سفر لاوروف به تهران برای میانجی‌گری در بحران امنیتی خلیج فارس

سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، روز دوشنبه برای میانجی‌گری در بحران فزاینده تنگه هرمز وارد تهران شد. این تحرک دیپلماتیک مسکو پس از درخواست‌های فوری اعضای شورای همکاری خلیج فارس صورت می‌گیرد که خواستار استفاده روسیه از نفوذ خود برای توقف حملات به کشورهای همسایه شده بودند.[1][2]

این سفر نخستین حضور لاوروف در ایران از زمان آغاز عملیات نظامی ایالات متحده و اسرائیل علیه تهران در ۲۸ فوریه به‌شمار می‌رود. او قرار است برای ترسیم مسیری به‌سوی تنش‌زدایی، با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفت‌وگوهای مفصلی انجام دهد.[5]

ورود لاوروف با وقوع حادثه‌ای دریایی در این آبراه راهبردی هم‌زمان شد که فوریت مذاکرات را دوچندان کرده است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز دوشنبه اعلام کرد یک فروند نفت‌کش پس از برخورد با مین دریایی در جنوب تنگه هرمز دچار آتش‌سوزی شده است.[1]

به گزارش رسانه‌های دولتی ایران، این شناور در مسیری غیرمجاز در بخش جنوبی در حال تردد بوده و سامانه‌های ناوبری خود را خاموش کرده بود. سپاه پاسداران هنوز پرچم یا مالکیت این کشتی را اعلام نکرده و نهادهای مستقل نظارت دریایی نیز تاکنون جزئیات دقیق انفجار را تأیید نکرده‌اند.[1]

چارچوب امنیتی پیشنهادی مسکو

مسکو در تلاش است تا با تثبیت جایگاه خود به‌عنوان میانجی اصلی، مانع از بازگشت خاورمیانه به جنگی تمام‌عیار شود. لاوروف نسخه‌ای به‌روزرسانی‌شده از طرح روسیه برای امنیت جمعی در خلیج فارس ارائه کرد که بر گفت‌وگوی مستقیم میان کشورهای ساحلی و همسایگانی چون عراق و اردن تأکید دارد.[1][2]

لاوروف تأکید کرد: «همه ما معتقدیم مشارکت تمام کشورهای حوزه خلیج فارس در چگونگی حل‌وفصل این بحران راهبردی امری حیاتی است». او افزود تمرکز روسیه همواره بر رفع ریشه‌های اصلی درگیری با احترام به توافقات دیپلماتیک موجود استوار است.[1]

این تلاش دیپلماتیک در حالی صورت می‌گیرد که شورای همکاری خلیج فارس از شلیک بیش از ۷ هزار موشک بالستیک و پهپاد از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه خبر داده است. کشورهای حوزه خلیج فارس به‌شدت نگران آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی خود در برابر این حملات هوایی مداوم هستند.[1]

وزیر دفاع جدید ایران و مشاوران ارشد سپاه پاسداران به‌تازگی درباره حملات تلافی‌جویانه به تأسیسات انرژی آمریکا در سراسر منطقه هشدارهای تندی داده‌اند. تهران تأکید دارد که ریشه اصلی ناامنی در تنگه هرمز و پهنه خلیج فارس، اقدامات و حضور ایالات متحده است.[1][4]

تعمیق پیوندهای راهبردی تهران و مسکو

گذشته از تلاش‌های مقطعی برای کاهش تنش، مذاکرات تهران با هدف تقویت شراکت راهبردی جامع میان روسیه و ایران سازمان‌دهی شده است. هر دو کشور که زیر بار تحریم‌های گسترده غرب قرار دارند، از زمان آغاز جنگ در اوکراین همکاری‌های نظامی و اقتصادی دوجانبه را تعمیق کرده‌اند.[5]

لاوروف در این دیدارها تأیید کرد متخصصان روس به‌تدریج در حال بازگشت به نیروگاه اتمی بوشهر هستند؛ تحولی که با توجه به توقف مذاکرات تهران و واشنگتن بر سر فعالیت‌های راستی‌آزمایی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، اهمیت بسزایی دارد.[3]

