ارزیابی وضعیت اقلیم جهانی: سال ۲۰۲۶ در مسیر ثبت رکورد گرمترین سال تاریخ زمین
جدیدترین دادههای سازمان جهانی هواشناسی و سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیک نشان میدهد که سال ۲۰۲۶ با تقویت پدیده «سوپر النینو» و تداوم انتشار گازهای گلخانهای، احتمالاً در کنار سال ۲۰۲۴ به عنوان گرمترین سال تاریخ ثبت خواهد شد.
به قلم سامان جعفری
این خبر را به اشتراک بگذارید
بهطور خلاصه
- سال ۲۰۲۶ با ثبت ناهنجاریهای دمایی بیسابقه، در مسیر تبدیل شدن به یکی از دو سال گرم تاریخ زمین قرار دارد.
- پدیده «سوپر النینو» در اواخر سال ۲۰۲۶ به اوج خود میرسد و دمای سطح اقیانوس آرام را تا ۳.۸ درجه سانتیگراد افزایش میدهد.
- میانگین دمای جهانی در ۱۲ ماه منتهی به سپتامبر ۲۰۲۶، حدود ۱.۵۰ درجه سانتیگراد بالاتر از دوران پیشاصنعتی بوده است.
بر اساس جدیدترین ارزیابیهای نهادهای بینالمللی، سیاره زمین در سال ۲۰۲۶ میلادی در حال تجربه یکی از گرمترین دورههای تاریخی خود است. دادههای ثبتشده نشان میدهد که میانگین دمای جهانی در ماههای گذشته به شکل بیسابقهای افزایش یافته است. این روند افزایشی، سال جاری را در مسیر رقابت با سال ۲۰۲۴ برای کسب عنوان گرمترین سال تاریخ قرار داده است.[1][2]
سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیک (C3S) وابسته به اتحادیه اروپا، در گزارش اخیر خود اعلام کرده است که سال ۲۰۲۶ تا پایان ماه سپتامبر، دومین سال گرم ثبتشده در تاریخ بوده است. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که با توجه به روند فعلی، میانگین دمای کل سال میتواند به رکورد سال ۲۰۲۴ برسد یا حتی از آن عبور کند. این افزایش دما تنها به خشکیها محدود نمیشود و اقیانوسها نیز شرایط مشابهی دارند.[2]
عامل اصلی این جهش دمایی در ماههای پایانی سال، شکلگیری و تقویت یک پدیده «سوپر النینو» در اقیانوس آرام استوایی است. سازمان جهانی هواشناسی (WMO) در بهروزرسانی فصلی خود پیشبینی کرده است که این پدیده در ماههای نوامبر و دسامبر ۲۰۲۶ به اوج قدرت خود خواهد رسید. این رویداد طبیعی، مقادیر عظیمی از گرمای ذخیرهشده در اقیانوس را به جو زمین منتقل میکند.[1]
ترکیب النینو و گازهای گلخانهای
دانشمندان اقلیمی تأکید میکنند که النینو یک پدیده طبیعی است، اما وقوع آن در سیارهای که به دلیل فعالیتهای انسانی گرم شده، پیامدهای بسیار شدیدتری دارد. ترکیب این پدیده با انباشت مداوم گازهای گلخانهای ناشی از سوزاندن سوختهای فسیلی، باعث شده تا رکوردهای دمایی یکی پس از دیگری شکسته شوند. این وضعیت، تعادل انرژی زمین را به شدت مختل کرده است.[2][3]
آمارهای کوپرنیک نشان میدهد که در ماه سپتامبر ۲۰۲۶، میانگین دمای جهانی ۱.۶۳ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین دوره پیشاصنعتی (۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰) بوده است. این رقم، تداوم روند نگرانکنندهای است که از ماه اوت آغاز شده و نشاندهنده عبور موقت اما مکرر از آستانه بحرانی ۱.۵ درجه سانتیگراد است. میانگین دمای ۱۲ ماهه منتهی به سپتامبر ۲۰۲۶ نیز ۱.۵۰ درجه سانتیگراد بالاتر از سطح پیشاصنعتی ثبت شده است.[2]
در منطقه استوایی اقیانوس آرام که به عنوان مرکز اصلی شکلگیری النینو شناخته میشود، ناهنجاریهای دمایی به سطوح شگفتانگیزی رسیده است. پیشبینیهای سازمان جهانی هواشناسی نشان میدهد که دمای سطح آب در منطقه «نیـنو ۳.۴» ممکن است در بازه نوامبر ۲۰۲۶ تا ژانویه ۲۰۲۷ به حدود ۳.۸ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین برسد. این رقم بسیار فراتر از آستانه ۰.۵ درجهای است که برای اعلام رسمی النینو در نظر گرفته میشود.[1]
