ایران به حوثی‌ها دستور داد تا در صورت حمله آمریکا به شبکه برق، برای اخلال در کشتیرانی باب‌المندب آماده شوند

تنش موجود بین راهبرد آمریکا مبنی بر تخریب اجباری زیرساخت‌ها و دکترین ایران در مورد اخلال اقتصادی متقابل تضمین‌شده قرار دارد. واشنگتن ادعا می‌کند که تهدید شبکه برق داخلی ایران، تهران را مجبور به مذاکره خواهد کرد. در مقابل، محاسبات تهران متکی بر استفاده از نیروهای نیابتی برای گروگان گرفتن بازارهای جهانی انرژی است. این رویارویی نظری اکنون به یک دستورالعمل عملیاتی مشخص تبدیل شده است. بر اساس افشاگری‌های اخیر اطلاعاتی، ایران به جنبش حوثی یمن دستور داده است تا در صورت وقوع حملات آمریکا به نیروگاه‌های ایران، برای بستن تنگه باب‌المندب آماده شوند.[1][5]

ادعای اصلی در مورد این دستورالعمل از سه منبع متمایز—دو مقام ارشد ایرانی و یک منبع اطلاعاتی منطقه‌ای—نشأت می‌گیرد که این ارتباط را برای رسانه‌های بین‌المللی تأیید کرده‌اند. این دستور مشروط حکم می‌کند که حوثی‌ها تنها در صورتی گلوگاه دریای سرخ را مسدود خواهند کرد که ایالات متحده حملات زیرساختی تهدیدشده خود را اجرا کند. این اقدام نشان‌دهنده یک تشدید افقی است که صحنه تلافی را از خلیج فارس به دریای سرخ منتقل می‌کند.[1][3]

بنا بر گزارش‌ها، شواهدی از آمادگی حوثی‌ها در میدان دیده می‌شود، هرچند میزان توانایی مستقل آنها همچنان موضوع بحث است. یک منبع نزدیک به این شبه‌نظامیان نشان می‌دهد که تدارکات لجستیکی تکمیل شده است. پهپادها و موشک‌های بالستیک ضدکشتی در سراسر ارتفاعات یمن، به ویژه در مناطقی مشرف به حدیده و خلیج عدن، جابجا شده‌اند. این موقعیت‌های مرتفع، دید و برد لازم را برای هدف قرار دادن کشتی‌های تجاری که در این کریدور باریک دریایی حرکت می‌کنند، فراهم می‌آورد.[3]

با این حال، به نظر می‌رسد که ماشه عملیاتی این محاصره به جای صنعا، به شدت توسط تهران کنترل می‌شود. بنا بر گزارش‌ها، نمایندگان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران (IRGC) مستقر در یمن، اختیار نهایی را در مورد زمان آغاز حملات در دست دارند. این ساختار فرماندهی نشان می‌دهد که ایران تنگه باب‌المندب را نه صرفاً به عنوان صحنه عملیات حوثی‌ها، بلکه به عنوان امتداد مستقیم بازدارندگی راهبردی خود می‌بیند.[3]

برای درک شدت این تهدید، باید تنگه باب‌المندب را به عنوان یک گره در زنجیره بزرگتر زیرساخت انرژی جهانی که از قبل به شدت تخریب شده است، تحلیل کرد. تنگه هرمز، که از لحاظ تاریخی شریان اصلی نفت خلیج فارس بوده است، بیش از ۱۵۰ روز است که عملاً به روی ترافیک تجاری بسته شده است. این انسداد بی‌سابقه، از پیش، بازآرایی گسترده‌ای را در تجارت دریایی جهانی تحمیل کرده است.[4]

در واکنش به گلوگاه هرمز، تولیدکنندگان انرژی منطقه به شدت به مسیرهای صادراتی جایگزین متکی شده‌اند. به ویژه عربستان سعودی، از خط لوله شرق-غرب خود برای تغییر مسیر حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد از محموله‌های نفت خام خود به دور از خلیج فارس استفاده کرده است. این محموله‌ها اکنون از طریق خشکی به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌شوند و به طور کامل محاصره ایران را دور می‌زنند.[2][4]

بسته شدن تنگه باب‌المندب این مسیر حیاتی دورزننده را قطع خواهد کرد. این تنگه، که در باریک‌ترین نقطه بین یمن، جیبوتی و اریتره تنها ۱۸ مایل عرض دارد، در حال حاضر تقریباً ۷ درصد از عرضه جهانی انرژی را مدیریت می‌کند. تعطیلی آن در کنار هرمز، به طور همزمان دو مسیر اصلی صادرات نفت خاورمیانه را مختل کرده، میلیون‌ها بشکه نفت خام را عملاً به دام انداخته و شوک شدید عرضه را به دنبال خواهد داشت.[2]

