افزایش تلفات سیلاب‌های پاییزی در ایران؛ ۴ کشته و صدها مصدوم در پی آب‌گرفتگی استان‌ها

موج جدید بارش‌های پاییزی در ایران که از روزهای آغازین مهرماه ۱۴۰۵ شدت گرفته است، اکنون به یک بحران سراسری در چندین استان تبدیل شده و تلفات جانی به همراه داشته است. بر اساس گزارش‌های رسمی، این حوادث جوی تاکنون صدها نفر را راهی مراکز درمانی کرده است.[1]

مجتبی لشگری، سخنگوی سازمان اورژانس کشور، روز یکشنبه ۱۲ مهرماه آمار دقیقی از پیامدهای این بارش‌ها ارائه داد. او اعلام کرد که در پی حوادث جوی از ابتدای مهرماه تاکنون، مجموعاً ۵۷۹ نفر در مناطق مختلف کشور مصدوم شده‌اند.[1]

سخنگوی اورژانس کشور همچنین تایید کرد که این سیلاب‌ها و طوفان‌ها تاکنون جان چهار نفر را گرفته است. علاوه بر این تلفات، گزارش‌ها حاکی از مفقود شدن دست‌کم یک نفر در جریان این حوادث است که تلاش‌ها برای یافتن وی همچنان ادامه دارد.[1]

گسترش دامنه سیلاب در استان‌ها

دامنه این آب‌گرفتگی‌ها تنها به یک منطقه محدود نمی‌شود و گستره وسیعی از جغرافیای ایران را در بر گرفته است. در شبانه‌روز گذشته، بارش‌های شدید باران باعث جاری شدن سیلاب در استان‌های غربی، جنوبی و شمالی کشور شده است.[2]

شهر ایذه در استان خوزستان و خرم‌آباد در استان لرستان از جمله مناطقی هستند که با آب‌گرفتگی شدید معابر روبه‌رو شده‌اند. در استان فارس نیز شهر اوز درگیر سیلاب شده و در شمال کشور، ارتفاعات املش در استان گیلان شرایط بحرانی مشابهی را تجربه کرده‌اند.[2]

این بارش‌های سیل‌آسا در حالی رخ می‌دهد که سازمان هواشناسی پیش‌تر هشدارهای متعددی مبنی بر تشدید رگبار و رعدوبرق صادر کرده بود. با این وجود، حجم بالای بارش‌ها در زمان کوتاه، ظرفیت سیستم‌های دفع آب‌های سطحی را در بسیاری از این شهرها تکمیل کرد.[5]

در استان البرز، وضعیت به مراتب بحرانی‌تر گزارش شده است. بارش شدید باران در روز شنبه ۱۱ مهرماه، موجب جاری شدن سیلاب مهیب در منطقه عظیمیه کرج شد که تصاویر منتشر شده از آن، حجم بالای خسارات را نشان می‌دهد.[3]

بحران زیرساخت‌ها در کرج

جریان تند آب در خیابان‌های شیب‌دار عظیمیه به حدی قدرتمند بود که چندین خودروی پارک‌شده و در حال حرکت را با خود جابه‌جا کرد. این سیلاب ناگهانی، تردد در معابر اصلی این منطقه را کاملاً فلج کرد و خسارات مالی قابل‌توجهی به شهروندان وارد آورد.[3][4]

در حادثه‌ای دیگر در همین استان، پنج کارگر آبخیزداری در منطقه باغستان کرج در محاصره سیلاب گرفتار شدند. این اتفاق پس از آن رخ داد که یک آبگیر محلی بر اثر حجم بالای بارش‌ها سرریز کرد و سدبند آن شکسته شد.[4]

نیروهای امدادی بلافاصله به محل حادثه در باغستان اعزام شدند و پس از ساعت‌ها تلاش نفس‌گیر، موفق شدند هر پنج کارگر گرفتار در میان گل‌ولای و جریان تند آب را نجات دهند. وضعیت جسمانی این کارگران پس از نجات، پایدار گزارش شده است.[4]

کارشناسان شهری معتقدند که مسدود شدن مسیرهای طبیعی عبور آب و ساخت‌وسازهای غیراصولی در حریم رودخانه‌ها، عامل اصلی تشدید خسارات در مناطقی مانند کرج است. توسعه شهری بدون در نظر گرفتن ظرفیت حوضه‌های آبریز، این مناطق را در برابر بارش‌های پاییزی به شدت آسیب‌پذیر کرده است.

