هشدار کمیسیون اقتصادی سازمان ملل: ال‌نینیوی شدید می‌تواند ۲ درصد از تولید ناخالص داخلی آمریکای لاتین را از بین ببرد و ۴.۸ میلیون نفر را به فقر بکشاند

بر اساس ارزیابی جدید سازمان ملل متحد، یک رویداد اقلیمی شدید ال‌نینیو می‌تواند دست‌کم ۲ درصد از تولید ناخالص داخلی آمریکای لاتین و حوزه دریای کارائیب را در یک دوره سه‌ساله از بین ببرد که نشان‌دهنده انقباضی عظیم در ثروت این منطقه است.

کمیسیون اقتصادی آمریکای لاتین و کارائیب (ECLAC) این پیش‌بینی را در «گزارش ویژه شماره ۳» خود منتشر کرد و به تفصیل توضیح داد که چگونه این ناهنجاری جویِ قریب‌الوقوع، پایه‌های اقتصادی این نیمکره را تهدید می‌کند. این کمیسیون برآورد می‌کند که نیمی از این زیان انباشته در همان سال نخستِ آغاز این رویداد محقق خواهد شد و شوکی شدید و فوری به بودجه‌های ملی و درآمد خانوارها وارد خواهد کرد.[4]

این هشدار ساختاری بر پایه داده‌های هواشناسی کوتاه‌مدت استوار است. اداره ملی اقیانوسی و جوی ایالات متحده (NOAA) در حال حاضر پیش‌بینی می‌کند که با احتمال بیش از ۹۰ درصد، چرخه ال‌نینیو در پاییز و زمستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷ نیمکره شمالی به شدتی بسیار بالا خواهد رسید.

علاوه بر این، پیش‌بین‌ها احتمال ۶۹ درصدی را برای تبدیل این سیستم به یک «سوپر ال‌نینیو» تاریخی در نظر گرفته‌اند. این طبقه‌بندی مستلزم آن است که ناهنجاری‌های دمای سطح آب در مرکز اقیانوس آرام از ۲.۵ یا ۳.۰ درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین فراتر رود؛ آستانه‌ای که باعث ایجاد اختلالات جوی زنجیره‌ای در چندین قاره می‌شود.[2]

برای جمعیت این منطقه، انقباض اقتصاد کلان مستقیماً به یک تاوان اجتماعی سنگین ترجمه می‌شود. پژوهشگران ECLAC محاسبه کرده‌اند که ترکیب عواملی چون کاهش درآمد خانوارها، افزایش تورم و افت تولید اقتصادی می‌تواند تا پایان این دهه، ۴.۸ میلیون نفر دیگر را در مقایسه با سناریوی پایه (بدون ناهنجاری اقلیمی) به فقر بکشاند. این افزایش پیش‌بینی‌شده، سال‌ها پیشرفت تدریجی اجتماعی-اقتصادی را در چندین کشور در حال توسعه تهدید می‌کند و درست در زمانی که درآمدهای دولتی با رکود چرخه‌ای مواجه‌اند، فشار عظیمی بر شبکه‌های حمایت اجتماعی وارد می‌آورد.[3]

زیرساخت‌های انرژی منطقه یکی از حادترین آسیب‌پذیری‌های شناسایی‌شده در این گزارش است. نیروی برق‌آبی بیش از ۷۰ درصد از کل ماتریس تولید برق را در چندین کشور آمریکای لاتین تشکیل می‌دهد که وابستگی شدیدی به بارندگی مداوم ایجاد می‌کند.

این کمیسیون با اشاره به اینکه بیش از نیمی از ظرفیت تولید نصب‌شده منطقه بالای ۳۰ سال قدمت دارد، بر شدت این آسیب‌پذیری تأکید کرد. با توجه به احتمال ۶۰ درصدی برای بارندگی کمتر از حد نرمال در سه‌ماهه اکتبر تا دسامبر ۲۰۲۶، تقریباً یک‌سوم از قلمرو این منطقه از هم‌اکنون در وضعیت هشدار بالای خشکسالی طبقه‌بندی شده است.[4]

این کمبود آبِ قریب‌الوقوع با جهش‌های دمایی پیش‌بینی‌شده همزمان است و عدم تعادل خطرناکی در عرضه و تقاضا برای تأسیسات شهری ایجاد می‌کند. انتظار می‌رود افزایش دمای پایه باعث جهش تقاضای برق برای سیستم‌های سرمایشی در مراکز کلان‌شهری بزرگ از جمله لیما، سائوپائولو و مکزیکوسیتی شود. اپراتورهای تأسیسات در این قطب‌ها با تهدید دوگانه افزایش بار اوج مصرف و تخلیه مخازن برق‌آبی مواجه‌اند؛ ترکیبی که خطر خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده، اختلال در تأمین و افزایش هزینه‌های عملیاتی را که معمولاً به مصرف‌کنندگان تحمیل می‌شود، به میزان قابل‌توجهی بالا می‌برد.[4]