کاتالیزور این طرح اضطراری خاص، بیانیه ۱۴ جولای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا بود. رئیس‌جمهور در یک مصاحبه تلویزیونی هشدار داد که اگر تهران با مذاکره موافقت نکند، آمریکا «تمام نیروگاه‌های برق و تمام پل‌های آنها را از کار خواهد انداخت.» این تهدید صریح علیه زیرساخت‌های داخلی غیرنظامی و دو منظوره، از یک خط قرمز شناخته‌شده برای رهبری ایران عبور کرد.[2][4]

آرایش نظامی آمریکا در منطقه از قبل برای حمایت از این دیپلماسی اجباری تغییر کرده است. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) حملات پیشگیرانه‌ای را علیه مراکز فرماندهی ایران، سایت‌های پدافند هوایی و تأسیسات نظارت ساحلی انجام داده است. این عملیات ظاهراً برای کاهش توانایی‌های تهدید دریایی تهران طراحی شده‌اند، اما در صورت صدور دستور، به عنوان گام‌های مقدماتی برای حملات گسترده‌تر به زیرساخت‌ها نیز عمل می‌کنند.[2]

پاسخ تهران به طور یکپارچه با دکترین دفاع نامتقارن دیرینه آن همخوانی دارد. در ۱۵ جولای، سپاه پاسداران با صدور بیانیه‌ای عمومی این موضع را روشن کرد و هشدار داد که «تمام کریدورهای صادراتی دیگری که به نفع آمریکا و متحدانش هستند را خواهد بست.» این بیانیه به صراحت اشاره کرد که «صادرات انرژی منطقه یا باید برای همه مشترک باشد، یا برای همه ممنوع شود»، که بر راهبرد انکار کامل اقتصادی تأکید می‌کند.

با وجود وضوح نیت راهبردی، شواهد در مورد سازوکار دقیق این دستور همچنان اندک است. به طور قطعی مشخص نیست که آیا ارتباط با حوثی‌ها یک دستورالعمل کتبی رسمی بوده یا یک بحث شفاهی اضطراری. علاوه بر این، منابع دقیقاً مشخص نکرده‌اند که این پیام نسبت به اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا چه زمانی ارسال شده است، که تعیین اینکه آیا این یک اقدام واکنشی است یا یک تشدید برنامه‌ریزی‌شده قبلی، را دشوار می‌سازد.[4][5]

حوزه دیگری از عدم قطعیت آشکار، تمایل مستقل حوثی‌ها برای تحمل حملات تلافی‌جویانه اجتناب‌ناپذیری است که پس از بسته شدن تنگه رخ خواهد داد. در حالی که ممکن است سپاه پاسداران ماشه عملیاتی را در دست داشته باشد، حوثی‌ها متحمل بار اصلی پاسخ جنبشی (نظامی) از سوی آمریکا و متحدانش خواهند شد. اینکه آیا رهبری حوثی این فداکاری نیابتی را قابل قبول می‌داند یا خیر، یک متغیر آزمایش نشده در پویایی این ائتلاف باقی می‌ماند.

داده‌های اقتصادی که تأثیر بسته شدن همزمان دو تنگه را مدل‌سازی می‌کنند، تصویر تیره و تاری ارائه می‌دهند، هرچند پیش‌بینی‌های دقیق متفاوت است. شرکت‌های تحلیل تجارت دریایی اشاره می‌کنند که تغییر مسیر کشتی‌ها به دور کیپ امید (Cape of Good Hope) از قبل ظرفیت کشتیرانی جهانی را به حداکثر رسانده است. یک شوک ثانویه در باب‌المندب نه تنها قیمت نفت خام برنت را که پیش از این نوسانات قابل توجهی داشته، افزایش می‌دهد، بلکه حمل و نقل فرآورده‌های پالایش شده و گاز طبیعی مایع (LNG) را نیز به شدت مختل خواهد کرد.[2][4]

شواهد در مورد اثربخشی استقرار موشکی حوثی‌ها نیز متفاوت است. در حالی که این گروه توانایی هدف قرار دادن کشتی‌های تجاری را نشان داده است، دستیابی به محاصره کامل یک تنگه ۱۸ مایلی نیازمند یک آتشبار پایدار است که بتواند سامانه‌های دفاعی دریایی مدرن را تحت فشار قرار دهد. ائتلاف‌های دریایی آمریکا و متحدانش در دریای سرخ نرخ رهگیری بالایی را در برابر پرتابه‌های حوثی حفظ کرده‌اند، که نشان می‌دهد بسته شدن کامل ممکن است بیشتر یک آرزو باشد تا یک تضمین.

در نهایت، اطلاعات کنونی تصویری از منطقه‌ای را ترسیم می‌کند که در یک نردبان تشدید خطرناک قفل شده است. داده‌ها تأیید می‌کنند که تجهیزات در جای خود قرار دارند و دستورالعمل‌های راهبردی صادر شده‌اند. با این حال، گذار از بازدارندگی به محاصره فعال، به دنباله‌ای از محرک‌های مشروط—که با اجرای تهدیدات زیرساختی آمریکا آغاز می‌شود—بستگی دارد که هیچ یک از طرفین کنترل کاملی بر آن ندارند.[1][3]