نیروهای فدرال اتیوپی پس از عقب‌نشینی تی‌پی‌ال‌اف کنترل مکله، پایتخت تیگرای را پس گرفتند

نیروهای فدرال اتیوپی و شبه‌نظامیان متحد آن‌ها عصر شنبه وارد مرکز شهر مکله شدند و پس از خروج نیروهای شورشی، اداره پایتخت ایالت تیگرای را در دست گرفتند. این پیشروی برای نخستین بار پس از نقض آتش‌بس دوساله، حاکمیت دولت فدرال را بر این شهر احیا می‌کند.[1][2]

جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای (TPLF) در شبکه‌های اجتماعی عقب‌نشینی خود را اعلام کرد و توضیح داد که دولت محلی «به‌طور موقت به خارج از مکله منتقل شده و از نقطه‌ای دیگر فعالیت خواهد کرد.» این گروه خروج خود را تصمیمی تاکتیکی برای در امان ماندن شهر از جنگ شهری خواند.[2][5]

این عقب‌نشینی پیروزی مهمی را نصیب دولت آبی احمد، نخست‌وزیر اتیوپی، در مناقشه‌ای به‌سرعت تشدیدیافته می‌کند؛ مناقشه‌ای که توافق صلح نوامبر ۲۰۲۲ پرتوریا را عملاً از بین برده است. نیروهای فدرال اکنون در حال تثبیت موقعیت خود در شهری هستند که قلب سیاسی شورش‌های شمال کشور بوده است.[3][4]

یک عقب‌نشینی راهبردی

رهبری تی‌پی‌ال‌اف تخلیه شهر را مانوری حساب‌شده برای حفاظت از ۵۰۰ هزار ساکن مکله در برابر گلوله‌باران سنگین توپخانه توصیف کرد. این گروه شورشی از ژوئن ۲۰۲۱، زمانی که در اوج جنگ داخلی قبلی شهر را از ارتش فدرال پس گرفت، کنترل آن را بدون وقفه در دست داشت.[5][6]

تنش‌های کنونی از ۲۳ سپتامبر آغاز شد؛ زمانی که نیروهای وفادار به تی‌پی‌ال‌اف با آغاز یک حمله گسترده، فرودگاه «آلولا آبا نگا» در مکله را تصرف کردند. این اقدام باعث شد خطوط هوایی اتیوپی پروازهای تجاری به این منطقه را متوقف کند و یک شریان حمل‌ونقل حیاتی قطع شود.[2][3]

شامگاه شنبه، شبه‌نظامیان حامی دولت موسوم به «نیروی صلح تیگرای» تأیید کردند که فرودگاه را پس گرفته‌اند و در کنار نیروهای ارتش فدرال در حال پاکسازی مرکز شهر هستند. این شبه‌نظامیان که گروهی انشعابی از رزمندگان پیشین تیگرای هستند، در هماهنگی مستقیم با ارتش ملی عملیات می‌کنند.[1][5]

ساکنان مکله گزارش دادند که طی سه روز پیش از سقوط شهر، نیروهای وابسته به تی‌پی‌ال‌اف را در حال خروج پیاده همراه با سلاح‌های سبک دیده‌اند. این خروج تدریجی به نیروهای فدرال امکان داد تا تقریباً بدون مقاومت وارد پایتخت شوند و مانع از شکل‌گیری نبردهای ویرانگر خیابانی شد که در مراحل قبلی جنگ دیده می‌شد.[5]

خلاء امنیتی و پدیده غارت

با تخلیه پایتخت منطقه‌ای توسط تشکیلات شورشیان، خلاء امنیتی موقتی در شهر پدید آمد. در ساعات منتهی به استقرار کامل نیروهای فدرال در پیرامون شهر، ادارات دولتی و مقرهای پلیس بدون محافظ رها شده بودند.[5]

شاهدان محلی خبر دادند که پس از خروج نیروهای شورشی، برخی غیرنظامیان غارت مقر اداری تی‌پی‌ال‌اف و تأسیسات پلیس محلی را آغاز کردند. در بحبوحه فروپاشی اقتدار محلی، تجهیزات اساسی و اقلام مصرفی از ساختمان‌های عمومی به یغما رفت.[5]

قطع خطوط ارتباطی و اختلالات شدید در شبکه‌های اینترنت، راستی‌آزمایی ابعاد کامل این ناآرامی‌ها را دشوار کرده است. این انسداد اطلاعاتی ساکنان را منزوی کرده و بسیاری از ترس انتقام‌جویی شبه‌نظامیان پیشروی‌کرده در خانه‌های خود پناه گرفته‌اند.[3]

تحلیلگران بر این باورند که دولت فدرال احتمالاً مسئولیت برقراری امنیت فوری در مکله را به «نیروی صلح تیگرای» واگذار خواهد کرد. تکیه بر این شبه‌نظامیان هم‌پیمان بومی به آدیس‌آبابا امکان می‌دهد تا بدون استقرار انحصاری سربازان فدرال کنترل شهر را حفظ کرده و اصطکاک با مردم محلی را به حداقل برساند.[3]

