پیشرفت مذاکرات خط لوله «قدرت سیبری ۲» بین روسیه و چین در نشست سازمان همکاری شانگهای

ظاهر نشست سازمان همکاری شانگهای (SCO) در بیشکک، جبهه‌ای یکپارچه و بی‌نقص بین روسیه و چین را به نمایش می‌گذارد که هدف آن نشان دادن یک وزنه تعادل قوی در برابر نفوذ غرب است. از بیانیه‌های مشترک گرفته تا مواضع دیپلماتیک هماهنگ، روایت عمومی حاکی از یک اتحاد ناگسستنی است. اما پشت درهای بسته، واقعیت این شراکت توسط یک زیرساخت واحد و بسیار بحث‌برانگیز به نام خط لوله گاز «قدرت سیبری ۲» در حال آزمون است. این مذاکرات نشان می‌دهد که رابطه آنها کمتر با همبستگی متقابل و بیشتر با اهرم‌های اقتصادی سخت‌گیرانه تعریف می‌شود.[3]

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در حاشیه این اجلاس، مذاکرات دوجانبه چند ساعته‌ای برگزار کردند که دومین دیدار رو در روی آنها در سال ۲۰۲۶ محسوب می‌شود. دستور کار اصلی، خط لوله ۲۶۰۰ کیلومتری بود که مدت‌هاست متوقف شده و طراحی شده است تا سالانه ۵۰ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی روسیه را از میدان‌های گازی یامال در قطب شمال، از طریق مغولستان، به چین هدایت کند. یوری اوشاکوف، دستیار رئیس‌جمهور روسیه، پیش از اجلاس تأیید کرد که دو رهبر مستقیماً به نهایی‌سازی احتمالی توافق‌نامه‌ها خواهند پرداخت و این پروژه زیرساختی را به بالاترین سطح دیپلماسی دولتی ارتقا دادند.[2][3][4]

برای مسکو، این پروژه یک ضرورت ساختاری و حیاتی است. پس از از دست دادن بازارهای اصلی گاز اروپا به دنبال تهاجم ۲۰۲۲ به اوکراین، روسیه به شدت به دنبال تضمین چین به عنوان یک خریدار جایگزین دائمی برای حفظ اقتصاد وابسته به انرژی خود است. کرملین در ابتدا قصد داشت ساخت و ساز را دو سال پیش آغاز کند و این خط لوله را به عنوان شریان حیاتی جایگزین درآمدهای اروپایی می‌دید. با این حال، علی‌رغم فوریت مسکو و تلاش‌های مکرر دیپلماتیک، این پروژه همچنان به طور سرسختانه‌ای در میز مذاکره متوقف مانده است.[1][3]

این تأخیر، عدم توازن شدید قدرت در روابط دوجانبه را آشکار می‌کند و با تصویر مسکو از یک شراکت برابر در تضاد است. در حالی که پوتین بارها به مخاطبان داخلی و بین‌المللی سیگنال داده که توافقات قریب‌الوقوع هستند—حتی در یک سفر قبلی ادعا کرد که یک تفاهم‌نامه الزام‌آور قانونی امضا شده و عرضه به زودی به ۱۰۰ میلیارد متر مکعب در سال خواهد رسید—پکن هرگز این اظهارات را به طور عمومی تأیید نکرده است. در واقع، این خط لوله به طور قابل توجهی در ده‌ها سند دوجانبه امضا شده در طول دیدارهای اخیر دولتی غایب بود.[1]

اختلاف اصلی که مانع نهایی شدن توافق می‌شود، قیمت‌گذاری است. چین به خوبی از فقدان بازارهای جایگزین برای روسیه آگاه است و با بی‌رحمی از این استیصال برای درخواست تخفیف‌های شدید و بلندمدت استفاده می‌کند. گزارش‌ها حاکی از آن است که پکن قیمتی در حدود ۵۰ دلار به ازای هر ۱۰۰۰ متر مکعب را درخواست می‌کند. این نقطه قیمتی بسیار نزدیک به نرخ‌های داخلی به شدت یارانه‌ای روسیه است، که عملاً به این معنی است که چین انتظار دارد مسکو انرژی را به قیمت تمام شده تأمین کند و حاشیه‌های سودی را که دولت روسیه برای تأمین بودجه خود به آن وابسته است، از بین ببرد.[1]