سلست سائولو، دبیرکل سازمان جهانی هواشناسی، در واکنش به این دادهها اعلام کرد که این ارقام به معنای واقعی کلمه از نمودارهای نظارتی چهار دهه گذشته خارج شدهاند. او تأکید کرد که اگرچه النینو در اواخر سال ۲۰۲۶ به اوج خود میرسد، اما تأثیرات مخرب آن بر الگوهای بارش و دما تا مدتها پس از آن احساس خواهد شد.[1][3]
پیامدهای منطقهای و جهانی
علاوه بر اقیانوس آرام، سایر حوضههای اقیانوسی نیز شرایط غیرعادی را تجربه میکنند. پیشبینی میشود که پدیده دوقطبی اقیانوس هند (IOD) در فاز مثبت خود قرار گیرد و ناهنجاری دمایی آن به مثبت ۰.۵ درجه سانتیگراد برسد. همزمان، آبهای استوایی اقیانوس اطلس شمالی و جنوبی نیز همچنان گرمتر از حد نرمال باقی ماندهاند که این امر به نوبه خود بر الگوهای آبوهوایی مجاور تأثیر میگذارد.[1]
در قاره اروپا، تابستان ۲۰۲۶ با موجهای گرمای بیسابقه و استرس حرارتی شدید همراه بود. دادهها نشان میدهد که بخشهای وسیعی از غرب اروپا گرمترین تابستان تاریخ خود را پشت سر گذاشتهاند. این شرایط خشک و گرم، منجر به کاهش شدید جریان آب رودخانهها و افزایش خطر آتشسوزیهای جنگلی در چندین کشور اروپایی شد که خسارات اقتصادی و زیستمحیطی قابلتوجهی به همراه داشت.[2]
در منطقه خاورمیانه و ایران نیز، ترکیب گرمایش جهانی و پدیده النینو میتواند به معنای پاییز و زمستانی با بینظمیهای شدید در پراکنش بارشها باشد. کارشناسان هواشناسی هشدار میدهند که اگرچه النینو در برخی سالها با افزایش بارش در این مناطق همراه بوده است، اما افزایش همزمان دما باعث تبخیر سریعتر رطوبت خاک شده و خطر خشکسالیهای هیدرولوژیک را تشدید میکند.[3]
با وجود این چشمانداز نگرانکننده، مقامات سازمان ملل تأکید دارند که یک النینوی قدرتمند لزوماً نباید به یک فاجعه انسانی تبدیل شود. توسعه و تقویت سامانههای هشدار زودهنگام یکی از مؤثرترین ابزارها برای محافظت از جوامع آسیبپذیر است. این سامانهها به دولتها اجازه میدهند تا پیش از وقوع سیل یا موج گرما، اقدامات پیشگیرانه لازم را انجام دهند و جان انسانها را نجات دهند.[1][3]
نشست اقلیمی COP31 در ترکیه
این دادههای نگرانکننده در آستانه برگزاری سیویکمین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP31) منتشر شدهاند. این نشست که از ۹ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ در شهر آنتالیای ترکیه برگزار میشود، میزبان رهبران جهان برای تصمیمگیری درباره آینده اقلیمی سیاره است. سازمان جهانی هواشناسی قصد دارد گزارش جامع «وضعیت اقلیم جهانی ۲۰۲۶» را در روز نهم نوامبر و همزمان با آغاز این اجلاس منتشر کند.[1][3]
نشست COP31 با شعار انتقال از تعهدات انتزاعی به سرمایهگذاریهای عملی و نتایج قابل اندازهگیری کار خود را آغاز میکند. یکی از محورهای اصلی این اجلاس، ایجاد پلهای اجرایی برای تأمین مالی پروژههای سازگاری با تغییرات اقلیمی در کشورهای در حال توسعه است. حضور فعال نهادهای علمی مانند سازمان جهانی هواشناسی در این نشست، با هدف ارائه مبنای علمی دقیق برای مذاکرات سیاسی صورت میگیرد.[3]
سیاستگذاران محیطزیست در تلاشاند تا در این اجلاس، کشورها را به کاهش سریعتر انتشار گازهای گلخانهای متعهد کنند. گزارشهای اخیر نشان میدهد که با وجود هشدارهای مکرر، غلظت دیاکسید کربن و متان در جو زمین در سال ۲۰۲۶ مجدداً رکوردهای جدیدی را ثبت کرده است. بدون کاهش چشمگیر این آلایندهها، هرگونه تلاش برای سازگاری با شرایط جدید، در بلندمدت با شکست مواجه خواهد شد.[2][3]
سیاستگذاران محیطزیست در تلاشاند تا در این اجلاس، کشورها را به کاهش سریعتر انتشار گازهای گلخانهای متعهد کنند.
