ابلاغ بسته ۶۰ برنامه‌ای وزارت نیرو برای حفظ پایداری شبکه برق در زمستان ۱۴۰۵

وزارت نیرو برای عبور ایمن از دوره سرد سال و جلوگیری از تکرار خاموشی‌های گسترده در بخش صنعت، اجرای یک بسته جامع شامل ۶۰ برنامه عملیاتی را آغاز کرد. این برنامه‌ها که با دستور مستقیم وزیر نیرو تدوین و ابلاغ شده‌اند، تمامی ارکان صنعت برق از تولید و انتقال تا توزیع و مدیریت مصرف را در بر می‌گیرند. هدف نهایی این بسته، حفظ پایداری شبکه سراسری در زمستان ۱۴۰۵ و به حداقل رساندن آسیب‌های اقتصادی ناشی از ناترازی انرژی است.[1][2]

مصطفی رجبی مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، در نخستین جلسه ویژه پایش این برنامه‌ها اعلام کرد که تأمین برق در زمستان امسال نیازمند انضباط عملیاتی و نظارت دقیق است. به گفته وی، این ۶۰ برنامه با تفکیک مأموریت برای شرکت‌های تولید نیروی برق حرارتی، توانیر، سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر (ساتبا) و شرکت مدیریت شبکه برق ایران ابلاغ شده است تا هماهنگی همه‌جانبه‌ای در سطح ملی برای مدیریت بحران‌های احتمالی شکل بگیرد.[1][3]

چالش اصلی و ساختاری شبکه برق ایران در فصل زمستان، نه کمبود ظرفیت نصب‌شده نیروگاهی، بلکه محدودیت شدید در تأمین سوخت اولیه است. با کاهش دمای هوا، مصرف گاز طبیعی در بخش خانگی و تجاری برای گرمایش به شدت افزایش می‌یابد و در نتیجه، سهمیه گاز تخصیصی به نیروگاه‌های حرارتی با افت چشمگیری مواجه می‌شود. این رقابت نابرابر بر سر گاز، نیروگاه‌ها را ناگزیر به استفاده از سوخت‌های مایع جایگزین مانند گازوئیل و مازوت می‌کند.[3]

تأمین، انتقال و ذخیره‌سازی میلیون‌ها لیتر سوخت مایع در روزهای سرد سال، یک چالش لجستیکی بسیار بزرگ برای دولت محسوب می‌شود. اگر مخازن نیروگاه‌ها پیش از آغاز فصل سرما به اندازه کافی پر نشوند، افت فشار گاز می‌تواند به توقف کامل تولید در برخی واحدهای حرارتی و در نتیجه اعمال خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده در بخش صنعت و حتی خانگی منجر شود؛ اتفاقی که در سال‌های گذشته خسارات قابل‌توجهی به زنجیره تأمین کالا وارد کرد.[3]

محورهای اصلی تولید و ذخیره‌سازی سوخت

در بخش تولید برق حرارتی، اولویت اصلی وزارت نیرو بر ذخیره‌سازی سوخت مایع و اجرای ضربتی طرح‌های احداث مخازن جدید متمرکز شده است. بر اساس دستورالعمل‌های ابلاغی، ذخایر گازوئیل نیروگاه‌های سراسر کشور باید تا ابتدای آذرماه به سطح اطمینان‌بخشی برسد تا شبکه در برابر شوک‌های سرمای زودرس غافلگیر نشود. همچنین، اجرای دقیق و کامل برنامه تعمیرات اساسی نیروگاه‌ها پیش از آغاز اوج مصرف زمستان کاملاً الزامی است.[1][2]

رجبی مشهدی با تأکید بر اهمیت حیاتی این زیرساخت‌ها تصریح کرد که رفع موانع مخازن سوخت نفت‌گاز و توسعه مخازن جدید در تمامی نیروگاه‌های دولتی و خصوصی به‌صورت روزانه پیگیری می‌شود. ضریب آمادگی واحدهای بخاری باید در بالاترین سطح ممکن قرار گیرد تا در صورت قطع کامل سهمیه گاز در روزهای یخبندان، چرخه تولید برق متوقف نشود و پایداری شبکه سراسری حفظ گردد.[1]

در کنار نیروگاه‌های حرارتی که بار اصلی تأمین برق را بر دوش دارند، مدیریت منابع آب نیز نقش مهمی در این بسته ۶۰ برنامه‌ای ایفا می‌کند. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، الگوهای رهاسازی آب و بهره‌برداری از توان نیروگاه‌های برق‌آبی باید به‌طور دقیق و متناسب با تراز آب مخازن سدها تنظیم شود تا در روزهای بحرانی زمستان، ظرفیت تولید برق‌آبی به‌عنوان یک نیروی پشتیبان به کمک شبکه بیاید.[3]

سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) نیز مأموریت یافته است تا فرآیند اتصال پروژه‌های جدید نیروگاه‌های خورشیدی و بادی به شبکه را تسریع کند. این اقدام استراتژیک، به‌ویژه در استان‌هایی که تحت تنش گازی قرار دارند، می‌تواند بخشی از بار شبکه سراسری را در ساعات روز کاهش داده و به پایداری محلی و حفظ ذخایر سوخت مایع کمک شایانی نماید.[2][3]

