مخالفت صریح تهران با خروج اورانیوم ۶۰ درصدی همزمان با تبادل پیش‌نویس توافق با واشینگتن

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، روز دوشنبه یازدهم آبان به‌طور رسمی اعلام کرد که موضوع انتقال ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد ایران به کشور ثالث در مذاکرات دوحه مطرح نشده است. وی تاکید کرد که تهران حتی در صورت طرح این موضوع، با آن موافقت نخواهد کرد.[1][2]

این اظهارات در واکنش به گمانه‌زنی‌های اخیر درباره شروط احتمالی توافق جدید میان تهران و واشینگتن بیان شد. مقامات ایرانی پافشاری می‌کنند که دستاوردهای هسته‌ای کشور قابل معامله نیستند و هرگونه توافق باید بر اساس احترام متقابل و لغو تحریم‌ها باشد.[1]

همزمان با این موضع‌گیری قاطع، خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام آگاه از مذاکرات دوحه گزارش داد که پیش‌نویس پیشنهادی برای دستیابی به توافق میان ایران و آمریکا در حال دست‌به‌دست شدن است. این پیش‌نویس برای بررسی و اعلام نظر میان طرفین در گردش است.[3][4]

بر اساس این گزارش‌ها، هیئت مذاکره‌کننده ایرانی روز یکشنبه دهم آبان پایتخت قطر را ترک کردند. با این حال، خروج آن‌ها از دوحه به معنای بن‌بست یا دشواری در مذاکرات نبوده و احتمال برگزاری نشست دیگری برای ادامه رایزنی‌ها وجود دارد.[4][6]

تداوم دیپلماسی از مسیر واسطه‌ها

گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان ایران و ایالات متحده همچنان از طریق کشورهای میانجی در جریان است. بقایی در نشست خبری خود تایید کرد که تبادل پیام‌ها متوقف نشده و پایان محاصره دریایی آمریکا شرط اصلی تهران برای بازگشایی امن تنگه هرمز است.[5]

این تحرکات دیپلماتیک در شرایطی انجام می‌شود که خاورمیانه در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا روزهای پرالتهابی را سپری می‌کند. واشینگتن تلاش دارد پیش از برگزاری انتخابات، به یک دستاورد مشخص در زمینه کاهش تنش‌های منطقه‌ای دست یابد.[3]

منابع دیپلماتیک می‌گویند که طرح موسوم به «هفت روزه» پیشنهادی ایران اکنون به یک بازه زمانی دو روزه کاهش یافته است. بر این اساس، اگر آمریکا در روز نخست شروط ایران را محقق کند، در روز دوم تنگه هرمز برای عبور و مرور باز خواهد شد.[5]

با وجود این پیشنهادها، مخالفت صریح با خروج اورانیوم ۶۰ درصدی نشان می‌دهد که تهران قصد ندارد از اهرم‌های فشار هسته‌ای خود کوتاه بیاید. غنی‌سازی در این سطح، یکی از مهم‌ترین ابزارهای چانه‌زنی ایران در برابر فشارهای اقتصادی و نظامی غرب محسوب می‌شود.[1][2]

چشم‌انداز مبهم توافق

یک مقام آگاه به رویترز گفته است که پیش‌نویس در حال گردش، شامل پیشنهادهایی برای توقف درگیری‌ها و آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران است. با این حال، جزئیات دقیق این پیش‌نویس و میزان انطباق آن با خطوط قرمز تهران هنوز مشخص نیست.[3][6]

در سوی دیگر، مقامات آمریکایی هنوز واکنش رسمی به اظهارات سخنگوی وزارت خارجه ایران نشان نداده‌اند. تمرکز کاخ سفید در حال حاضر بر مدیریت بحران‌های همزمان در خاورمیانه و جلوگیری از یک رویارویی نظامی مستقیم و گسترده است.[4]