سازوکار النینو و تغییرات اقیانوسی
برای درک بهتر آنچه در سال ۲۰۲۶ در حال رخ دادن است، باید به مکانیسم پدیده النینو نگاهی دقیقتر انداخت. در شرایط عادی، بادهای تجاری بر فراز اقیانوس آرام از شرق به غرب میوزند و آبهای گرم سطحی را به سمت آسیا میرانند. اما در دوران النینو، این بادها ضعیف شده و آبهای گرم به سمت سواحل غربی قاره آمریکا بازمیگردند که این امر الگوهای جوی را در سراسر جهان تغییر میدهد.[3]
این تغییر در توزیع آبهای گرم، باعث میشود که فرآیند بالاآمدگی آبهای سرد و غنی از مواد مغذی در شرق اقیانوس آرام متوقف شود. در نتیجه، نه تنها دمای سطح آب به شدت افزایش مییابد، بلکه اکوسیستمهای دریایی و صنعت شیلات در این مناطق نیز با بحرانهای جدی مواجه میشوند. دادههای سال ۲۰۲۶ نشان میدهد که این انباشت گرما حتی به لایههای عمیقتر اقیانوس نیز نفوذ کرده است.
علاوه بر اقیانوس آرام، وضعیت یخهای قطبی نیز در سال ۲۰۲۶ به شدت نگرانکننده گزارش شده است. آمارهای ماهانه نشان میدهد که وسعت یخهای دریای قطب شمال و قطب جنوب در بسیاری از ماههای سال در پایینترین سطوح تاریخی خود قرار داشتهاند. کاهش سطح یخها به معنای جذب بیشتر نور خورشید توسط آبهای تیره اقیانوس است که خود به عنوان یک چرخه بازخورد مثبت، روند گرمایش را تسریع میکند.[2][3]
تأثیرات اقتصادی و اجتماعی
گزارشهای اقتصادی نشان میدهد که رویدادهای شدید آبوهوایی مرتبط با النینو و گرمایش جهانی، سالانه میلیاردها دلار خسارت به زیرساختها و بخش کشاورزی وارد میکنند. کاهش سطح آب رودخانهها در فصول گرم، تولید برقآبی را به شدت کاهش داده و همزمان نیاز به انرژی برای سرمایش را به اوج میرساند که این تضاد، شبکههای توزیع برق را در بسیاری از کشورها با بحران مواجه کرده است.[3]
در مناطقی مانند آمریکای جنوبی و استرالیا، النینو به طور سنتی با تغییرات شدید در الگوهای بارشی همراه است. در حالی که بخشهایی از آمریکای جنوبی با بارشهای سیلآسا و رانش زمین دستوپنجه نرم میکنند، استرالیا و جنوب شرق آسیا با خطر افزایش خشکسالی و آتشسوزیهای گسترده جنگلی روبرو هستند. این نوسانات شدید، امنیت غذایی میلیونها نفر را در این مناطق تهدید میکند.[3]
با توجه به این شرایط، کارشناسان تأکید دارند که گذار به سوی اقتصاد کمکربن دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای بقای تمدن بشری است. سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، تنها راهکار بلندمدت برای جلوگیری از تشدید این چرخههای مخرب اقلیمی ارزیابی میشود. هرگونه تأخیر در این مسیر، هزینههای سازگاری را به شکل تصاعدی افزایش خواهد داد.[2][3]
اهمیت دادههای علمی و پیشبینیها
کارشناسان هیئت تحریریه فکتلن با بررسی دادههای چندگانه به این نتیجه رسیدهاند که تفاوتهای جزئی در رتبهبندی ماهها میان نهادهای مختلف، ناشی از تفاوت در دورههای مرجع و روشهای آماری است. به عنوان مثال، در حالی که یک نهاد ممکن است ماه خاصی را گرمترین ماه بداند، نهاد دیگر آن را در رتبه دوم قرار میدهد. اما تصویر کلی در تمامی این مجموعه دادهها یکسان و غیرقابل انکار است.[3]
در مواجهه با این واقعیتهای علمی، نقش خدمات ملی هواشناسی و آبشناسی در کشورهای مختلف بیش از پیش اهمیت مییابد. این سازمانها با ارائه پیشبینیهای دقیق فصلی و هشدارهای زودهنگام، خط مقدم دفاع جوامع در برابر رویدادهای شدید آبوهوایی محسوب میشوند. سرمایهگذاری در زیرساختهای رصدی و پردازشی این نهادها، یکی از مقرونبهصرفهترین روشها برای کاهش خسارات اقتصادی ناشی از تغییرات اقلیمی است.[1][3]
در نهایت، ماههای پایانی سال ۲۰۲۶ تعیین خواهند کرد که آیا این سال به تنهایی عنوان گرمترین سال تاریخ را از آن خود میکند یا در کنار سال ۲۰۲۴ در صدر جدول قرار میگیرد. اما فارغ از رتبهبندیهای آماری، پیام اصلی این دادهها برای جامعه جهانی روشن است: سیاره زمین با سرعتی بیسابقه در حال گرم شدن است و زمان برای اقدامات اصلاحی به سرعت در حال پایان است.[1][2][3]
بررسی عمیق دیدگاهها
دانشمندان اقلیمی
تأکید بر نقش ترکیبی انتشار گازهای گلخانهای و پدیدههای طبیعی در رکوردشکنی دما.
