پژوهش فنلاندی: مردانی که ۵ عامل سلامت را در میانسالی حفظ کنند، ۱۱ سال بیشتر و سالم‌تر عمر می‌کنند

تصور کنید دو مرد ۴۲ ساله در یک اتاق انتظار نشسته‌اند. روی کاغذ، هر دو دهه‌های مشابهی از زندگی را پیش رو دارند. اما یکی از آن‌ها سیگار نمی‌کشد، وزن سالمی دارد و فشار خون و کلسترول او در محدوده کم‌خطر است. دیگری سیگار می‌کشد، اضافه وزن دارد و با فشار خون و کلسترول بالا دست و پنجه نرم می‌کند. دهه‌ها بعد، مسیر زندگی این دو نفر به شدت از هم فاصله می‌گیرد: مرد سالم‌تر تقریباً شش برابر بیشتر احتمال دارد که به ۹۰ سالگی برسد و در صورت رسیدن به این سن، بسیار کمتر دچار ناتوانی و ضعف جسمانی خواهد شد.[2]

این تصویر روشنی است که از تحلیل جدید «مطالعه بازرگانان هلسینکی» به دست آمده است. این پژوهش که یکی از طولانی‌ترین پیگیری‌های سلامت در نوع خود به شمار می‌رود، در اواخر آگوست ۲۰۲۶ در مجله معتبر European Journal of Preventive Cardiology منتشر شد. محققان فنلاندی در این مطالعه، زندگی ۲۶۹۰ مرد سالم متولد سال‌های ۱۹۱۹ تا ۱۹۳۴ را از اوایل دهه چهل زندگی‌شان تا ژانویه ۲۰۲۵ پیگیری کردند.[1][2]

در معاینات اولیه که بین سال‌های ۱۹۶۴ تا ۱۹۷۳ انجام شد، میانگین سنی شرکت‌کنندگان ۴۲ سال بود. پژوهشگران پنج شاخص کلیدی و آشنای سلامت قلب و عروق را در این افراد بررسی کردند: عدم استعمال دخانیات، شاخص توده بدنی زیر ۲۵، فشار خون سیستولیک زیر ۱۴۰ میلی‌متر جیوه، کلسترول کل زیر ۶.۰ میلی‌مول بر لیتر، و قند خون طبیعی (بدون افزایش شدید پس از مصرف محلول گلوکز).[1][4]

نتایج پس از یک دوره پیگیری با میانگین ۴۰ سال، خیره‌کننده بود. مردانی که هیچ‌یک از این پنج فاکتور مطلوب را نداشتند، به طور متوسط ۳۱.۸ سال پس از اولین معاینه خود عمر کردند. در مقابل، مردانی که هر پنج فاکتور را در وضعیت مطلوب نگه داشته بودند، ۴۲.۷ سال دیگر به زندگی ادامه دادند. این یعنی رعایت این پنج اصل ساده در میانسالی، به طور میانگین نزدیک به ۱۱ سال به طول عمر آن‌ها افزود.[4]

تفاوت‌ها تنها به طول عمر ختم نشد. احتمال رسیدن به سنین بسیار بالا نیز در این دو گروه به شدت متفاوت بود. در میان مردانی که هیچ فاکتور کم‌خطری در میانسالی نداشتند، تنها ۶.۸ درصد توانستند تولد ۹۰ سالگی خود را جشن بگیرند. اما در گروهی که هر پنج فاکتور سلامت را دارا بودند، این رقم به ۴۱.۹ درصد جهش یافت. با اضافه شدن هر یک فاکتور سلامت، نسبت افرادی که به ۹۰ سالگی رسیدند نیز افزایش پیدا کرد.[1][2]

پروفسور تیمو استراندبرگ از دانشگاه هلسینکی که رهبری این پژوهش را بر عهده داشت، درباره این نتایج می‌گوید: «یک ضرب‌المثل رایج وجود دارد که می‌گوید شما یا زندگی کوتاه و لذت‌بخشی خواهید داشت، یا زندگی طولانی و ناخوشایند. اما این مطالعه نشان می‌دهد که سبک زندگی سالم می‌تواند هم سال‌های بیشتری به عمر شما بیفزاید و هم ظرفیت عملکردی و کیفیت این سال‌ها را بالا ببرد.»[3][4]

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش، تفاوت چشمگیر در میزان ناتوانی و ضعف جسمانی در دوران پیری بود. در سن ۷۹ سالگی، ۲۴.۵ درصد از مردانی که در میانسالی هیچ‌یک از فاکتورهای سلامت را نداشتند، دچار ضعف و ناتوانی جسمی بودند. در نقطه مقابل، تنها ۲.۲ درصد از مردانی که هر پنج فاکتور را داشتند، با چنین ناتوانی‌هایی روبرو شدند. مردان سالم‌تر در میانسالی، در دوران پیری سلامت جسمانی بهتر، انرژی بیشتر، درد کمتر و مشارکت اجتماعی بالاتری را گزارش کردند.[1][2][4]

نکته قابل توجه دیگر در این مطالعه، نقش افزایش وزن از دوران جوانی تا میانسالی بود. مردانی که در ناسالم‌ترین گروه قرار داشتند، از سن ۲۵ سالگی تا زمان معاینه در ۴۲ سالگی، به طور متوسط ۱۷.۸ کیلوگرم وزن اضافه کرده بودند. در حالی که این افزایش وزن در سالم‌ترین گروه تنها ۳.۵ کیلوگرم بود. این موضوع نشان می‌دهد که اوایل جوانی زمان بسیار مهمی برای تثبیت عادات بلندمدت و جلوگیری از انباشت خطرات قلبی‌عروقی است.[2]

این پژوهش محدودیت‌هایی نیز دارد. تمامی شرکت‌کنندگان مردان سفیدپوست فنلاندی از یک طبقه اجتماعی نسبتاً مرفه بودند و در ابتدای مطالعه هیچ بیماری مزمنی نداشتند. بنابراین، نتایج ممکن است به طور دقیق برای زنان یا جوامع متنوع‌تر قابل تعمیم نباشد. با این حال، این مطالعه یکی از معدود شواهد مستدلی است که نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری روی سلامت قلب و عروق در دهه چهارم زندگی، سود خود را دهه‌ها بعد در قالب عمری طولانی‌تر و پیرسالیِ شاداب‌تر پرداخت می‌کند.[2][4]