پیامدهای دیپلماتیک منطقه‌ای

عملیات نظامی در تیگرای همزمان با گسست شدید دیپلماتیک میان اتیوپی و همسایگانش پیش می‌رود؛ روندی که خطر منطقه‌ای شدن این بحران را در پی دارد. دولت فدرال بیش از پیش شورش‌های شمال را یک جنگ نیابتی می‌داند که از سوی رقبای خارجی تغذیه می‌شود.[4][6]

هفته گذشته، دولت آدیس‌آبابا روابط دیپلماتیک خود را با اریتره قطع کرد و به ۱۰ دیپلمات اریتره‌ای ۴۸ ساعت فرصت داد تا خاک این کشور را ترک کنند. این اخراج با استناد به اتهام دخالت در فعالیت‌هایی صورت گرفت که «تهدید مستقیم علیه امنیت ملی اتیوپی» تلقی شده‌اند.[2][6]

اتیوپی به‌طور علنی اریتره، سودان و مصر را متهم کرده که از تی‌پی‌ال‌اف و ائتلاف گسترده‌تری از گروه‌های اپوزیسیون مسلح، حمایت‌های مالی و نظامی به عمل می‌آورند. این شکاف دیپلماتیک چرخشی فاحش نسبت به سال ۲۰۲۰ است؛ زمانی که سربازان اریتره‌ای دوشادوش نیروهای فدرال اتیوپی می‌جنگیدند.[2][6]

هر سه کشور متهم هرگونه حمایت از این شورش‌ها را رد کرده‌اند. اریتره در اقدامی تلافی‌جویانه کانال‌های دیپلماتیک خود با آدیس‌آبابا را بست و مقامات مصری نیز این اتهامات را تلاشی از سوی آبی احمد برای فرافکنی یک بحران داخلی به خارج از مرزها دانستند.[2][6]

بازگشت به الگوی شورشگری

از دست رفتن مکله لزوماً به معنای نابودی توان نظامی تی‌پی‌ال‌اف نیست. این گروه پیش از این نیز در نوامبر ۲۰۲۰ پایتخت را به نیروهای ارتش فدرال واگذار کرد، اما سپس کارزار چریکی موفقی را از مناطق کوهستانی سامان داد که در نهایت نیروهای فدرال را وادار به عقب‌نشینی کرد.[4][6]

دبرتسیون گبرمیکائل، رئیس تی‌پی‌ال‌اف، در روزهای گذشته اعلام کرد نبردهای فعلی «ادامه جنگ پیشین» است. او وعده داد که نیروهایش به حمله علیه مواضع ارتش فدرال و دفاع از تیگرای در برابر آنچه «تهدید وجودی» خواند، ادامه خواهند داد.[3]

فروپاشی سریع توافق توقف درگیری‌ها در سال ۲۰۲۲، صدها هزار غیرنظامی را بار دیگر در معرض آوارگی قرار داده است. مردمی که هنوز از پیامدهای جنگی با تلفات سنگین کمر راست نکرده‌اند، بار دیگر از دسترسی به خدمات اولیه و کمک‌های بشردوستانه محروم شده‌اند.[4][6]

با فعالیت رهبری تی‌پی‌ال‌اف از مکان‌هایی نامشخص، به نظر می‌رسد این نزاع در حال تبدیل دوباره به یک نبرد شورشی فرسایشی در ارتفاعات شمالی است. نیروهای فدرال مراکز شهری را در اختیار دارند، اما مناطق روستایی همچنان به‌شدت دستخوش درگیری و مناقشه‌اند.[4]

محاصره مجدد بشردوستانه

اتحادیه آفریقا ضمن دعوت طرفین به خویشتنداری، هشدار داده که تنش‌های تازه دستاوردهای دیپلماتیک حاصل‌شده در آفریقای جنوبی را به نابودی کامل تهدید می‌کند. توافق ۲۰۲۲ پرتوریا متضمن خلع سلاح نیروهای تیگرای و باز شدن مسیر دسترسی کامل بشردوستانه به این منطقه جنگ‌زده بود.[3][6]

در عمل اما ازسرگیری درگیری‌ها مصائب تازه‌ای را بر مردمی تحمیل کرده که در جریان نبردهای پیشین متحمل محاصره‌ای فلج‌کننده شدند. ساکنان گزارش داده‌اند جاده‌های ارتباطی میان تیگرای و ایالت همسایه، عَفار، به روی ترددهای غیرنظامی بسته شده و انتقال غذا و اقلام دارویی با بن‌بست روبه‌روست.[3][4]

هنوز ناظران مستقل به‌طور دقیق سازوکار عقب‌نشینی تی‌پی‌ال‌اف را مشخص نکرده‌اند که آیا این اقدام خروجی توافق‌شده بوده، در پی محاصره نظامی رخ داده یا بر اثر اتمام تدارکات نظامی تحمیل شده است. مهم‌ترین پرسش بی‌پاسخ این است که با بازگشت مدیریت فدرال، چه تغییری در عمل برای غیرنظامیان تیگرای رقم خواهد خورد.[1][4]