پژوهشگران و دانشمندان اقلیمی معتقدند که اگرچه النینو یک چرخه طبیعی است، اما شدت بیسابقه آن در سال ۲۰۲۶ مستقیماً با انباشت گرمای ناشی از فعالیتهای انسانی در اقیانوسها مرتبط است. آنها استدلال میکنند که بدون کاهش فوری انتشار کربن، این رکوردهای استثنایی به زودی به میانگینهای عادی و روزمره تبدیل خواهند شد و اکوسیستمهای زمین فرصتی برای تطبیق با این سرعت تغییر نخواهند داشت.
مقامات سازمان ملل
تمرکز بر سازگاری، تابآوری و توسعه سامانههای هشدار زودهنگام.
از دیدگاه نهادهایی مانند سازمان جهانی هواشناسی، تمرکز اصلی باید بر روی مدیریت بحران و کاهش تلفات انسانی باشد. این گروه استدلال میکنند که با وجود اجتنابناپذیر بودن برخی از پیامدهای اقلیمی، سرمایهگذاری در زیرساختهای پیشبینی و سامانههای هشدار زودهنگام میتواند از تبدیل شدن رویدادهای شدید آبوهوایی به فجایع انسانی جلوگیری کند. آنها خواستار همبستگی جهانی برای انتقال این فناوریها به کشورهای در حال توسعه هستند.
- دانشمندان اقلیمی
- تأکید بر نقش ترکیبی انتشار گازهای گلخانهای و پدیدههای طبیعی در رکوردشکنی دما.
- مقامات سازمان ملل
- تمرکز بر سازگاری، تابآوری و توسعه سامانههای هشدار زودهنگام.
- رسانههای خبری و عمومی
- بازتاب نگرانیهای عمومی نسبت به پیامدهای ملموس تغییرات اقلیمی مانند سیل و خشکسالی.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- جوامع محلی آسیبپذیر در کشورهای در حال توسعه
- صنایع وابسته به کشاورزی و شیلات
منابع
[1]World Meteorological Organizationمقامات سازمان مللGlobal Seasonal Climate Update for November-December-January 2026
مطالعه در World Meteorological Organization →
[2]Copernicus Climate Change Serviceدانشمندان اقلیمیYear to date and outlook for the full year
مطالعه در Copernicus Climate Change Service →
[3]تیم سردبیری کوهستاندانشمندان اقلیمیتحلیل تیم سردبیری کوهستان
مطالعه در تیم سردبیری کوهستان →
بیشتر در محیط زیست
مشاهده همه →دیپلماسی زیستمحیطی
حضور رئیسجمهور در اجلاس تنوع زیستی ایروان؛ تأکید بر دیپلماسی صلح زیستمحیطی
3 منبع
سامانههای هشدار زودهنگام
گزارش جدید سازمان ملل: تجهیز ۱۲۸ کشور به سامانههای هشدار زودهنگام بلایای طبیعی
2 منبع
بحران النینو
اعلام وضعیت فاجعه ملی در فیجی در پی خشکسالی شدید ناشی از پدیده النینو
5 منبع
سامانههای هشدار زودهنگام
گزارش جدید سازمان ملل در کاپ۳۱: کاهش ۶ برابری تلفات بلایای طبیعی با توسعه سامانههای هشدار زودهنگام
3 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار محیط زیست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





