستم‌های حساس دریایی برانگیخته است. جان برت، استاد دانشگاه نیویورک در ابوظبی، با اشاره به خطرات پیش‌رو هشدار داد: «اگر بوم‌های شناور بتوانند نشت را پیش از رسیدن به خط ساحلی مهار کنند، این سناریوی ایده‌آل خواهد بود؛ اما اگر نفت به ساحل برسد، پاکسازی پرهزینه می‌شود و بازگشت کامل سال‌ها طول می‌کشد.»[2][4]

شرکت هوش مصنوعی دریایی «ویندوارد» (Windward AI) که برای نخستین بار این نشت را در فاصله ۲۵ کیلومتری سواحل ام‌القوین شناسایی کرد، نسبت به مسیر حرکت آلاینده‌ها هشدار داده است. مدل‌سازی‌های این شرکت نشان می‌دهد که جریان‌های دریایی در حال هدایت لکه نفتی به سمت جنوب غربی هستند.[4][6]

بر اساس این پیش‌بینی‌ها، در صورت عدم مهار کامل نشت، آلودگی نفتی می‌تواند به تاسیسات حیاتی آب‌شیرین‌کن و بنادر تجاری در شارجه و عجمان برسد. ورود مواد نفتی به ورودی‌های آب‌شیرین‌کن‌ها می‌تواند تامین آب شرب در این مناطق را با اختلالات جدی مواجه سازد.[4][6]

تجربیات گذشته در خلیج فارس نشان می‌دهد که نشت نفت خام می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به جنگل‌های حرا، صخره‌های مرجانی و زیستگاه‌های تغذیه پرندگان مهاجر وارد کند. تشکیل تشک‌های قیری در ماسه‌های ساحلی از جمله پیامدهای بلندمدتی است که در حوادث مشابه پیشین مشاهده شده است.[2][3]

تشدید ناامنی در مسیرهای کشتیرانی

این فاجعه زیست‌محیطی در بستر افزایش بی‌سابقه تنش‌های نظامی در آب‌های خلیج فارس و تنگه هرمز رخ داده است. از زمان آغاز درگیری‌های اخیر در منطقه، حملات متعددی علیه کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها ثبت شده که امنیت دریانوردی را به شدت مختل کرده است.[1][4]

سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) گزارش داده است که تنها از ماه ژوئیه تاکنون، ۷۹ مورد اصابت پرتابه به شناورها در این منطقه ثبت شده است. از این تعداد، ۵۷ حمله مربوط به کشتی‌هایی بوده که در حال عبور از مسیرهای جنوبی تنگه هرمز بوده‌اند.[3][4]

موسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک نیز در ارزیابی‌های خود، ۲۸ حمله به کشتی‌ها را تنها در یک ماه اخیر مستند کرده است. این بالاترین آمار ثبت‌شده از زمان آغاز تنش‌ها محسوب می‌شود و مجموع حملات تاییدشده از اواخر اسفند سال گذشته را به ۱۱۳ مورد می‌رساند.[2][4]

به گفته کارشناسان شرکت‌های ردیابی دریایی مانند «کپلر» (Kpler)، نفتکش «جم شماره ۲» از اوایل ماه مارس به طور مداوم در حال انتقال محموله با سایر کشتی‌ها در امتداد سواحل امارات و عمان بوده است. این شناور به دلیل توقف طولانی‌مدت در لنگرگاه، به هدفی آسان برای مهاجمان تبدیل شده بود.[4]

پیامدهای اقتصادی و آینده منطقه

افزایش خطرات امنیتی و زیست‌محیطی، هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه دریایی را در خلیج فارس به شدت افزایش داده است. پیش از آغاز دور جدید درگیری‌ها، حدود یک‌پنجم نفت مصرفی جهان از طریق تنگه هرمز ترانزیت می‌شد، اما اکنون بسیاری از شرکت‌ها در حال ارزیابی مجدد مسیرهای خود هستند.[3][4]

مقامات اماراتی تاکنون به طور رسمی نام نفتکش آسیب‌دیده یا عاملان دقیق این حمله را اعلام نکرده‌اند. با این حال، تداوم این وضعیت نشان می‌دهد که پیامدهای جنگ‌های دریایی دیگر تنها به خسارات فیزیکی به شناورها محدود نمی‌شود، بلکه به شکل بحران‌های بوم‌شناختی گسترده بروز می‌یابد.[1][5]

در حالی که تیم‌های واکنش سریع همچنان در حال تلاش برای جمع‌آوری لکه‌های نفتی از سطح آب هستند، ساکنان محلی با نگرانی به آینده سواحل خود می‌نگرند. موفقیت این عملیات پاکسازی، نقش تعیین‌کننده‌ای در جلوگیری از یک فاجعه ماندگار در محیط‌زیست دریایی خلیج فارس خواهد داشت.[6]

نظارت‌های مستمر و ارزیابی‌های میدانی در سراسر نوار ساحلی ام‌القوین و مناطق همجوار همچنان ادامه دارد. کارشناسان محیط‌زیست تاکید دارند که شفافیت در اعلام حجم دقیق نفت نشت‌کرده، برای تدوین استراتژی‌های احیای اکوسیستم در ماه‌ها و سال‌های آینده امری حیاتی است.[2][3]