رفتن به محتوای اصلی
گرمایش زمینتغییرات اقلیمی· 7 دقیقه مطالعه· در اخبار و سیاست

سامانه اقلیمی اروپا: سال ۲۰۲۶ دومین سال گرم تاریخ خواهد بود

سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیکوس اتحادیه اروپا پیش‌بینی می‌کند سال ۲۰۲۶ با قطعیت تقریبی از آستانه گرمایش ۱.۵ درجه سانتی‌گراد فراتر خواهد رفت. پدیده ال‌نینیوی استثنائاً قدرتمند همگام با گرمایش ناشی از فعالیت‌های انسانی، میانگین دمای خشکی‌ها و اقیانوس‌ها را در ماه اکتبر به بالاترین حد ثبت‌شده در تاریخ رساند.

به قلم زهرا کیانی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیکوس اتحادیه اروپا روز جمعه اعلام کرد سال ۲۰۲۶ تقریباً با قطعیت دومین سال گرم در تاریخ مشاهدات هواشناسی خواهد شد. این برآورد آماری که بر اساس داده‌های تجمیعی تا پایان ماه اکتبر تهیه شده، نشان می‌دهد احتمال عبور میانگین دمای جهانی از آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از سطوح پیشا صنعتی، بیش از ۹۹ درصد است؛ رخدادی که تغییر بنیادی اقلیم کره زمین را تثبیت می‌کند.[2][4]

این ارزیابی بیانگر ثبت دومین سال تقویمی با دمایی فراتر از حد بحرانی ۱.۵ درجه است؛ پیش از این، سال ۲۰۲۴ رکوردهای تاریخی دما را شکسته بود. پژوهشگران کوپرنیکوس یادآور شده‌اند که سال ۲۰۲۶ همچنان از یک شانس آماری ۲۰ درصدی برخوردار است تا به رکورد ۲۰۲۴ برسد یا حتی به عنوان گرم‌ترین سال تاریخ مدرن ثبت شود.[2][4]

یافته‌های کنونی نشان‌دهنده جهشی چشمگیر در تقویم گرمایش زمین است و مباحث زیست‌محیطی را از برآوردهای انتزاعی آینده به واقعیت‌های ملموس و کنونی بدل کرده است. نهادهای پایش آب‌وهوا در سراسر جهان اکنون در حال بازنگری مدل‌های علمی خود هستند تا سرعت شتابان این جهش‌های حرارتی اخیر را لحاظ کنند.[2][3]

انتشار این گزارش تازه، تنها چند روز پیش از گردهمایی هیئت‌های بین‌المللی در نشست اقلیمی کاپ ۳۱ سازمان ملل در ترکیه صورت می‌گیرد. این مذاکرات پرمخاطره در پی سالی بحرانی برگزار می‌شود؛ سالی که در آن سیلاب‌های مرگبار نپال، آتش‌سوزی‌های گسترده جنگلی در اندونزی و امواج گرمای شدید و طولانی در سراسر اروپا، زیرساخت‌های مناطق مختلف را به لرزه درآوردند.[1][4]

اکتبر، امتداد رکوردشکنی‌های بی‌وقفه گرما

گزارش ماه نوامبر این نهاد تأیید کرد که اکتبر ۲۰۲۶ گرم‌ترین ماه اکتبر ثبت‌شده در مقیاس جهانی بوده است. میانگین دمای سطح هوا در این ماه ۱.۷۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از خط مبنای دوران پیشا صنعتی (۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰) ثبت شد و روند گرمای فوق‌العاده نیمه دوم سال را تداوم بخشید.[2][4]

اکتبر سومین ماه پیاپی بود که میانگین دمای کره زمین در آن از آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد فراتر رفت. تثبیت این سطح از دما گویای روندی دامنه‌دارتر و هشداردهنده‌تر است؛ به‌گونه‌ای که پیش‌بینی می‌شود میانگین دمای چهارساله زمین از ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ نیز به طور کامل از مرز ۱.۵ درجه عبور کند.[2][4]

دمای کره زمین در سال ۲۰۲۶ تقریباً با قطعیت از مرز ۱.۵ درجه سانتی‌گراد فراتر از دوران پیشا صنعتی عبور خواهد کرد.

