توقیف ۱۹ شناور تجاری و ازسرگیری مین‌گذاری در تنگه هرمز توسط ایران

کشتیرانی تجاری از طریق تنگه هرمز، پس از توقیف ۱۹ شناور توسط نیروهای ایرانی طی یک بازه ۴۸ ساعته و ازسرگیری مین‌گذاری دریایی در کریدور جنوبی این آبراه، با یک تنگنای جدید و جدی مواجه شده است. این توقیف‌ها که در روزهای جمعه و شنبه رخ دادند، بزرگترین اختلال متمرکز در ترافیک دریایی منطقه از زمان حملات ایالات متحده و اسرائیل به زیرساخت‌های ایران در فوریه ۲۰۲۶ به شمار می‌روند.[1][4]

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از طریق خبرگزاری فارس، رسانه وابسته به خود، اعلام کرد که کشتی‌های هدف قرار گرفته در خارج از مسیرهای دریایی جدید تعیین‌شده توسط تهران در حال تردد بوده‌اند. بر اساس اعلام سپاه، ۱۲ شناور در عصر جمعه و ۷ شناور دیگر در روز شنبه توقیف شدند. گزارش‌ها حاکی از آن است که این شناورها از یک کریدور ترانزیتی جنوبی عبور می‌کردند که از آب‌های سرزمینی عمان می‌گذرد؛ مسیری که با حمایت ایالات متحده و به منظور دور زدن کنترل ایران ایجاد شده است.[1][2][3][4]

همزمان با این توقیف‌ها، نیروهای ایرانی مین‌گذاری دریایی جدیدی را در همان کریدور جنوبی آغاز کرده‌اند. این استقرار، یک مانع فیزیکی در مسیر جایگزینِ تحت حمایت ایالات متحده ایجاد می‌کند و اپراتورهای تجاری را مجبور می‌سازد تا یا تردد خود را متوقف کنند، یا برای انجام عملیات مین‌روبی سرعت خود را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهند، و یا مسیر خود را به طور کامل تغییر دهند. حضور مین‌ها، محاسبات ریسک را برای بیمه‌گران دریایی و شرکت‌های لجستیکی فعال در خلیج فارس به طور بنیادین تغییر می‌دهد.[4]

تنگه هرمز به عنوان شریان اصلی برای حدود ۲۰ درصد از نفت خام و گاز طبیعی مایع دریابرد جهان عمل می‌کند. با وجود تشدید فضای امنیتی، کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده، روز یکشنبه خاطرنشان کرد که جریان نفت از طریق این تنگه همچنان به طور متوسط نزدیک به ۱۳ میلیون بشکه در روز است و در یک روز از هفته گذشته بیش از ۲۰ میلیون بشکه از آن عبور کرده است. با این حال، ورود مین‌ها به این منطقه، همین ظرفیت عبوری باقی‌مانده را نیز در معرض خطر انسداد قرار می‌دهد.[5]

این تشدید تنش‌ها دقیقاً در زمانی رخ می‌دهد که کانال‌های دیپلماتیک در تلاش برای مذاکره بر سر بازگشایی تنگه هستند. پیشنهادی که هفته گذشته مطرح شد، بازگشایی این آبراه را ظرف هفت روز در ازای لغو محاصره دریایی بنادر ایران توسط ایالات متحده و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای پیش‌بینی می‌کرد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز شنبه این پیشنهاد را به طور علنی رد کرد و اظهار داشت که این شرایط، امتیازات پیش‌دستانه بیش از حدی را از واشنگتن طلب می‌کند.[1][5]

مقامات ایرانی، از جمله عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، تاکید دارند که تهران هم برای دیپلماسی و هم برای ازسرگیری درگیری‌ها آمادگی دارد. عراقچی با بیان اینکه «ما برای ازسرگیری جنگ کاملاً آماده‌ایم»، افزود که ایران همچنان برای دیپلماسی نیز آماده است. وی خاطرنشان کرد که ایران از طریق میانجی‌ها در انتظار پاسخ رسمی ایالات متحده است و تاکید کرد که هرگونه بازگشایی تنگه، منوط به برآورده شدن شرایط تهران خواهد بود. ایران با توقیف همزمان ۱۹ کشتی، ظرفیت خود را برای اعمال قوانین ترانزیتی مدنظرش و استفاده از این آبراه به عنوان یک اهرم چانه‌زنی استراتژیک نشان می‌دهد.[5]

در رویدادی که اصطکاکات دریایی را تشدید می‌کند، سپاه پاسداران روز یکشنبه اعلام کرد که دومین شناور زیرسطحی بدون سرنشین ایالات متحده را در تنگه هرمز به غنیمت گرفته است. سخنگویان نظامی ایران این دستگاه را یک شناور زیرسطحی خودران از نوع Mk 18 Mod 2 Kingfish معرفی کرده و مدعی شدند که در حال انجام عملیات مین‌یابی بوده است. اگرچه ایالات متحده هنوز به طور رسمی از دست دادن این شناور خاص را تایید نکرده است، اما این توقیف، رقابت تکنولوژیک جاری در زیر سطح این تنگه را برجسته می‌سازد.[5][6]

پیامد فوری این رویدادها برای بازارهای جهانی انرژی، به سرعت انطباق شناورهای تجاری با کریدور مین‌گذاری‌شده و همچنین تصمیم فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) برای گسترش عملیات اسکورت و مین‌روبی بستگی دارد. با توقف فعلی مسیر دیپلماتیک، کنترل فیزیکی تنگه هرمز همچنان مورد مناقشه است و شرکت‌های کشتیرانی بین‌المللی را ناگزیر می‌سازد تا در آبراهی تردد کنند که قوانین ترانزیتی آن توسط قدرت‌های نظامی رقیب اعمال می‌شود.[1][5]