تحلیلگران معتقدند که خروج هیئت ایرانی از دوحه، فرصتی برای مشورت با مقامات ارشد در تهران فراهم کرده است. تصمیم‌گیری نهایی درباره پیش‌نویس پیشنهادی نیازمند تایید در بالاترین سطوح تصمیم‌گیری جمهوری اسلامی خواهد بود.[6]

روزهای آینده برای تعیین تکلیف این دور از مذاکرات بسیار حیاتی ارزیابی می‌شود. در صورت عدم توافق بر سر پیش‌نویس فعلی، خطر تشدید تنش‌های نظامی و اقتصادی در منطقه خلیج فارس به شدت افزایش خواهد یافت.[3][5]

نقش محوری دوحه در میانجی‌گری

دولت قطر در ماه‌های اخیر نقش بسیار فعالی در تسهیل ارتباطات میان تهران و واشینگتن ایفا کرده است. مقامات قطری با برگزاری نشست‌های متعدد، تلاش کرده‌اند تا شکاف‌های عمیق میان خواسته‌های دو طرف را کاهش دهند و از بروز یک جنگ تمام‌عیار جلوگیری کنند.[4]

تبادل پیش‌نویس فعلی نیز حاصل همین تلاش‌های فشرده دیپلماتیک در دوحه است. میانجی‌گران امیدوارند که با ارائه راهکارهای مرحله‌ای، بتوانند اعتماد از دست رفته میان طرفین را تا حدودی بازسازی کرده و مسیر را برای توافق‌های بزرگ‌تر هموار سازند.[3]

با این وجود، پیچیدگی پرونده هسته‌ای ایران و گره خوردن آن با مسائل امنیت منطقه‌ای، کار میانجی‌گران را بسیار دشوار کرده است. پافشاری ایران بر حفظ اورانیوم غنی‌شده در داخل کشور، یکی از همین گره‌های کور است که نیازمند راهکارهای خلاقانه دیپلماتیک است.[1][2]

در سطح منطقه‌ای، کشورهای حاشیه خلیج فارس با نگرانی روند مذاکرات را دنبال می‌کنند. هرگونه توافق یا شکست در این گفت‌وگوها، تاثیر مستقیمی بر امنیت خطوط کشتیرانی و ثبات بازارهای انرژی در این منطقه حساس خواهد داشت.[5]

سایه انتخابات آمریکا بر مذاکرات

زمان‌بندی این دور از مذاکرات و تبادل پیش‌نویس توافق، ارتباط تنگاتنگی با تقویم سیاسی ایالات متحده دارد. دولت فعلی آمریکا به شدت نیازمند یک موفقیت دیپلماتیک است تا بتواند در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای، موقعیت حزب خود را تقویت کند.[3]

از سوی دیگر، تهران نیز با آگاهی از این نیاز واشینگتن، تلاش می‌کند تا حداکثر امتیازات ممکن را در این پنجره زمانی محدود به دست آورد. طرح شروط سخت‌گیرانه و مخالفت با انتقال اورانیوم، بخشی از همین استراتژی چانه‌زنی در دقیقه نود است.[1][4]

ناظران سیاسی هشدار می‌دهند که اگر این فرصت دیپلماتیک از دست برود، با تغییر احتمالی ترکیب کنگره آمریکا، مسیر مذاکرات در آینده بسیار ناهموارتر خواهد شد. این موضوع فشار مضاعفی را بر تیم‌های مذاکره‌کننده برای رسیدن به یک تفاهم اولیه وارد کرده است.[6]

در نهایت، سرنوشت پیش‌نویس در حال گردش در دوحه، آزمونی بزرگ برای اراده سیاسی هر دو پایتخت است. روزهای پیش رو مشخص خواهد کرد که آیا دیپلماسی می‌تواند بر سایه سنگین بی‌اعتمادی و تهدیدات نظامی غلبه کند یا منطقه باید خود را برای دور تازه‌ای از تنش‌ها آماده سازد.[3][5]