سامانتا برجس، مدیر راهبردی اقلیم در مرکز اروپایی پیش‌بینی آب‌وهوای میان‌مدت که برنامه کوپرنیکوس را اداره می‌کند، گفت: «ماه اکتبر بر همان مدار گرمای استثنایی جهانی حرکت کرد و به شکستن رکوردهای دمای جهان و سطح اقیانوس‌ها ادامه داد.»[2][4]

برجس تأکید کرد که فراتر رفتن میانگین چهارساله از مرز ۱.۵ درجه، نشان می‌دهد این دوره از گرمای جهانی تا چه میزان پایدار و بی‌وقفه شده است. تداوم این وضعیت، ابهام‌ها و تردیدهای جدی درباره امکان‌پذیری و کارآمدی اهداف اقلیمی مصوب جامعه بین‌المللی ایجاد کرده است.[2][4]

حرارت اقیانوس‌ها و تشدید پدیده ال‌نینیو

محیط‌های دریایی بخش عمده‌ای از این گرمای مازاد جوی را به خود جذب کردند و موجب جهش دمای اقیانوس‌ها به سطوحی بی‌سابقه شدند. میانگین دمای سطح دریاها در خارج از حوزه‌های قطبی طی ماه اکتبر به ۲۰.۹۵ درجه سانتی‌گراد رسید که بالاترین رقم ثبت‌شده برای این ماه به شمار می‌رود.[2]

این رقم رکورد پیشین ماه اکتبر را که در سال ۲۰۲۳ بر جای مانده بود شکست و از انباشت مداوم انرژی حرارتی در سامانه اقلیمی زمین حکایت دارد. آب‌های به سرعت رو به گرمی نه تنها انرژی لازم برای تقویت توفان‌ها را فراهم می‌کنند، بلکه بوم‌سازگان‌های دریایی را متلاشی کرده و ذوب پهنه‌های یخچالی را سرعت می‌بخشند.[2]

مسیر منتهی به این سال رکوردشکن در اوایل تابستان تثبیت شده بود؛ زمانی که شرایط ناشی از ال‌نینیو دمای جهانی اوت را به اوج تاریخی رساند. این جهش اواسط سال، شتاب حرارتی عظیمی را پی‌ریزی کرد که اثر آن در سراسر ماه‌های پاییز پابرجا ماند.[3]

عامل محوری این جهش اخیر دما، الگوی هواشناسی استثنائاً شدید ال‌نینیو است. این چرخه طبیعی آب‌وهوا که دمای سطح آب در مناطق حاره‌ای اقیانوس آرام را موقتاً بالا می‌برد، بر بستر روند گرمایش بنیادینی اثر گذاشته که سوخت‌های فسیلی و آلاینده‌های انسانی آن را شکل داده‌اند.[1][2]

برجس در بولتن ماهانه این مرکز خاطرنشان کرد: «یک ال‌نینیوی استثنائاً قدرتمند، بار حرارتی تازه‌ای به اقلیمی افزوده که پیش‌تر نیز با اقدامات بشری دستخوش گرمایش شده بود.» هم‌افزایی نوسانات طبیعی و گرمایش ناشی از دست‌اندازی‌های انسانی، سامانه اقلیمی را وارد قلمرویی کاملاً ناشناخته کرده و پیش‌بینی‌های فصلی را با پیچیدگی مواجه ساخته است.[2][4]

داده‌های پایش حوضه نینو ۳.۴ در بخش حاره‌ای اقیانوس آرام ــ منطقه‌ای کلیدی که هواشناسان برای ارزیابی تحولات ال‌نینیو به کار می‌گیرند ــ نشان می‌دهد با اوج‌گیری این سامانه در پاییز، میانگین ماهانه دمای سطح آب به رکورد بی‌سابقه ۲۹.۹۴ درجه سانتی‌گراد رسیده است؛ آماری که مقیاس حیرت‌انگیز این ناهنجاری اقیانوسی را اثبات می‌کند.[2]