برای درک شدت تقاضای چین، این قیمت ۵۰ دلاری پنج برابر کمتر از نرخ فعلی است که چین تحت خط لوله موجود «قدرت سیبری ۱» که در سال ۲۰۱۹ راه‌اندازی شد، پرداخت می‌کند. حتی آن خط لوله موجود نیز با تخفیف قابل توجهی نسبت به نرخ‌های بازار جهانی عمل می‌کند، به طوری که چین امسال تقریباً ۲۵۸.۸۰ دلار به ازای هر ۱۰۰۰ متر مکعب پرداخت می‌کند. این رقم تقریباً ۴۰ درصد کمتر از ۴۲۰ دلاری است که سایر مشتریان خارجی به غول انرژی دولتی روسیه، گازپروم، پرداخت می‌کنند، که نشان می‌دهد گاز روسیه در حال حاضر چقدر برای پکن تخفیف خورده است.[1]

با طولانی شدن مذاکرات، فشار مالی بر بخش انرژی روسیه به سرعت در حال افزایش است. سهام گازپروم پس از دورهای ناموفق قبلی مذاکرات، ضربه‌های شدیدی خورده است که نشان‌دهنده تردید بازار نسبت به سودآوری آتی این شرکت است. علاوه بر این، این شرکت در سال ۲۰۲۵ جایگاه خود را به عنوان بزرگترین صادرکننده گاز طبیعی خط لوله در جهان به نروژ واگذار کرد. بار تجمعی تحریم‌های غرب، حملات مداوم به زیرساخت‌های انرژی، و از دست دادن دائمی اهرم فشار اروپا، تنها استیصال مسکو برای نهایی کردن توافق را افزایش داده و دست آن را در مذاکره تضعیف کرده است.[1][3]

مذاکره‌کنندگان چینی موضعی سازش‌ناپذیر اتخاذ کرده‌اند، زیرا می‌دانند که زمان کاملاً به نفع آنهاست. گزارش شده است که در طول تعاملات دیپلماتیک قبلی، مقامات چینی از هیئت روسی خواسته‌اند که موضوع «قدرت سیبری ۲» را دوباره مطرح نکنند مگر اینکه مسکو آماده باشد شرایط قیمت‌گذاری خود را به طور اساسی بازنگری کند. پکن عملاً انتظار دارد روسیه در ازای همسویی ژئوپلیتیکی و دسترسی به بازار، واردات گاز آن را یارانه‌ای کند و این خط لوله عظیم زیرساختی را نه به عنوان یک سرمایه‌گذاری مشترک عادلانه، بلکه به عنوان یک خرید بی‌رحمانه در بازار خریداران تلقی می‌کند.[1]

مانورهای دیپلماتیک در بیشکک نشان می‌دهد که سازمان همکاری شانگهای چگونه به عنوان محلی برای همسویی استراتژیک و چانه‌زنی اقتصادی سخت‌گیرانه عمل می‌کند. در حالی که شی جین‌پینگ علناً اظهار داشت که پایه روابط دوجانبه «حتی محکم‌تر» خواهد شد و مأموریت سازمان همکاری شانگهای را در حفظ ثبات منطقه‌ای در برابر هژمونی غرب ستود، عدم وجود قرارداد نهایی خط لوله، بلندتر از لفاظی‌های دیپلماتیک سخن می‌گوید. جبهه مشترک در اسناد و کنفرانس‌های مطبوعاتی دست‌نخورده باقی مانده است، اما ادغام اقتصادی زیربنایی دقیقاً بر اساس شرایط پکن پیش می‌رود.[3]

حضور مقامات عالی‌رتبه روسی در این اجلاس، از جمله وزیر انرژی و رؤسای آژانس سرمایه‌گذاری دولتی RDIF و شرکت هسته‌ای روس‌اتم، بر فشار همه‌جانبه کرملین برای تضمین توافق تأکید می‌کند. با این حال، تا زمانی که پکن شرایط قیمت‌گذاری دقیق مورد نظر خود را تضمین نکند، «قدرت سیبری ۲» نمادی آشکار از وابستگی اقتصادی فزاینده روسیه به همسایه شرقی خود باقی می‌ماند. این خط لوله احتمالاً در نهایت ساخته خواهد شد، با توجه به فقدان جایگزین برای روسیه، اما تنها زمانی که چین تصمیم بگیرد قیمت به اندازه‌ای پایین است که بتواند امضا کند.[3][4]