رد پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از سوی آمریکا و هشدار تهران درباره «جنگ آخرالزمان»

تداوم انسداد حیاتی‌ترین گذرگاه انرژی جهان اکنون به بن‌بست دیپلماتیک در نیویورک گره خورده است؛ جایی که دولت آمریکا پیشنهاد ایران برای بازگشایی هفت‌روزه تنگه هرمز را رسماً رد کرد. واشنگتن با ارزیابی این پیشنهاد به‌عنوان یک تاخیر تاکتیکی و نه یک امتیازدهی واقعی، مسیر این تقابل را از تنش‌زدایی مبتنی بر مذاکره، مجدداً به سمت بازدارندگی نظامی تغییر داده است.[2][5]

این رد پیشنهاد، بلافاصله به تشدید لحن مقامات تهران انجامید. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در تاریخ ۲۸ سپتامبر هشدار داد که شکست این ابتکار عمل می‌تواند به یک «جنگ آخرالزمان» در خلیج فارس منجر شود. با وجود این ادبیات تند، عراقچی خاطرنشان کرد که در صورت تغییر رویکرد مذاکراتی آمریکا، دولت ایران همچنان مسیر دیپلماسی را باز می‌داند.[1][4]

هسته اصلی این مناقشه بر توالی امتیازدهی‌ها متمرکز است. پیشنهاد ایران شامل بازگشایی هفت‌روزه تنگه‌ای بود که روزانه ترانزیت حدود ۲۱ میلیون بشکه نفت را تسهیل می‌کند؛ در ازای این اقدام، تهران خواستار لغو فوری تحریم‌ها و توقف استقرار نیروهای نظامی آمریکا در منطقه شده بود.[3][5]

مقامات آمریکایی به این نتیجه رسیدند که این شروط بیشتر برای ایجاد شکاف در اتحاد هم‌پیمانان طراحی شده است تا حل‌وفصل مناقشه بنیادین. مایکل والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، در ۲۷ سپتامبر اظهار داشت که ایران برای پایان دادن به جنگ با «حسن نیت» مذاکره نمی‌کند. والتز استدلال کرد که این پنجره هفت‌روزه صرفاً به تهران اجازه می‌دهد تا آتش‌بارهای موشکی ساحلی خود را تجدید قوا کند و در عین حال، متحدان اروپایی را وادار سازد تا برای برقراری آتش‌بس دائمی به واشنگتن فشار بیاورند.[2]

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با هشدار درباره احتمال حملات نظامی جدید علیه زیرساخت‌های ایران در صورت تداوم انسداد کشتیرانی تجاری، بر رد این پیشنهاد تاکید کرد. محاسبات دولت آمریکا بر حفظ فشار حداکثری اقتصادی استوار است؛ با این ارزیابی که اقتصاد داخلی تهران توانایی پشتیبانی از بسیج طولانی‌مدت نیروهای دریایی و موشکی در امتداد سواحل جنوبی را ندارد.[4][5]

تداوم این انسداد، فشاری فوری بر بازارهای انرژی اروپا و آسیا وارد می‌کند. موسسه توافق جهانی (Global Accord) خاطرنشان می‌کند که با نزدیک شدن به فصل زمستان و نوسانات شدید قیمت نفت خام برنت، رد این پیشنهاد، گشایش انرژی مورد انتظار اروپا را به آزمونی برای دیپلماسی اجبارآمیز تبدیل کرده است. پایتخت‌های اروپایی در رایزنی‌های غیرعلنی از واشنگتن خواسته بودند تا این وقفه هفت‌روزه را بپذیرد تا نفت‌کش‌های سرگردان بتوانند از خلیج فارس خارج شوند.[5]

میانجی‌گران منطقه‌ای در تلاش برای پر کردن این شکاف هستند. دیپلمات‌های قطری و عمانی که انتقال اولیه پیشنهاد ایران را تسهیل کردند، هشدار داده‌اند که پنجره دستیابی به یک راه‌حل مبتنی بر مذاکره در حال بسته شدن است. شبکه الجزیره گزارش می‌دهد که دو طرف در حال دور شدن از یک توافق هستند و ارتش‌های هر دو کشور سطح آمادگی خود را در امتداد این آبراه راهبردی افزایش داده‌اند.[3]

مقطع حساس بعدی به این بستگی دارد که آیا ایران تهدید «آخرالزمانی» خود را عملی خواهد کرد یا پیشنهاد اصلاح‌شده‌ای ارائه می‌دهد. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) دارایی‌های دریایی بیشتری را در خلیج عمان مستقر کرده است تا در صورت تبدیل شدن این انسداد به درگیری‌های فعال نظامی، برای مقابله با حملات نامتقارن احتمالی توسط قایق‌های تندرو یا شناورهای سطحی بدون سرنشین ایران آماده باشد.[1][3]