تضاد خشکسالی و سیلاب در پهنه اروپا

افزایش دمای کره زمین در سراسر قاره اروپا به بروز نابرابری‌های اقلیمی و شرایط متضاد دامن زده است. اروپا دومین ماه اکتبر گرم تاریخ خود را ثبت کرد و در این میان، شرق اروپا و شبه‌جزیره اسکاندیناوی بیشترین جهش‌های دمایی را تجربه کردند.[2]

تصویر تزئینی: در حالی که بخش‌هایی از قاره اروپا با خشکسالی شدید دست به گریبان بودند، مناطق دیگر در محاصره بارش‌های سیل‌آسا قرار گرفتند.

گرمای مداوم تنش‌های هیدرولوژیکی را تشدید کرده و سبب شد بخش عمده‌ای از اروپای مرکزی و شرقی با کاهش فاحش آب رودخانه‌ها دست‌به‌گریبان شوند. شریان‌های تجاری و زیست‌محیطی عمده نظیر راین، دانوب و ویستولا دچار افت محسوس سطح آب شدند؛ وضعیتی که ترابری آبی داخلی را مختل کرد، بازدهی کشاورزی را تحلیل برد و صنایع را ناگزیر به کاهش حجم تولید ساخت.[2]

در نقطه مقابل، بخش‌های دیگر این قاره بحرانی معکوس را از سر گذراندند و بارش‌های سنگین همراه با سیلاب‌های ویرانگر شماری از کشورهای اروپایی را درنوردید. تضاد آشکار میان خشکسالی طولانی و هجوم ناگهانی آب، اثرات بی‌ثبات‌کننده هوای گرم‌تر بر چرخه‌های آب منطقه‌ای را عیان می‌کند.[2]

توالی این دست رویدادهای شدید آب‌وهوایی در پهنه قاره، باری سنگین بر دوش ساختارهای زیربنایی، بخش کشاورزی و سامانه‌های بهداشت عمومی نهاده است. سیاست‌گذاران اروپایی به شکلی فزاینده در مخمصه‌ای میان پاسخ‌دهی عاجل به بحران‌های آنی و نیاز گریزناپذیر به طرح‌های درازمدت سازگاری با اقلیم قرار گرفته‌اند.[1][2]

آزمون دشوار سقف‌های معاهده پاریس

آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد، سقف مطلوب و توافق‌شده در پیمان اقلیمی ۲۰۱۵ پاریس برای پرهیز از فاجعه‌بارترین سناریوهای تغییر اقلیم است. هرچند فراتر رفتن یک سال مشخص یا حتی میانگینی چهارساله از این حد، به معنای نقض حقوقی رسمی هدف بلندمدت معاهده نیست، اما زنگ خطری جدی درباره بسته شدن شتابان پنجره فرصت‌هاست.[4]

دانشمندان اقلیم مکرراً هشدار داده‌اند که ماندگاری دما فراتر از مرز ۱.۵ درجه برای دوره‌ای چند دهه‌ای، نقاط بازگشت‌ناپذیری را فعال خواهد کرد؛ پدیده‌هایی از جمله ذوب شتابان پهنه‌های یخ قطبی، تخریب سراسری صخره‌های مرجانی و جهش نمایی در فراوانی رخدادهای حدی جوی.[1][4]

آمارهای کوپرنیکوس نشان می‌دهد حاشیه امن میان دمای کنونی کره زمین و سقف ۲.۰ درجه‌ای توافق پاریس با سرعتی به‌مراتب بیشتر از پیش‌بینی‌های مدل‌سازی‌شده پیشین در حال ذوب شدن است. این روند پرشتاب، توجه و زیر ذره‌بین قرار گرفتن نشست کاپ ۳۱ را به اوج رسانده است.[1][4]

انتشار این آمارهای تازه دمایی درست در آستانه آماده‌سازی هیئت‌های بین‌المللی برای حضور در اجلاس اقلیمی کاپ ۳۱ در ترکیه صورت می‌گیرد.

