اعتراضات سراسری بازنشستگان و کارگران در شهرهای ایران؛ فریاد برای معیشت و کرامت

پنج میلیون و سیصد هزار نفر؛ این رقم تنها یک آمار روی کاغذ نیست، بلکه جمعیتی بزرگ‌تر از کشور همسایه، عمان است که این روزها چشم به پیامک‌های واریز حقوق دوخته‌اند. در روزهای پایانی شهریور و آغازین روزهای مهر ۱۴۰۵، خیابان‌های شهرهایی چون تهران، اهواز، شوش، اصفهان و رشت شاهد حضور مردان و زنانی بود که موی خود را در چرخه‌های تولید و خدمات سپری کرده‌اند، اما اکنون برای بدیهی‌ترین حقوق اخلاقی و معیشتی خود به میدان آمده‌اند.[1][2]

هسته اصلی این اعتراضات، شکاف عمیق میان تورم لجام‌گسیخته و درآمدهای ثابت است. بر اساس گزارش‌ها، بازنشستگان تامین اجتماعی با تجمع در مقابل ساختمان‌های این سازمان، پلاکاردهایی در دست داشتند که روی آن‌ها نوشته شده بود حقوقشان حتی برای هزینه‌های یک هفته هم کفایت نمی‌کند. خواسته صریح آن‌ها، پایان دادن به پرداخت حقوق‌های «زیر خط فقر» و اجرای دقیق مواد ۹۶ و ۱۱۱ قانون تامین اجتماعی است.[1]

بحران تنها به سفره‌های خالی محدود نمی‌شود؛ سلامت و درمان این قشر نیز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. در اصفهان، بازنشستگان صنعت فولاد در روز ۵ مهرماه مقابل استانداری تجمع کردند. محور اصلی اعتراض آن‌ها، عملکرد ضعیف بیمه تکمیلی «دانا» و پایین بودن سقف خدمات درمانی بود. به گفته معترضان، این شرکت بیمه حدود ۱۲۰ میلیارد تومان از فاکتورهای درمانی مربوط به قراردادهای پیشین را پرداخت نکرده است، مسئله‌ای که فشار مالی مضاعفی بر خانواده‌ها وارد کرده است.[1][2]

از منظر اخلاق اجتماعی، آنچه در خیابان‌های شوش و هفت‌تپه می‌گذرد، روایتی از یک قرارداد اجتماعی نقض‌شده است. بازنشستگان معترض در این شهرها خواستار استقلال سازمان تامین اجتماعی از دولت و پرداخت بدهی‌های کلان دولت به این صندوق شدند. آن‌ها معتقدند که دخالت‌های دولتی و عدم پرداخت تعهدات، عامل اصلی ناترازی و بحران فعلی این سازمان است.[1]

در کنار بازنشستگان، کارگران و حقوق‌بگیران نیز به میدان آمده‌اند. در تبریز، رانندگان استیجاری واحد حمل‌ونقل شهرداری که با خودروهای شخصی خود خدمات ارائه می‌دهند، نسبت به پایین بودن دستمزد و مزایا و فقدان پوشش بیمه‌ای مناسب اعتراض کردند. همزمان، فعالان کارگری با اشاره به تورم ۱۲۷ درصدی خوراکی‌ها، از عدم ترمیم دستمزدها در پایان شهریورماه به شدت انتقاد کرده و آن را نقض آشکار قانون کار می‌دانند.[1]

شعارهای سر داده شده در این تجمعات، از جمله «وعده وعید کافیه، سفره ما خالیه» و «فریاد، فریاد، از این همه بیداد»، نشان‌دهنده پایان یافتن آستانه تحمل این قشر است. با وجود اینکه سازمان تامین اجتماعی اعلام کرده بود پرداخت حقوق شهریورماه ۵ میلیون و ۳۰۰ هزار بازنشسته تا پایان روز اول مهر تکمیل شده است، اما گزارش‌های میدانی حاکی از کندی روند واریزی‌ها و انتظار طولانی بسیاری از مستمری‌بگیران بود.[2]

این تجمعات که به طور مستمر در هفته‌های اخیر برگزار شده، تنها یک مطالبه اقتصادی نیست، بلکه دادخواهی برای حفظ کرامت انسانی در دوران سالمندی است. وقتی کارگری پس از دهه‌ها تلاش، مجبور می‌شود برای دریافت هزینه درمان خود یا متناسب‌سازی حقوقش به خیابان بیاید، زنگ خطر برای ساختارهای رفاهی و اخلاقی جامعه به صدا درمی‌آید.[1][2]

با آغاز فصل پاییز، سرمای اقتصادی بیش از پیش بر زندگی این قشر سایه افکنده است. تا زمانی که راهکاری ساختاری برای مهار تورم، پرداخت بدهی‌های دولتی به صندوق‌های بازنشستگی و اجرای کامل قانون همسان‌سازی اندیشیده نشود، خیابان‌ها همچنان شاهد حضور کسانی خواهد بود که به دنبال سهم عادلانه خود از ثروت ملی هستند.