فراتر از بخش برق، این پدیده امنیت غذایی منطقه و درآمدهای صادرات کشاورزی را نیز تهدید می‌کند. پیش‌بینی می‌شود خشکسالی‌های شدیدِ مورد انتظار، «دالان خشک آمریکای مرکزی»، کلمبیا و ونزوئلا را در کنار کشورهای حوزه کارائیب از جمله کوبا، جمهوری دومینیکن و هائیتی درنوردد.

این شرایط خشکِ طولانی‌مدت مستقیماً برداشت محصولات اساسی، علوفه دام و معیشت جوامع روستایی را که کاملاً به باران‌های فصلیِ قابل‌پیش‌بینی وابسته‌اند، به خطر می‌اندازد. کمبودهای کشاورزی ناشی از آن، معمولاً باعث تورم موضعی مواد غذایی می‌شود و قدرت خرید آسیب‌پذیرترین خانوارهای این نیمکره را بیش از پیش تحت فشار قرار می‌دهد.[1]

اقتصاد دریایی نیز به دلیل مکانیک فیزیکی ال‌نینیو با اختلالی به همان اندازه شدید مواجه است. گرم شدن آب‌های سطحی در شرق اقیانوس آرام، جریان‌های بالارونده آب سرد را که معمولاً مواد مغذی حیاتی را به خطوط ساحلی اکوادور و پرو می‌رسانند، تضعیف می‌کند.

این کاهش در دسترسی به فیتوپلانکتون‌ها، گونه‌های تجاری کلیدی از جمله آنچوی، ساردین و هیک را مجبور به مهاجرت می‌کند. کمیسیون ECLAC تأکید کرد که در طول دوره‌های تاریخی قبلی «سوپر ال‌نینیو»، صید ماهی در منطقه در سال‌های ۱۹۷۲-۱۹۷۳ به میزان ۵۲.۷ درصد و در سال‌های ۱۹۹۷-۱۹۹۸ به میزان ۲۶.۹ درصد سقوط کرد و اقتصادهای ساحلی را ویران ساخت.[1]

در واکنش به این پیش‌بینی‌های ناگوار، خوزه مانوئل سالازار-شیریناکس، دبیر اجرایی ECLAC، از دولت‌های منطقه خواست تا رویکرد خود را در قبال شوک‌های زیست‌محیطی اساساً تغییر دهند. سالازار-شیریناکس با تأکید بر لزوم حرکت به سمت مدیریت پیشگیرانه ریسک اقلیمی اظهار داشت: «واکنش‌هایی که پس از اعلام وضعیت اضطراری اتخاذ می‌شوند، به مراتب پرهزینه‌تر از اقدامات پیشگیرانه مبتنی بر پیش‌بینی مناسب هستند.»

این کمیسیون ده اقدام استراتژیک را ترسیم کرد که شامل اجرای سیستم‌های هشدار زودهنگام، ایجاد صندوق‌های ذخیره اختصاصی، احیای موانع طبیعی مانند جنگل‌های حرا و تنظیم پویای سهمیه‌های صید می‌شود.[2]

این کمیسیون در پایان خاطرنشان کرد که ال‌نینیوی کنونی در پس‌زمینه تغییرات اقلیمیِ ناشی از فعالیت‌های انسانی در حال وقوع است که تغییرپذیری طبیعی را تشدید کرده و شرایط پایه را وخیم‌تر می‌کند.

با توجه به اینکه میانگین دمای جهانی در سال ۲۰۲۴ از قبل ۱.۵۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطح پیش از صنعتی شدن اندازه‌گیری شده است، بعید به نظر می‌رسد آسیب‌پذیری‌های ساختاری که توسط این الگوی جویِ پیش‌رو آشکار می‌شوند، موقتی باشند. برای سیاست‌گذاران آمریکای لاتین، این شوک اقتصادیِ قریب‌الوقوع به عنوان الزامی برای تنوع‌بخشی دائمی به شبکه‌های انرژی و ادغام تاب‌آوری اقلیمی در برنامه‌ریزی‌های اقتصادی بلندمدت ملی عمل می‌کند.