هیئت‌های حاضر در اجلاس ترکیه با مطالبات فزاینده‌ای برای ارائه تعهدات الزام‌آور جهت کنار گذاشتن گام‌به‌گام سوخت‌های فسیلی، مهار گاز متان و تقویت جدی حمایت‌های مالی از کشورهای در حال توسعه روبرو هستند. ثبت متوالی سال‌های با دمای بالاتر از ۱.۵ درجه، جایی برای تصمیم‌گیری‌های تدریجی و خرد باقی نمی‌گذارد و مستلزم دگرگونی بنیادین در ساختار اقتصاد انرژی جهان است.[1][4]

ابهامات حاکم بر آینده گرمایش زمین

اگرچه انتظار می‌رود رخداد کنونی ال‌نینیو پس از گذر از نقطه اوج، به فاز خنثی یا لانینیا تغییر وضعیت دهد، اما روند زیربنایی گرمایش که ریشه در فعالیت‌های صنعتی انسان دارد، همچنان مهارنشده باقی مانده است. زمان دقیق بازگشت موقت دمای جهانی به زیر سطح ۱.۵ درجه در هاله‌ای از ابهام عمیق قرار دارد.[2][3]

پژوهشگران خاطرنشان می‌کنند که حجم بیکران حرارت ذخیره‌شده در آب‌های جهان تا سال‌ها وضعیت دمای اتمسفر را تعیین خواهد کرد. لختی و ماند حرارتی اقیانوس‌ها موجب می‌شود حتی اگر انتشار گازهای گلخانه‌ای از همین لحظه متوقف شود، سامانه اقلیمی برای رسیدن به تعادل به دهه‌ها زمان نیاز داشته باشد.[2][3]

پژوهشگران خاطرنشان می‌کنند که حجم بیکران حرارت ذخیره‌شده در آب‌های جهان تا سال‌ها وضعیت دمای اتمسفر را تعیین خواهد کرد.

سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیکوس رصد تحولات پدیده ال‌نینیو را تا پایان سال ۲۰۲۶ پیگیری خواهد کرد. رتبه‌بندی قطعی دمای سالانه، تا حد زیادی وابسته به آن است که آیا این اختلال حرارتی در اقیانوس آرام شدت کنونی‌اش را در ماه‌های نوامبر و دسامبر حفظ می‌کند یا خیر.[2][4]

فارغ از اینکه سال ۲۰۲۶ در نهایت رکورد سال ۲۰۲۴ را بزند یا در رتبه دوم متوقف شود، اجماع علمی حاکم تغییرناپذیر است: تجمیع گرم‌ترین سال‌های تاریخ در دهه گذشته، شواهدی انکارناپذیر از دگرگونی بنیادین در مدار اقلیم جهانی پیش روی بشر گذاشته است؛ بحرانی که به راه‌حل‌های فوری و ساختاری نیاز دارد.[2][4]

نکات کلیدی

  • سامانه نظارت اقلیمی کوپرنیکوس اتحادیه اروپا با احتمالی فراتر از ۹۹ درصد پیش‌بینی می‌کند که سال ۲۰۲۶ از مرز گرمایش ۱.۵ درجه سانتی‌گراد عبور خواهد کرد.
  • ماه اکتبر ۲۰۲۶ در پی برهم‌کنش یک ال‌نینیوی استثنائاً نیرومند و تغییرات اقلیمی ناشی از انسان، گرم‌ترین اکتبر تاریخ شد.
  • برآورد می‌شود میانگین دمای چهارساله زمین از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ نیز به طور کامل فراتر از سطح بحرانی ۱.۵ درجه تثبیت شود.
  • این داده‌ها درست پیش از آغاز اجلاس اقلیمی کاپ ۳۱ منتشر شده و فشار دیپلماتیک بر کشورها برای تسریع در مهار آلایندگی را افزایش داده است.