مدیریت هوشمند تقاضا و توسعه تبادلات

در حوزه مدیریت تقاضا، رویکرد وزارت نیرو از اعمال محدودیت‌های سراسری و سنتی به کنترل هوشمند و هدفمند تغییر کرده است. رجبی مشهدی در تشریح این سیاست جدید می‌گوید: «دوران آزمون و خطا به پایان رسیده است؛ اکنون مدیریت مصرف با داده‌های دقیق انجام می‌شود.» تعیین سقف مصارف استانی به‌صورت هفتگی و نظارت بر رعایت این سقف، از ستون‌های اصلی برنامه زمستان ۱۴۰۵ محسوب می‌شود.[1][2]

شرکت توانیر و شرکت‌های توزیع نیروی برق در سراسر کشور موظف شده‌اند با بهره‌گیری حداکثری از کنتورهای هوشمند، مصرف مشترکان پرمصرف را به‌صورت لحظه‌ای پایش و در صورت نیاز محدود کنند. این ابزارهای نوین به مدیران شبکه اجازه می‌دهند تا بدون قطع برق مناطق وسیع شهری، تنها بار مصرفی نقاطی را که از الگوی مجاز تخطی کرده‌اند، کنترل نمایند و عدالت در توزیع انرژی را برقرار سازند.[1][3]

در بخش تبادلات منطقه‌ای و بین‌المللی، هماهنگی‌های لازم برای افزایش واردات برق از کشورهای همسایه در ماه‌های اوج مصرف زمستان، یعنی دی و بهمن، صورت گرفته است. همزمان، صادرات برق ایران در این دو ماه حساس به حداقل ممکن کاهش خواهد یافت تا تمامی ظرفیت تولید داخلی و انرژی‌های وارداتی، منحصراً در خدمت شبکه سراسری و تأمین نیازهای داخلی کشور باشد.[1][2]

صنایع بزرگ و انرژی‌بر نیز در این بسته ۶۰ برنامه‌ای سهم و مسئولیت مشخصی دارند. با پیگیری‌های مستمر وزارت نیرو، تخصیص سوخت زمستانی برای مولدهای اضطراری صنایع و سازمان‌های دولتی نهایی شده است. این اقدام پیشگیرانه به واحدهای تولیدی اجازه می‌دهد در روزهای اوج مصرف، اتکای خود را به شبکه سراسری کاهش داده و با استفاده از ظرفیت تولید داخلی خود، از توقف خطوط تولید جلوگیری کنند.[1][3]

تمرکز ویژه بر مناطق تحت تنش گازی

یکی از نگرانی‌های عمده مدیران انرژی در زمستان، پایداری شبکه در مناطق انتهای خطوط لوله گاز، به‌ویژه در شمال و شمال‌شرق کشور است. استان‌های خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، بیشترین آسیب‌پذیری را در برابر افت فشار گاز شبکه ملی و به تبع آن کاهش تولید برق در نیروگاه‌های محلی دارند.[2][3]

معاون برق و انرژی وزارت نیرو تأکید کرد که حفظ پایداری فرکانس شبکه در این مناطقِ تحت تنش، در اولویت نخست برنامه‌های عملیاتی قرار دارد. ارتقای تاب‌آوری خطوط انتقال و توزیع، به‌خصوص در گلوگاه‌های استراتژیک انتقال برق از جنوب به شمال کشور، برای جبران کمبود تولید محلی و انتقال توان مازاد به این استان‌ها در دستور کار است.[1][3]

تمامی زیرساخت‌های شبکه برق در این استان‌های حساس باید در بالاترین سطح آمادگی فنی قرار گیرند. پایش لحظه‌ای و هوشمند تراز تولید و تقاضا توسط شرکت مدیریت شبکه برق ایران به‌صورت ۲۴ ساعته انجام می‌شود تا آرایش تولید نیروگاه‌ها به‌گونه‌ای بهینه‌سازی شود که کوچک‌ترین وقفه‌ای در تأمین انرژی این مناطق رخ ندهد و از بروز بحران‌های اجتماعی جلوگیری شود.[2][3]

اجرای موفقیت‌آمیز و کامل این ۶۰ برنامه، نیازمند هم‌افزایی تمامی دستگاه‌های اجرایی، تأمین به‌موقع اعتبارات و همراهی مسئولانه مشترکان است. وزارت نیرو با قاطعیت اعلام کرده است که این برنامه‌ها تنها روی کاغذ نخواهند ماند و معاونت برق و انرژی به‌عنوان نهاد ناظر عالی، فرآیند اجرای آن‌ها را در تمامی حوزه‌ها به‌صورت مستمر، میدانی و سخت‌گیرانه پایش خواهد کرد.[1][2]

با وجود تمامی این تمهیدات، متغیرهای پیش‌بینی‌نشده‌ای مانند شدت و تداوم سرمای هوا در ماه‌های پیش رو و رفتار مصرفی خانوارها در بخش گاز طبیعی، می‌توانند معادلات شبکه را تغییر دهند. محک اصلی کارایی این بسته عملیاتی جامع، در ماه‌های آذر و دی و همزمان با ورود نخستین موج‌های سرمای فراگیر به کشور مشخص خواهد شد؛ زمانی که تئوری‌های مدیریتی در برابر واقعیت‌های اقلیمی قرار می‌گیرند.[3]