بازیابی ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز ایران در آستانه فصل سرما

با بازگشت موفقیت‌آمیز ۱۰۰ میلیون مترمکعب گاز به شبکه سراسری، فشار بر نیروگاه‌ها و صنایع بزرگ ایران برای تأمین سوخت زمستانی به میزان قابل‌توجهی کاهش یافته است. این ظرفیت حیاتی که معادل حدود نیمی از تولید از دست‌رفته در جریان حملات اسفندماه گذشته است، اکنون با موفقیت کامل وارد مدار شده و روند ذخیره‌سازی سوخت جایگزین را نیز در سطح ملی تسریع کرده است. این دستاورد مهندسی نشان‌دهنده عبور موفق از یک بحران بالقوه و جدی در تأمین انرژی ماه‌های سرد سال است که می‌توانست تبعات اقتصادی سنگینی به همراه داشته باشد.[1]

در جریان درگیری‌های نظامی اواخر سال ۱۴۰۴، چهار پالایشگاه کلیدی و استراتژیک گاز کشور به طور مستقیم مورد هدف قرار گرفتند و آسیب دیدند که این امر منجر به خروج فوری ۲۳۰ میلیون مترمکعب، معادل یک‌سوم کل ظرفیت تولید گاز ایران، از چرخه عملیاتی شد. این خروج ناگهانی و گسترده، زنگ خطری جدی برای تأمین امنیت انرژی کشور در سال ۱۴۰۵ به شمار می‌رفت و نگرانی‌های عمیقی را در خصوص احتمال قطعی گسترده گاز در بخش خانگی و توقف تولید در بخش صنعتی ایجاد کرده بود.[1]

از زمان وقوع این حادثه بی‌سابقه، تمرکز اصلی وزارت نفت و تمامی شرکت‌های تابعه بر بازسازی فوری و شبانه‌روزی این زیرساخت‌های حیاتی قرار گرفت. با بسیج تمامی امکانات لجستیکی و بهره‌گیری از توان تخصصی پیمانکاران داخلی، تاکنون بین ۶۰ تا ۷۰ درصد از برنامه جامع احیای ظرفیت‌های آسیب‌دیده محقق شده است. مهندسان صنعت نفت توانسته‌اند بخش قابل‌توجهی از تأسیسات پیچیده پالایشگاهی را پیش از آغاز فصل سرما و افزایش تقاضا، مجدداً عملیاتی کرده و به شبکه متصل کنند.[1]

مدیران ارشد شرکت ملی گاز ایران با ابراز امیدواری نسبت به روند پیشرفت فیزیکی پروژه‌های بازسازی، به طور رسمی اعلام کرده‌اند که بخش باقی‌مانده از این ظرفیت نیز تا پایان مهرماه ۱۴۰۵ به طور کامل به شبکه سراسری افزوده خواهد شد. تکمیل نهایی این فرایند برای حفظ تراز دقیق تولید و مصرف در ماه‌های سرد سال، یعنی زمانی که مصرف بخش خانگی به دلیل استفاده مداوم از وسایل گرمایشی به شدت افزایش می‌یابد، امری کاملاً حیاتی و غیرقابل چشم‌پوشی ارزیابی می‌شود.[1]

این بازیابی ظرفیت، فراتر از تأمین گرمایش بخش خانگی، تأثیر مستقیم و تعیین‌کننده‌ای بر پایداری شبکه توزیع برق کشور دارد. در ساختار کلان انرژی ایران، بحران گاز و برق دو مسئله کاملاً در هم تنیده و جدایی‌ناپذیر هستند؛ زیرا بخش عمده‌ای از نیروگاه‌های حرارتی کشور برای تولید پایدار برق به طور پیوسته به تغذیه از گاز طبیعی وابسته‌اند و هرگونه افت فشار در شبکه گاز مستقیماً به کاهش تولید برق و در نتیجه اعمال خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده می‌انجامد.[3]

برای مقابله با ریسک‌های احتمالی و جلوگیری از تکرار تجربه تلخ خاموشی‌ها، دولت همزمان با پیشبرد عملیات بازسازی پالایشگاه‌ها، ذخایر استراتژیک سوخت جایگزین نیروگاه‌ها را نیز به شدت تقویت کرده است. تا اواخر تابستان ۱۴۰۵، ذخایر گازوئیل نیروگاه‌ها به میزان چشمگیری افزایش یافته و در عین حال، رشد مصرف بنزین نیز به زیر یک درصد محدود شده است که این آمارهای رسمی نشان‌دهنده یک مدیریت یکپارچه، هماهنگ و هدفمند در بخش توزیع کلان سوخت کشور است.[2]

در کنار اتکای سنتی و همیشگی به سوخت‌های فسیلی، توسعه ظرفیت‌های تجدیدپذیر نیز به عنوان یک راهکار مکمل و استراتژیک بلندمدت با جدیت در حال پیگیری است. بر اساس آمارهای رسمی منتشر شده، ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران با رشدی قابل توجه در سال‌های اخیر به بیش از ۳۵۰۰ مگاوات رسیده است که بخش عمده و رو به رشدی از این ظرفیت پاک را نیروگاه‌های خورشیدی احداث شده در مناطق مختلف و آفتاب‌گیر کشور تشکیل می‌دهند.

اگرچه تولید انرژی خورشیدی در فصل زمستان به دلیل شرایط جوی و کوتاهی روزها با محدودیت‌های طبیعی تابش مواجه است، اما همین ظرفیت ۳۵۰۰ مگاواتی می‌تواند در طول ساعات روز بخش مهمی از بار پایه شبکه برق را کاهش دهد. این امر به نوبه خود باعث می‌شود حجم قابل‌توجهی از گاز طبیعی برای ذخیره‌سازی در مخازن استراتژیک یا تخصیص مستقیم به شبکه مصرف خانگی آزاد شود و انعطاف‌پذیری کل سیستم انرژی کشور افزایش یابد.[3]

ترکیب همزمان بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده گازی، افزایش هدفمند ذخایر سوخت مایع و توسعه تدریجی اما مستمر انرژی‌های تجدیدپذیر، نشان‌دهنده یک رویکرد سیستمی و جامع برای مدیریت ناترازی انرژی در سال جاری است. با تکمیل فاز نهایی تعمیرات پالایشگاه‌ها در هفته‌های آینده، انتظار می‌رود شبکه انرژی کشور با حاشیه امن‌تری وارد فصل سرما شده و از بروز بحران‌های فلج‌کننده در تأمین سوخت زمستانی به طور کامل جلوگیری شود.[3]