آنچه نمی‌دانیم

  • آیا الگوی قدرتمند ال‌نینیو شدت کنونی‌اش را تا پایان سال ۲۰۲۶ حفظ خواهد کرد و این سال را به رکورد تاریخی سال ۲۰۲۴ خواهد رساند یا خیر.
  • با ورود چرخه ال‌نینیو به فاز خنثی یا لانینیا، دمای هوای جهان با چه سرعتی ممکن است مجدداً به زیر آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد بازگردد.
  • اینکه مذاکرات آتی کاپ ۳۱ در ترکیه تا چه میزان قادر خواهد بود این پیش‌بینی‌های هشداردهنده دمایی را به تعهداتی الزام‌آور و عاجل برای کاستن از انتشار آلاینده‌ها بدل سازد.

روند رویداد

  1. ۲۰۱۵

    تصویب توافق‌نامه پاریس توسط جامعه بین‌المللی با هدف تعیین سقف گرمایش در حد ۱.۵ درجه سانتی‌گراد.

  2. ۲۰۲۳

    آغاز ثبت رکوردهای تاریخی در دمای آب‌های سطحی اقیانوس‌ها که نشانه جذب گسترده حرارت جوی بود.

  3. ۲۰۲۴

    ثبت گرم‌ترین سال تاریخ هواشناسی جهان و نخستین عبور سالانه از آستانه ۱.۵ درجه.

  4. اوت ۲۰۲۶

    الگوی جوی ال‌نینیو میانگین دمای این ماه را در مقیاس جهانی به اوج تاریخی رساند و شتاب حرارتی سال را دوچندان کرد.

  5. اکتبر ۲۰۲۶

    میانگین دمای سطح زمین به ۱.۷۵ درجه بالاتر از سطح دوران پیشا صنعتی رسید و گرم‌ترین اکتبر تاریخ رقم خورد.

  6. نوامبر ۲۰۲۶

    سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیکوس با قطعیت تقریبی اعلام کرد سال ۲۰۲۶ دومین سال گرم ثبت‌شده در تاریخ خواهد بود.

پژوهشگران اقلیم 40%سیاست‌گذاران اروپایی 30%کشورهای در حال توسعه 30%
پژوهشگران اقلیم
محققان تأکید دارند که هم‌پوشانی اثرات ال‌نینیو و آلاینده‌های انسانی، سامانه اقلیمی سیاره را وارد پهنه‌ای بی‌سابقه کرده است.
سیاست‌گذاران اروپایی
رهبران منطقه‌ای به طور فزاینده بر مهار پیامدهای فوری، زیرساختی و اقتصادی ناشی از ناپایداری‌های آب‌وهوایی تمرکز یافته‌اند.
کشورهای در حال توسعه
ملت‌های آسیب‌پذیر معتقدند اوج‌گیری گرما، فوریت افزایش تسهیلات مالی اقلیمی و جبران خسارت‌های وارده را اثبات می‌کند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • دیدگاه نمایندگان صنایع سوخت فسیلی
  • صدای فعالان حوزه کشاورزی متأثر از خشکسالی

منابع

پوشش منابع

4 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

پژوهشگران اقلیم 40%سیاست‌گذاران اروپایی 30%کشورهای در حال توسعه 30%
  1. [1]Dawnسیاست‌گذاران اروپایی

    2026 'most likely' to be second-hottest year on record: EU monitor

    مطالعه در Dawn →
  2. [2]Xinhuaپژوهشگران اقلیم

    Urgent: 2026 virtually certain to exceed 1.5-degree Celsius warming threshold -- EU climate monitor

    مطالعه در Xinhua →
  3. [3]MyJoyOnlineکشورهای در حال توسعه

    2026 set to be the world's second-hottest year on record as El Niño drives August to an all-time high

    مطالعه در MyJoyOnline →
  4. [4]The Korea Timesپژوهشگران اقلیم

    2026 'most likely' to be second-hottest year on record: EU monitor

    مطالعه در The Korea Times →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار اخبار و سیاست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.