تشدید بحران انسانی در یمن؛ آوارگی ۱۵۰ هزار نفر و هشدار قحطی سازمان ملل

بحران انسانی در یمن با تشدید درگیری‌های نظامی وارد مرحله‌ای بحرانی شده است. سازمان ملل متحد روز شنبه اعلام کرد که موج جدید خشونت‌ها به آوارگی دست‌کم ۱۵۰ هزار نفر در این کشور منجر شده است. همزمان، نهادهای امدادی نسبت به شتاب بی‌سابقه گرسنگی در میان غیرنظامیان هشدار داده‌اند.[1]

برنامه جهانی غذا در تازه‌ترین گزارش خود آمار تکان‌دهنده‌ای از وضعیت معیشتی مردم یمن ارائه کرده است. بر اساس این گزارش، در حال حاضر از هر چهار خانواده یمنی، سه خانواده به طور کامل توانایی تامین نیازهای غذایی اساسی خود را از دست داده‌اند. این نهاد وضعیت فعلی را به‌شدت شکننده توصیف می‌کند.[2]

شبکه بی‌بی‌سی نیز با استناد به داده‌های سازمان ملل گزارش داده است که گرسنگی در یمن رو به افزایش است. با بالا گرفتن درگیری‌ها میان نیروهای دولتی و شبه‌نظامیان حوثی، شمار بی‌سابقه‌ای از شهروندان در تامین حداقل کالری روزانه خود ناتوان مانده‌اند و شبح قحطی بر سر این کشور سایه انداخته است.[4]

رادیو بین‌المللی فرانسه گزارش می‌دهد که حملات اخیر تنها به خطوط مقدم محدود نمانده است. حمله به اردوگاه‌های آوارگان و مراکز درمانی در هفته‌های گذشته، تلفات غیرنظامیان، به‌ویژه کودکان را به شکل چشمگیری افزایش داده است. این حملات زیرساخت‌های شکننده بهداشتی یمن را در آستانه فروپاشی کامل قرار داده است.[1]

تدارک برای عملیات نظامی گسترده

در عرصه میدانی، نشانه‌ها از آماده‌سازی برای یک رویارویی بزرگ‌تر حکایت دارند. خبرگزاری رویترز به نقل از شش مقام منطقه‌ای و غربی گزارش داده است که عربستان سعودی در حال برنامه‌ریزی برای انجام یک عملیات نظامی گسترده علیه حوثی‌ها است. هدف این عملیات، بازپس‌گیری مناطق ساحلی و تنگه راهبردی باب‌المندب عنوان شده است.[5][6]

شبکه ایران اینترنشنال با استناد به این گزارش‌ها اعلام کرده که بیش از ۱۰۰ هزار نیروی یمنی برای این عملیات احتمالی بسیج شده‌اند. این تحرکات نظامی با هدف تامین امنیت مسیرهای کشتیرانی در دریای سرخ و مقابله با حملات مداوم حوثی‌ها به کشتی‌های تجاری سازماندهی شده است.[5]

رادیو فردا نیز تایید کرده است که ریاض برای یک حمله گسترده‌تر آماده می‌شود. این آمادگی نظامی در حالی صورت می‌گیرد که بحران انسانی در داخل یمن هر روز ابعاد فاجعه‌بارتری به خود می‌گیرد و تمرکز بر امنیت دریای سرخ، توجه جهانی را از وضعیت اسفناک غیرنظامیان در داخل کشور منحرف کرده است.[6]

درگیری‌های پراکنده اما مستمر، پیش‌درآمدی بر این عملیات بزرگ‌تر محسوب می‌شوند. ارتش یمن به تازگی اعلام کرده است که نیروهای وابسته به دولت، ۷۱ حمله را علیه مواضع حوثی‌ها در استان تعز انجام داده‌اند. این تبادل آتش در جبهه‌های مختلف، روند آوارگی شهروندان را تسریع کرده است.[3]

چالش‌های امدادرسانی در مناطق جنگی

ارسال کمک‌های بشردوستانه در این شرایط جنگی با موانع جدی روبه‌رو است. برنامه جهانی غذا اعلام کرده است که در حال حاضر به ۱.۵ میلیون نفر در مناطق تحت کنترل دولت یمن کمک‌رسانی می‌کند. با این حال، دسترسی به بسیاری از مناطق آسیب‌دیده عملا غیرممکن شده است.[2]