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفت‌وگوهای روز دوشنبه را سازنده خواند و اعلام کرد دو طرف بر رد راه‌حل‌های نظامی برای مسائل منطقه اشتراک نظر دارند. او بر خواسته تهران مبنی بر بازگشت تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ و پایان محاصره‌های دریایی خارجی تأکید کرد.[4]

وزارت امور خارجه روسیه اعلام کرد محور اصلی مذاکرات، حل بحران حاد بین‌المللی ناشی از تجاوز غیرقانونی آمریکا و اسرائیل علیه ایران بوده است. مسکو هشدار داد تداوم این جنگ به ثبات جهانی و امنیت اقتصادی آسیب جدی رسانده است.[5]

کانال‌های پشت‌پرده و میانجی‌گری چندجانبه

مأموریت دیپلماتیک لاوروف بخشی از تلاشی چندملیتی و گسترده‌تر برای جلوگیری از آتش‌افروزی بزرگ‌تر منطقه‌ای پیش از پایان سال جاری است. منابع مطلع از روند مذاکرات اشاره کرده‌اند که قطر و پاکستان نیز برای کاستن از اختلافات واشنگتن و تهران تلاش می‌کنند.[3]

هم‌زمانی ورود هیئت روسی از بحرین، گمانه‌زنی‌های تحلیل‌گران منطقه‌ای را درباره تبادل پیام‌های محرمانه تقویت کرده است. کارشناسان سیاسی در ایران معتقدند لاوروف در این مقطع حساس حامل پیام‌هایی مستقیم از سوی واشنگتن، اسرائیل یا پایتخت‌های عربی خلیج فارس است.[3][5]

گزارش‌ها حاکی از آن است که ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، نیز در روزهای آینده برای تقویت این تلاش‌های میانجی‌گرانه به تهران سفر خواهد کرد. این تلاش هماهنگ دیپلماتیک به‌دنبال جلب امتیازات متقابل و مهار قطعی تشدید رویارویی نظامی در خلیج فارس است.[3]

با وجود برقراری آتش‌بس موقت در ماه آوریل و امضای یادداشت تفاهم پس از آن در ماه ژوئن، خصومت‌ها در خلیج فارس همچنان ادامه دارد. ایالات متحده محاصره متقابل بنادر ایران را حفظ کرده و تهران نیز شناورهایی را که مدعی تردد غیرمجاز آنهاست هدف قرار می‌دهد.[4][5]

ابعاد اقتصادی و پیامدها بر بازار نفت

تنگه هرمز همچنان یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های دریایی جهان است که حدود یک‌پنجم نفت خام دنیا از آن عبور می‌کند. تداوم ناامنی، بازارهای جهانی نفت را در حالت آماده‌باش نگه داشته و قیمت نفت خام را به‌تازگی در بالاترین رقم پنج‌ماهه گذشته یعنی نزدیک به ۱۱۰ دلار در هر بشکه تثبیت کرده است.[1]

روسیه به‌عنوان صادرکننده عمده نفت، منفعتی ساختاری در تثبیت بازار انرژی و جلوگیری از شوک‌های عرضه دارد. لاوروف تأکید کرد مسکو و تهران دیدگاه‌های مشترکی درباره مسائل منطقه دارند و متعهد به تحکیم ثبات در خاورمیانه هستند.[5][6]

با ورود منازعه به هشتمین ماه خود، سرنوشت چارچوب امنیت جمعی پیشنهادی مسکو همچنان ناروشن است. هرچند ایران از رویکرد دیپلماتیک مسکو استقبال کرده، بی‌اعتمادی تاریخی و عمیق میان تهران و همسایگان خلیج فارس مانعی جدی در مسیر گفت‌وگوی مستقیم و مؤثر است.[1][2]

در میانه این تکاپوی دیپلماتیک، اولویت فوری طرف‌ها مهار حوادث دریایی جدیدی است که می‌تواند شعله‌های جنگی فراگیرتر را برافروزد. حادثه برخورد نفت‌کش با مین در تنگه هرمز، تصویر روشنی از وضعیت امنیتی شکننده‌ای است که لاوروف برای مهار آن تلاش می‌کند.[1]