قرارداد آرامکو با KBR آمریکا برای توسعه میدان مشترک مرجان؛ گام جدید در ارتقای زیرساخت‌های فراساحلی

شرکت نفت عربستان سعودی (آرامکو) در ششم اکتبر ۲۰۲۶، قرارداد مهندسی و اجرای پروژه‌ای کلیدی را به شرکت آمریکایی کی‌بی‌آر (KBR) واگذار کرد. این قرارداد با هدف ارتقای تاسیسات فراساحلی میدان نفتی مرجان در خلیج فارس منعقد شده است؛ میدانی که در بخش آب‌های ایران با نام فروزان شناخته می‌شود.[1][3]

تمرکز اصلی این قرارداد بر نوسازی تاسیسات فرآورش دریایی، سیستم‌های فشرده‌سازی گاز و زیرساخت‌های تامین برق قرار دارد. هدف آرامکو از این اقدام، حفظ ظرفیت تولید میدان مرجان پس از توسعه‌های اخیر و بهبود قابلیت‌های فرآوری گاز همراه نفت است تا پایداری شبکه انرژی خود را تضمین کند.[2][4]

در این پروژه، شرکت KBR فناوری‌های دیجیتال و سیستم‌های اتوماسیون پیشرفته را در زیرساخت‌های فراساحلی ادغام خواهد کرد. این رویکرد سیستمی برای تقویت عملکرد بلندمدت دارایی‌های حیاتی دریایی، پایش لحظه‌ای تجهیزات و کاهش خطرات عملیاتی در محیط‌های پیچیده خلیج فارس طراحی شده است.[1][6]

استفاده از همزادهای دیجیتال و سیستم‌های نگهداری پیش‌بینانه، بخشی از این تحول تکنولوژیک است. این ابزارها به اپراتورها اجازه می‌دهند تا پیش از وقوع خرابی‌های فیزیکی، الگوهای افت کارایی را شناسایی کرده و از توقف‌های برنامه‌ریزی‌نشده در روند تولید جلوگیری کنند.[1][2]

جی ابراهیم، رئیس بخش راه‌حل‌های فناوری پایدار در شرکت KBR، در این باره می‌گوید: «برای KBR، این واگذاری نشان‌دهنده روابط طولانی‌مدت ما در اجرای پروژه‌ها با آرامکو است. ما با ترکیب تخصص عمیق مهندسی فراساحلی خود با اتوماسیون پیشرفته، به تحقق انتظارات آرامکو کمک می‌کنیم.»[1][2]

ابعاد فنی و ظرفیت‌های تولید

میدان مرجان به تازگی یک فاز افزایش تولید را پشت سر گذاشته که ظرفیت استخراج نفت خام آن را روزانه ۳۰۰ هزار بشکه افزایش داده است. با این توسعه، ظرفیت تولید این میدان به سطح پایدار ۸۰۰ هزار بشکه در روز نزدیک شده است که رقم قابل توجهی در مقیاس جهانی محسوب می‌شود.[3][5]

سیستم‌های فشرده‌سازی گاز که KBR مسئولیت ارتقای آن‌ها را بر عهده دارد، نقشی حیاتی در حفظ فشار مخزن ایفا می‌کنند. این سیستم‌ها نه تنها به استخراج بهینه نفت کمک می‌کنند، بلکه گازهای همراه را برای انتقال به پالایشگاه‌های خشکی فشرده کرده و از هدررفت انرژی جلوگیری می‌نمایند.[2][6]

برنامه گسترده‌تر توسعه میدان‌های مرجان و بری که از سال‌های گذشته آغاز شده، نیازمند سرمایه‌گذاری تخمینی ۱۸ تا ۲۱ میلیارد دلاری بوده است. این برنامه کلان با هدف افزایش ظرفیت تولید نفت به میزان ۵۵۰ هزار بشکه و ظرفیت گاز به میزان ۲.۵ میلیارد فوت مکعب در روز طراحی شد.[3][6]

بخش مهمی از این استراتژی گازی به کارخانه گاز تناجیب متکی است که فعالیت خود را در دسامبر ۲۰۲۵ آغاز کرد. انتظار می‌رود این تاسیسات در سال ۲۰۲۶ به ظرفیت فرآورش روزانه ۲.۶ میلیارد فوت مکعب گاز خام دست یابد و خوراک ورودی از میدان‌های مرجان و زلوف را مدیریت کند.[3][6]

گاز فرآوری شده در تاسیسات تناجیب، مستقیماً به شبکه یکپارچه برق و تاسیسات آب‌شیرین‌کن عربستان تزریق می‌شود. این زنجیره تامین نشان می‌دهد که چگونه توسعه یک میدان فراساحلی، به طور مستقیم بر پایداری شبکه‌های یوتیلیتی و تامین نیازهای پایه در خشکی تاثیر می‌گذارد.[3][6]

