خطر سقوط در کمین مرز، صدراعظم آلمان؛ پیشتازی حزب راست‌گرای افراطی در نظرسنجی‌های ملی در بحبوحه تشدید بحران

دقایقی پس از پایان رای‌گیری در ایالت مکلنبورگ-فورپومرن در عصر یکشنبه، فریدریش مرز، صدراعظم آلمان، در مقر حزب دموکرات مسیحی در برلین در برابر دوربین‌ها حاضر شد تا به شکستی بی‌سابقه اعتراف کند. حزب راست میانه‌روی او در این ایالت شمال شرقی تنها ۴٫۹ درصد آرا را به دست آورد و برای نخستین بار در تاریخ ۷۷ ساله جمهوری فدرال، به زیر حد نصاب ۵ درصدی لازم برای تصاحب کرسی‌های پارلمان منطقه‌ای سقوط کرد. حزب راست‌گرای افراطی «آلترناتیو برای آلمان» (AfD) با ۳۸٫۲ درصد آرا در جایگاه نخست ایستاد. مرز با توصیف این نتیجه به عنوان یک «فاجعه» که نمی‌توان آن را «توجیه کرد»، با این حال تاکید کرد که به عنوان صدراعظم و رهبر حزب باقی خواهد ماند تا برنامه اصلاحات اقتصادی خود را به پیش ببرد.[3][5]

شکست در سواحل بالتیک، نقطه اوج یک سپتامبر پرالتهاب برای دولت مرز بود که در ماه مه ۲۰۲۵ با وعده تحول اقتصادی روی کار آمد. دو هفته پیش از آن، در ۶ سپتامبر، حزب AfD توانست ۴۳٫۸ درصد آرا را در ایالت زاکسن-آنهالت از آن خود کند—که قوی‌ترین نتیجه برای هر حزبی در این ایالت از زمان اتحاد مجدد آلمان است—در حالی که آرای حزب دموکرات مسیحی (CDU) به ۱۷٫۲ درصد سقوط کرد و تمام کرسی‌های حوزه‌های انتخابیه پیشین خود را از دست داد. در انتخابات همزمان ۲۰ سپتامبر در ایالت-شهر برلین نیز، CDU پس از حزب چپ به جایگاه دوم سقوط کرد و نزدیک به ۱۰ واحد درصد از پایگاه قبلی خود را از دست داد. در مجموع، این سه انتخابات منطقه‌ای بحران اقتداری را برای صدراعظم رقم زده و میزان محبوبیت شخصی او را به پایین‌ترین حد تاریخی رسانده است.[1][2][4]

این تغییر آرایش‌های منطقه‌ای بازتاب‌دهنده یک چرخش گسترده‌تر در سطح ملی است. نظرسنجی‌های سراسری تا اواسط سپتامبر، حزب AfD را با حدود ۲۸ تا ۳۰ درصد آرا در جایگاه نخست قرار داد و پیشتازی قاطعی را نسبت به ائتلاف CDU/CSU که به نزدیک ۲۰ درصد سقوط کرده، ایجاد کرد. ائتلاف حاکم، که شامل حزب سوسیال دموکرات (SPD) با ۱۱ درصد آرای فعلی در نظرسنجی‌هاست، در صورت برگزاری انتخابات فدرال در مقطع کنونی، از حمایت کافی برای تشکیل اکثریت پارلمانی برخوردار نخواهد بود. آلیس وایدل، رهبر مشترک ملی AfD، روز یکشنبه اعلام کرد که حزب او جایگزین CDU به عنوان «حزب مردمی» اصلی آلمان شده است و به پلتفرمی اشاره کرد که بر اقدامات سخت‌گیرانه ضد مهاجرت، کنترل مرزها و مخالفت با سیاست‌های اقتصادی کنونی متمرکز است.[1][5]

با وجود این انقباض انتخاباتی، مرز با هیچ چالش رسمی و فوری برای رهبری خود مواجه نیست، هرچند مخالفان، آسیب‌پذیری او را حس می‌کنند. لیف-اریک هولم، نامزد پیشتاز AfD در مکلنبورگ-فورپومرن، روز دوشنبه اعلام کرد که «غروب صدراعظم آغاز شده است» و پیش‌بینی کرد که مرز تا پایان سال از قدرت کنار خواهد رفت. با این حال، در درون CDU، هشت فرماندار ایالتی این حزب پیش از رای‌گیری‌های ۲۰ سپتامبر علناً از او حمایت کردند و هیچ چهره برجسته‌ای در نشست‌های رهبری پس از آن، خواستار استعفای او نشد. جانشینان احتمالی، از جمله هندریک وست، نخست‌وزیر نوردراین-وستفالن، و مارکوس زودر، نخست‌وزیر بایرن، هیچ نشانه‌ای مبنی بر قصد خود برای تحمیل تغییر صدراعظم بروز نداده‌اند. مرز صراحتاً رویه صدراعظم‌های پیشین، آنگلا مرکل و گرهارد شرودر، را که در دوره‌های افت محبوبیت از رهبری حزب کناره‌گیری کردند اما در راس دولت باقی ماندند، رد کرده است.[1][3]