قطع مسیرهای ارتباطی و تخریب جاده‌ها، انتقال مواد غذایی و دارویی را به یک چالش لجستیکی بزرگ تبدیل کرده است. نهادهای امدادی تاکید می‌کنند که بدون ایجاد کریدورهای امن انسانی، توزیع کمک‌ها در مناطقی که بیشترین نیاز را دارند، متوقف خواهد شد و آمار تلفات ناشی از سوءتغذیه افزایش می‌یابد.[2][4]

اقتصاد فروپاشیده یمن، بحران غذا را تشدید کرده است. کاهش ارزش پول ملی و تورم افسارگسیخته باعث شده تا همان مواد غذایی محدودی که در بازارهای محلی یافت می‌شوند، برای اکثریت قاطع مردم غیرقابل دسترس باشند. خانواده‌ها برای بقا به فروش دارایی‌های اندک خود روی آورده‌اند.[1][2]

سازمان ملل متحد بارها از طرفین درگیری خواسته است تا با برقراری آتش‌بس، امکان امدادرسانی را فراهم کنند. با این وجود، تشدید حملات در استان‌هایی مانند تعز و الحدیده نشان می‌دهد که راهکارهای نظامی همچنان بر تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به این بحران یک دهه‌ای سایه انداخته است.[1][3]

پیامدهای منطقه‌ای و چشم‌انداز مبهم

بحران یمن دیگر یک مسئله داخلی نیست و ابعاد منطقه‌ای آن هر روز پیچیده‌تر می‌شود. حملات حوثی‌ها در دریای سرخ و واکنش‌های نظامی ائتلاف به رهبری عربستان و ایالات متحده، این کشور را به کانون یکی از مهم‌ترین تقابل‌های ژئوپلیتیک خاورمیانه تبدیل کرده است.[5][6]

کارشناسان هشدار می‌دهند که هرگونه عملیات نظامی جدید برای بازپس‌گیری بنادر غربی یمن، می‌تواند صدها هزار نفر دیگر را به موج آوارگان اضافه کند. زیرساخت‌های شهر بندری الحدیده که شریان اصلی ورود مواد غذایی به یمن محسوب می‌شود، در صورت وقوع درگیری‌های شدید، به طور کامل نابود خواهد شد.[1][5]

در این میان، غیرنظامیان یمنی بیشترین هزینه را پرداخت می‌کنند. فقدان یک چشم‌انداز روشن برای صلح و تداوم محاصره‌های اقتصادی و نظامی، امید به بهبود شرایط را از بین برده است. نسل جدید یمن در سایه جنگ، سوءتغذیه و محرومیت از آموزش رشد می‌کند.[4]

جامعه جهانی اکنون بر سر یک دوراهی قرار دارد؛ از یک سو تلاش برای تامین امنیت آبراه‌های بین‌المللی و از سوی دیگر، جلوگیری از وقوع بزرگ‌ترین فاجعه انسانی قرن بیست و یکم. آمار ۱۵۰ هزار آواره جدید و ناتوانی ۷۵ درصد خانواده‌ها در تامین غذا، زنگ خطری است که زمان برای اقدام دیپلماتیک رو به پایان است.[1][2]

گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که بسیاری از آوارگان جدید به مناطقی پناه برده‌اند که هیچ‌گونه امکانات اولیه زیستی در آن‌ها وجود ندارد. کمبود آب آشامیدنی سالم و نبود سیستم‌های دفع فاضلاب، خطر شیوع بیماری‌های واگیردار مانند وبا را در این اردوگاه‌های موقت به شدت افزایش داده است.[1][4]

نهادهای حقوق بشری تاکید می‌کنند که استفاده از گرسنگی به عنوان یک ابزار جنگی، نقض آشکار قوانین بین‌المللی است. با این حال، شواهد نشان می‌دهد که طرفین درگیری با مسدود کردن مسیرهای تجاری و ممانعت از توزیع عادلانه کمک‌ها، عملا معیشت غیرنظامیان را به گروگان گرفته‌اند.[2][6]

سرنوشت میلیون‌ها یمنی اکنون به تصمیمات هفته‌های آینده گره خورده است. اگر عملیات نظامی پیش‌بینی‌شده در سواحل غربی آغاز شود و مسیرهای امدادی مسدود بمانند، آمار تلفات ناشی از گرسنگی می‌تواند از قربانیان مستقیم بمباران‌ها پیشی بگیرد؛ واقعیتی که نهادهای بین‌المللی آن را غیرقابل جبران می‌دانند.[2][5]