پارادوکس‌های یک صبح جمعه در تهران: ماراتن زنان با پوشش اختیاری و رژه مسلحانه «جان‌فدایان»

صبح جمعه، ۲۷ شهریور ۱۴۰۵، بوستان ولایت تهران میزبان صحنه‌ای بود که تا چند سال پیش تصور آن در پایتخت ایران غیرممکن به نظر می‌رسید. هزاران زن و مرد برای شرکت در یک مسابقه دو ماراتن ۱۰ کیلومتری گردهم آمده بودند، اما آنچه بیش از خود رقابت ورزشی جلب توجه می‌کرد، حضور گسترده زنانی بود که بدون رعایت حجاب اجباری و با پوشش‌های ورزشی دلخواه خود در مسیر می‌دویدند. این رویداد ورزشی در فضایی پرنشاط و با حضور خانواده‌ها برگزار شد و نشان از تغییرات ملموس در سطح خیابان‌های پایتخت داشت.[2][3]

در همان ساعات و تنها چند کیلومتر دورتر در خیابان‌های مرکزی شهر، تصویر کاملا متفاوتی در حال ثبت شدن بود. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی رژه‌ای را با عنوان «جان‌فدایان ایران» برگزار کرد که در آن گروه‌هایی از حامیان حکومت با اسلحه و تجهیزات نظامی به خیابان آمدند. این تجمع که با هدف نمایش قدرت و آمادگی نظامی سازمان‌دهی شده بود، چهره‌ای کاملا امنیتی به بخش‌هایی از شهر بخشید. تقارن این دو رویداد، قاب‌های متناقضی را در شبکه‌های اجتماعی خلق کرد که به سرعت دست به دست شد و توجه ناظران را به خود جلب کرد.[1][4]

تصاویر منتشر شده از بوستان ولایت نشان می‌دهد که زنان با تی‌شرت‌های ورزشی، شورت‌های دوندگی و بدون روسری، شانه به شانه مردان در حال دویدن هستند. به گزارش وب‌سایت ملیون، این ماراتن ۱۰ کیلومتری در شرایطی برگزار شد که شرکت‌کنندگان با پوشش و حجاب کاملا اختیاری مسیر مسابقه را طی کردند و هیچ‌گونه ممانعتی از سوی برگزارکنندگان صورت نگرفت. این اتفاق در حالی رخ داد که پیش از این رویدادهای مشابهی در شهرهای دیگر مانند کرمان با دخالت نهادهای امنیتی لغو شده بود، اما در تهران دوندگان توانستند مسابقه خود را به پایان برسانند.[2][3]

در سوی دیگر شهر، رژه «جان‌فدایان» با حضور ده‌ها هزار نفر از نیروهای بسیج و سپاه پاسداران برگزار شد. رسانه‌های حکومتی ادعا کرده‌اند که ۳۱۳ هزار نفر در این طرح ثبت‌نام کرده‌اند تا برای مقابله با تهدیدات احتمالی آموزش ببینند. یورونیوز فارسی در گزارش خود به این پارادوکس اشاره کرده و می‌نویسد: «از زنان بدون حجاب در ماراتن تا زنان مسلح چفیه‌بند؛ صبح جمعه تهران هم‌زمان شاهد دو رویداد متفاوت بود که تصاویر منتشرشده از آن‌ها، پارادوکس‌های جمهوری اسلامی را به وضوح نشان می‌دهد».[1][4]

نکته قابل تامل در این میان، واکنش متفاوت نهادهای رسمی و رسانه‌های داخلی به این دو رویداد است. در حالی که تجمع حامیان حکومت با سازمان‌دهی گسترده، ترافیک‌های هدایت‌شده و پوشش کامل و زنده رسانه‌های دولتی همراه بود، ماراتن بوستان ولایت در سکوت خبری رسانه‌های رسمی برگزار شد و تنها از طریق دوربین‌های تلفن همراه شهروندان و شبکه‌های اجتماعی به بیرون مخابره گردید. این تفاوت در پوشش رسانه‌ای، خود گویای اولویت‌های دوگانه در سطح جامعه و حاکمیت است.[1][3]

رادیو فردا در پوشش رویداد نظامی مرکز شهر گزارش داد که این افراد کسانی هستند که برای آموزش نظامی و جنگ اعلام آمادگی کرده‌اند و با در دست داشتن سلاح‌های سبک و سنگین در خیابان‌ها رژه رفتند تا پیام مشخصی را به داخل و خارج از مرزها ارسال کنند. در مقابل، دوندگان بوستان ولایت تنها با کفش‌های ورزشی و بطری‌های آب، مسیر ۱۰ کیلومتری خود را در فضایی آرام و پرنشاط به پایان رساندند و تصویری از زندگی روزمره و امید به آینده را به نمایش گذاشتند.[2][4]

این دوگانگی تصویری، به نوعی نماد وضعیت امروز جامعه ایران پس از اعتراضات سال ۱۴۰۱ است. از یک سو، بخشی از جامعه با پافشاری بر حقوق فردی و مدنی خود، مرزهای پوشش اجباری را به عقب رانده‌اند و سبک زندگی خود را در عرصه عمومی تثبیت می‌کنند. از سوی دیگر، هسته سخت قدرت با برگزاری مانورهای خیابانی و نمایش تجهیزات نظامی، تلاش می‌کند حضور و اقتدار ایدئولوژیک خود را در برابر چشمان شهروندان به رخ بکشد.[1][4]

جمعه ۲۷ شهریور ۱۴۰۵ در تاریخ شفاهی و تصویری تهران به عنوان روزی ثبت خواهد شد که دو ایران متفاوت، در یک شهر و در یک زمان، بدون آنکه با هم برخوردی داشته باشند، موجودیت خود را به نمایش گذاشتند. روزی که صدای گام‌های دوندگان در بوستان ولایت با صدای پوتین‌های رژه‌روندگان در خیابان‌های مرکزی در هم آمیخت و تابلویی تمام‌عیار از تضادهای فرهنگی و سیاسی پایتخت را ترسیم کرد.[1][2][4]