هشدارها و پیش‌بینی‌های هواشناسی

سازمان هواشناسی کشور با صدور هشدار سطح نارنجی، نسبت به تداوم این شرایط جوی ناپایدار ابراز نگرانی کرده است. بر اساس این اطلاعیه، تشدید فعالیت سامانه بارشی در روزهای آینده نیز ادامه خواهد داشت و مناطق بیشتری را درگیر خواهد کرد.[5]

پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که وقوع رگبار باران، رعدوبرق و وزش باد شدید در حداقل شش استان کشور تشدید خواهد شد. همچنین در چهار استان دیگر، وزش بادهای شدید می‌تواند به تاسیسات شهری و درختان کهنسال آسیب وارد کند.[5]

علاوه بر خطرات سیلاب در خشکی، سازمان هواشناسی نسبت به افزایش ارتفاع موج تا ۱.۵ متر در آب‌های جنوب کشور نیز هشدار داده است. این شرایط می‌تواند فعالیت‌های دریایی و تردد شناورهای سبک در خلیج فارس و دریای عمان را با خطرات جدی مواجه سازد.[5]

تکرار سناریوی آب‌گرفتگی معابر در فصل پاییز، انتقادات گسترده‌ای را متوجه نهادهای مدیریت شهری کرده است. شهروندان در شبکه‌های اجتماعی با انتشار ویدیوهایی از خیابان‌های غرق در آب، از عدم لایروبی به موقع مسیل‌ها و ناکارآمدی شبکه‌های فاضلاب شهری گلایه کرده‌اند.[3]

ضرورت بازنگری در مدیریت بحران

با وجود هشدارهای پیشین، غافلگیری دستگاه‌های اجرایی در برابر بارش‌های اخیر نشان می‌دهد که برنامه‌های پیشگیری از سیلاب در ایران نیازمند بازنگری اساسی است. تمرکز صرف بر امدادرسانی پس از وقوع حادثه، نمی‌تواند جایگزین مناسبی برای ایمن‌سازی زیرساخت‌ها باشد.

آمار ۵۷۹ مصدوم تنها در دوازده روز نخست پاییز ۱۴۰۵، زنگ خطری جدی برای سیستم بهداشت و درمان کشور نیز محسوب می‌شود. انتقال این تعداد مجروح به مراکز درمانی، فشار مضاعفی بر بیمارستان‌هایی وارد می‌کند که خود درگیر کمبود منابع و نیروی انسانی هستند.[1]

در نهایت، تغییرات اقلیمی و الگوهای بارش‌های فرین، ایجاب می‌کند که شهرداری‌ها و وزارت نیرو با تخصیص بودجه‌های اضطراری، طرح‌های جامع هدایت آب‌های سطحی را با سرعت بیشتری اجرا کنند. تا زمانی که این زیرساخت‌ها اصلاح نشوند، هر بارش پاییزی می‌تواند به یک فاجعه انسانی و اقتصادی تبدیل شود.

گزارش‌های میدانی از استان گیلان نشان می‌دهد که بارش‌ها در مناطق کوهستانی با افت شدید دما همراه بوده است. نیروهای راهداری در تلاشند تا مسیرهای ارتباطی روستاهای مرتفع املش را که بر اثر ریزش کوه و گل‌ولای مسدود شده‌اند، بازگشایی کنند.[2]

با توجه به پیش‌بینی‌های اقلیمی مبنی بر پاییز پربارش در سال جاری، انتظار می‌رود ستاد مدیریت بحران کشور سطح آمادگی خود را به بالاترین حد ممکن ارتقا دهد. سرنوشت شهروندان در ماه‌های آینده، مستقیماً به اقدامات پیشگیرانه‌ای بستگی دارد که باید پیش از آغاز موج بعدی بارش‌ها انجام پذیرد.

خسارات پنهان در بخش کشاورزی

در کنار خسارات وارد شده به مناطق مسکونی، بخش کشاورزی نیز از این بارش‌های سیل‌آسا در امان نمانده است. سیلاب در برخی از استان‌های غربی و جنوبی، زمین‌های زراعی را به زیر آب برده و محصولات پاییزی کشاورزان را با خطر نابودی مواجه کرده است.

جبران این خسارات نیازمند مداخله فوری نهادهای حمایتی و پرداخت تسهیلات بلاعوض به آسیب‌دیدگان است. در غیر این صورت، تبعات اقتصادی این حوادث جوی می‌تواند معیشت هزاران خانوار روستایی و شهری را در ماه‌های سرد سال با بحران‌های جدی‌تری روبه‌رو سازد.