فعالیت‌های مهندسی و مدیریت اجرایی قرارداد جدید KBR، به طور عمده از طریق دفاتر این شرکت در هیوستون تگزاس و الخُبَر عربستان سعودی هدایت خواهد شد. این توزیع جغرافیایی امکان بهره‌گیری هم‌زمان از تخصص جهانی و حضور منطقه‌ای را برای مدیریت زنجیره تامین فراهم می‌کند.[1][2]

توازن برداشت در مخزن مشترک

میدان مرجان یک مخزن هیدروکربنی مشترک است که امتداد آن در آب‌های سرزمینی ایران، میدان فروزان نامیده می‌شود. این اشتراک جغرافیایی، اهمیت سرعت توسعه و استقرار زیرساخت‌های مدرن را برای هر دو کشور همسایه دوچندان کرده است، زیرا تاخیر یک طرف به معنای از دست رفتن سهم بازار است.[3][4]

در حال حاضر، تفاوت چشمگیری در میزان برداشت دو کشور از این مخزن مشترک وجود دارد. در حالی که عربستان برای تولید ۸۰۰ هزار بشکه در روز برنامه‌ریزی کرده است، ارزیابی‌های اوایل سال جاری نشان می‌دهد تولید بخش ایرانی (فروزان) حدود ۳۵ هزار بشکه در روز بوده است.[3][5]

ناظران حوزه انرژی در ایران، این شکاف تولیدی را نتیجه سال‌ها کمبود سرمایه‌گذاری، تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت‌های مدیریتی می‌دانند. به گفته کارشناسان، فقدان تزریق سرمایه خارجی و تاخیر در نوسازی تجهیزات، مانع از توسعه متقارن این میدان در سمت ایران شده است.[3][4]

میدان فروزان که در دهه‌های گذشته کشف شد، نیازمند نصب سکوهای جدید و حفاری چاه‌های توسعه‌ای است. در غیاب شرکت‌های بین‌المللی دارای فناوری‌های پیشرفته فراساحلی، پیمانکاران داخلی ایران تلاش کرده‌اند تا با اتکا به توان بومی، روند افت فشار مخزن را کنترل کنند.[4][5]

با این وجود، تلاش‌هایی برای ارتقای زیرساخت‌ها و کاهش هدررفت انرژی در بخش ایرانی نیز در جریان است. در فوریه گذشته گزارش شد که پروژه جمع‌آوری گازهای همراه نفت در میدان فروزان و چند میدان فراساحلی دیگر، به پیشرفت فیزیکی ۷۶ درصدی رسیده است.[3][4]

چشم‌انداز انرژی و رقابت منطقه‌ای

بر اساس پیش‌بینی‌های اعلام شده، در صورت تامین منابع مالی لازم، پروژه جمع‌آوری گازهای همراه در میدان فروزان تا سال ۲۰۲۸ به بهره‌برداری کامل خواهد رسید. این اقدام می‌تواند از سوزانده شدن منابع ارزشمند گازی جلوگیری کرده و خوراک جدیدی برای مجتمع‌های پتروشیمی فراهم کند.[3][4]

تفاوت سرعت توسعه در میدان مرجان/فروزان، بازتابی از پویایی‌های گسترده‌تر انرژی در خلیج فارس است. کشورهای منطقه به سرعت در حال پیشبرد پروژه‌های مشترک هستند؛ روندی که در توسعه میدان گازی الدره (آرش) توسط عربستان و کویت نیز به وضوح مشاهده می‌شود.[3][4]

هدف کلان آرامکو از این سرمایه‌گذاری‌ها، افزایش قابل توجه تولید گاز خود تا سال ۲۰۳۰ نسبت به سطوح سال ۲۰۲۱ است. این استراتژی به عربستان کمک می‌کند تا اتکای نیروگاه‌های داخلی به سوخت‌های مایع را کاهش داده و نفت بیشتری را برای صادرات به بازارهای جهانی آزاد کند.[6]

ارتقای زیرساخت‌های برق فراساحلی در میدان مرجان نیز در همین راستا ارزیابی می‌شود. با برقی‌سازی سکوها و استفاده از کابل‌های زیردریایی متصل به شبکه خشکی، آرامکو می‌تواند انتشار کربن در عملیات استخراج را کاهش داده و پایداری زیست‌محیطی تاسیسات خود را بهبود بخشد.[2][6]

واگذاری این پروژه به KBR نشان می‌دهد که حفظ تولید در میدان‌های بالغ فراساحلی، نیازمند ارتقای مداوم تکنولوژیک است. ادغام سیستم‌های دیجیتال و اتوماسیون، اکنون به استانداردی ضروری برای مدیریت شبکه‌های پیچیده انرژی در منطقه تبدیل شده است که چشم‌انداز آینده صنعت را شکل می‌دهد.[1][2]