اکثریت نسبی انتخاباتی AfD مستقیماً به قدرت اجرایی منطقه‌ای ترجمه نمی‌شود. احزاب دموکراتیک جریان اصلی در آلمان سیاست سخت‌گیرانه «دیوار آتش» مبنی بر عدم همکاری با راست‌گرایان افراطی را حفظ کرده‌اند، به این معنی که AfD همچنان از ائتلاف‌سازی منزوی است. در زاکسن-آنهالت، جایی که AfD برای کسب اکثریت مطلق تنها سه کرسی کم آورد، هیچ حزب دیگری حاضر به تشکیل دولت با آن نشده است. ائتلاف تازه‌تاسیس زارا واگنکنشت (BSW) که با ۵٫۳ درصد آرا از حد نصاب ۵ درصدی عبور کرد، اعلام کرده است که مایل به همکاری در موضوعات خاص است اما ائتلاف رسمی با AfD تشکیل نخواهد داد.[4][5]

این نوسانات سیاسی به شدت تحت تاثیر فشارهای ساختاری اقتصادی و نگرانی‌های جمعیتی است. دولت مرز در میان رکود صنعتی، هزینه‌های بالای زندگی و نابرابری‌های مداوم بین ایالت‌های شرقی و غربی، در تحقق وعده «تحول اقتصادی» با مشکل مواجه شده است. حزب AfD با موفقیت این ناامنی اقتصادی را در کنار نگرانی‌های عمیق نسبت به مهاجرت هدایت کرده است. در زاکسن-آنهالت، تحلیلی توسط بنیاد کنراد آدناور نشان داد که ۸۵ درصد از حامیان AfD ترس از این موضوع را دلیل حمایت خود عنوان کردند که مهاجرت باعث تغییرات بیش از حد در جامعه آلمان می‌شود؛ احساسی که این حزب با وعده توقف پذیرش پناهجویان در سطح ایالت از آن بهره‌برداری کرد.[1][5]

این بی‌ثباتی داخلی در حال تاثیرگذاری بر جایگاه بین‌المللی و تعاملات دیپلماتیک آلمان است. مرز با پیش‌بینی شکست‌های سنگین انتخاباتی، سفر برنامه‌ریزی‌شده خود به نیویورک برای سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل را لغو کرد و ترجیح داد برای مدیریت پیامدهای فوری درون حزب خود در برلین بماند. صعود سریع حزبی که توسط آژانس‌های اطلاعاتی دولتی در برخی مناطق به عنوان راست‌گرای افراطی طبقه‌بندی شده، توجه شدید بین‌المللی را به فرهنگ سیاسی در حال تغییر آلمان جلب کرده است. برای کشورهای متحد و ناظران بازار، نتایج منطقه‌ای نشان‌دهنده پایان احتمالی میانه‌رویِ مبتنی بر ثباتی است که دوران پس از جنگ را تعریف می‌کرد، و پرسش‌هایی را درباره قابلیت اتکای آینده برلین در زمینه همگرایی اروپایی و سیاست خارجی مطرح می‌کند.[4]

تقویم سیاسی پیش رو فرصت چندانی برای استراحت ائتلاف حاکم فراهم نمی‌کند. در حالی که AfD به دلیل سیاست دیوار آتش همچنان از نظر ساختاری از دستیابی به مناصب اجرایی محروم است، قدرت بی‌سابقه آن در مسدود کردن روند قانون‌گذاری، حکمرانی منطقه‌ای و ابتکارات قانونی فدرال را پیچیده خواهد کرد. مرز بقای خود را بر پیشبرد اصلاحات ساختاری اقتصادی گره زده و اصرار دارد که تغییرات ضروری «تشویق‌های زودهنگام» را به همراه نخواهد داشت. با این حال، با کاهش اقتدار او و تثبیت موقعیت AfD به عنوان قوی‌ترین نیروی سیاسی در شرق، توانایی صدراعظم برای اعمال انضباط قانون‌گذاری در ماه‌های آینده به شدت محدود باقی می‌ماند. انتخابات فدرال بعدی برای اواخر سال ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده است، که پنجره باریکی را برای CDU جهت معکوس کردن مسیر کنونی باقی می‌گذارد.[2][3]