نشست چهارجانبه تهران؛ توافق ایران، عربستان، ترکیه و پاکستان برای تقویت امنیت منطقه‌ای

در یک تحول دیپلماتیک چشمگیر در تاریخ ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، پایتخت ایران میزبان نشست ۴ جانبه بی‌سابقه‌ای با حضور مقامات ارشد دفاعی و اطلاعاتی عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه بود.[2]

این دیدار سطح بالا پس از ۸ ماه درگیری‌های مداوم در خاورمیانه، با هدف مهار تنش‌های فزاینده و پایه‌گذاری یک چارچوب همکاری امنیتی جدید میان قدرت‌های منطقه‌ای برگزار شد.[1][3]

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران که میزبانی این نشست را بر عهده داشت، در پایان این مذاکرات بر اهمیت استقلال امنیتی خاورمیانه تاکید کرد.[4]

رضایی در این باره گفت: «مشارکت مقامات ارشد از پاکستان، ترکیه و عربستان در این نشست نشان می‌دهد که تهدیدات خارجی نتوانسته است بر روابط و همکاری‌های منطقه‌ای تاثیر بگذارد.»[2]

هیئت‌های اعزامی به تهران شامل ۳ چهره برجسته امنیتی منطقه از جمله شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، و ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان بودند.[3]

ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه (میت)، نیز به عنوان نماینده آنکارا در این مذاکرات حساس حضور داشت تا نگرانی‌های امنیتی کشورش را مطرح کند.[2][4]

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز در حاشیه این نشست با نمایندگان این ۳ کشور دیدار و درباره چشم‌انداز صلح گفت‌وگو کردند.[4]

شکل‌گیری ائتلاف‌های جدید

این نشست نخستین دیدار سطح بالای مقامات تهران با اعضای «پیمان دفاعی مکه» محسوب می‌شود؛ پیمانی که در ماه اوت ۲۰۲۶ میان ریاض، اسلام‌آباد و آنکارا به امضا رسید.[1][2]

بر اساس مفاد این پیمان ۳ جانبه، حمله نظامی به هر یک از کشورهای عضو، به منزله حمله به تمامی آن‌ها تلقی شده و واکنش مشترک را در پی خواهد داشت.[2][3]

با وجود شکل‌گیری این ائتلاف نظامی قدرتمند، حضور این ۳ مقام ارشد در تهران نشان‌دهنده تمایل جدی آن‌ها برای استفاده از دیپلماسی به جای تقابل نظامی با جمهوری اسلامی است.[1][5]

علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، پیش از آغاز این نشست در یک مصاحبه تلویزیونی، ترکیب هیئت‌های شرکت‌کننده را تایید کرده بود.[3][4]

باقری کنی اظهار داشت: «همان‌طور که توافق شده بود، وزیر دفاع عربستان، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس اطلاعات ترکیه در این نشست مشارکت خواهند داشت.»[3]

تمرکز اصلی این مذاکرات، تضمین امنیت دریانوردی در تنگه هرمز بود؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد از انرژی جهان از آن عبور می‌کند و تهران طرحی ۷ روزه را برای بازگرداندن تردد کشتی‌ها پیشنهاد داده است.[2][3]

تاکید بر امنیت درون‌زای منطقه‌ای

در پایان این نشست ۴ جانبه، طرفین با صدور ۱ بیانیه مشترک بر تعهد خود برای ادامه گفت‌وگوها و پرهیز از اقدامات تنش‌زا تاکید کردند.[1]

در این بیانیه رسمی آمده است که ۴ کشور توافق کرده‌اند تا رایزنی‌های دیپلماتیک را برای تقویت همکاری‌ها در زمینه صلح و امنیت منطقه‌ای استمرار بخشند.[1]

محسن رضایی با اشاره به نتایج ملموس این دیدار، ایجاد یک ساختار امنیتی مستقل از قدرت‌های غربی را به عنوان یکی از دستاوردهای این گفت‌وگوها معرفی کرد.[4]

دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران تصریح کرد: «یکی از محورهای اصلی توافق، ضرورت ایجاد امنیت درون‌زا در غرب آسیا است، به گونه‌ای که کشورهای منطقه خود مسئولیت امنیتشان را بر عهده بگیرند.»[2]

وی افزود که این رویکرد مشترک می‌تواند به جلوگیری از دخالت‌های بیگانگان در امور داخلی خاورمیانه و کاهش وابستگی به ائتلاف‌های فرامنطقه‌ای کمک شایانی کند.[2]

این تحرکات دیپلماتیک در شرایطی صورت می‌گیرد که منطقه پس از پایان آتش‌بس موقت ۶۰ روزه موسوم به «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» در ماه اوت، بار دیگر ملتهب شده است.[1][3]

پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیک

تلاش برای تثبیت اوضاع امنیتی، تاثیر مستقیمی بر بازارهای جهانی انرژی دارد؛ به طوری که قیمت نفت خام برنت در روز سه‌شنبه در محدوده ۱۱۶ دلار در هر بشکه تثبیت شد.[5]

عربستان سعودی که در روزهای اخیر با موج جدیدی از حملات از جمله رهگیری ۱۰ موشک شلیک شده توسط حوثی‌ها مواجه بوده است، دیپلماسی مستقیم با تهران را راهی موثر می‌داند.[3]

رائد بن خالد قرملي، معاون دیپلماسی عمومی وزارت خارجه عربستان، پیش از این نشست بر اهمیت باز نگه داشتن کانال‌های ارتباطی برای جلوگیری از یک جنگ ویرانگر تاکید کرده بود.[3]

قرملي در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این سفر در چارچوب تلاش‌های مستمر کشورهای توافق مکه برای کاهش تنش‌ها و حمایت از راه‌حل‌های دیپلماتیک انجام می‌شود.»[3]

پاکستان نیز که نقش میانجی کلیدی را در ماه‌های گذشته ایفا کرده، امیدوار است با نزدیک کردن دیدگاه‌های تهران و ریاض، از بروز یک درگیری فراگیر جلوگیری نماید.[2][3]

با وجود توافق بر سر کلیات امنیتی، یک مقام ارشد ایرانی به خبرگزاری رویترز تاکید کرد که مذاکرات تهران با اعضای پیمان مکه به هیچ وجه شامل برنامه هسته‌ای ایران نمی‌شود.[1][2]