توقف پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایران از اول مهر؛ عراق آسمان خود را به روی ایرلاین‌های تحریم‌شده می‌بندد

در حالی که مقامات هوانوردی جمهوری اسلامی پیش‌تر ادعا می‌کردند تحریم‌های جدید آمریکا تأثیر چندانی بر روند پروازهای بین‌المللی نخواهد داشت، شواهد و تصمیمات تازه در سال ۲۰۲۶ نشان از یک انسداد همه‌جانبه دارد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، رسماً اعلام کرده است که از روز دوشنبه ۲۳ سپتامبر (اول مهر)، تمامی شرکت‌های هواپیمایی ایران در سراسر جهان با خطر تعطیلی فعالیت‌های بین‌المللی خود مواجه خواهند شد.[2][4]

این اقدام واشنگتن بر پایه اعمال تحریم‌های ثانویه علیه هر نهاد یا شرکتی است که به ناوگان هوایی ایران خدمات ارائه دهد. اسکات بسنت در مصاحبه‌ای تصریح کرد: «وقتی هواپیماهای ایرانی در فرودگاه‌های خارجی به زمین می‌نشینند، ارائه سوخت و خدمات به آنها مشمول تحریم‌های ثانویه خواهد شد.» این تهدید صریح، شرکت‌های خدمات‌دهنده در ده‌ها فرودگاه بین‌المللی را وادار به قطع همکاری با ایران کرده است.[3][6]

پیامدهای این سیاستِ «طرد اقتصادی» بسیار سریع‌تر از پیش‌بینی‌ها در منطقه نمایان شده است. در یک تحول تعیین‌کننده، دو منبع دولتی در عراق به خبرگزاری فرانسه تایید کرده‌اند که بغداد در پی اعلامیه وزارت خزانه‌داری آمریکا، پروازهای شرکت‌های هواپیمایی تحریم‌شده ایرانی را متوقف خواهد کرد. یکی از این مقام‌های عراقی به صراحت گفت: «عراق از بامداد سه‌شنبه، مطابق با قوانین بین‌المللی، آسمان خود را به روی این پروازها می‌بندد.»[1]

همراهی عراق با این تحریم‌ها ضربه سنگینی به خطوط هوایی ایران محسوب می‌شود، چرا که فرودگاه‌های شهرهایی نظیر نجف و بغداد همواره از پرترددترین مقاصد خارجی برای ایرلاین‌های ایرانی بوده‌اند. پیش از این گزارش‌هایی مبنی بر تداوم پروازهای شرکت «هما» به فرودگاه نجف منتشر شده بود، اما تصمیم جدید بغداد نشان می‌دهد که فشارهای واشنگتن حتی نزدیک‌ترین شرکای منطقه‌ای تهران را نیز به رعایت تحریم‌ها وادار کرده است.[1][6]

دامنه این محدودیت‌ها تنها به کشورهای همسایه ختم نمی‌شود. وزیر خزانه‌داری آمریکا در اظهارات خود تأکید کرده است که مقامات چینی نیز در کارزار فشار اقتصادی آمریکا بر ایران «مشارکت بسیار فعالی» داشته‌اند. این موضوع نشان‌دهنده یک هماهنگی بی‌سابقه میان قدرت‌های اقتصادی برای محدود کردن شریان‌های حیاتی و لجستیکی جمهوری اسلامی در سطح جهانی است.[3][4]

در داخل ایران، اثرات این تحریم‌ها از هم‌اکنون در قالب اختلالات گسترده در پروازهای داخلی و خارجی خود را نشان داده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که شرکت‌های فنی مهندسی و هلدینگ‌های خارجی مستقر در فرودگاه‌های منطقه از ارائه هرگونه خدمات به ایرلاین‌های ایرانی خودداری می‌کنند. این وضعیت به افزایش آمار لغو و تأخیر ده‌ها پرواز انجامیده و خطر مسافرت با خطوط هوایی فرسوده ایران را بیش از پیش افزایش داده است.[5]

این محاصره هوایی در شرایطی رخ می‌دهد که اقتصاد ایران تحت فشارهای چندجانبه لجستیکی قرار دارد. همزمان با توقف پروازها، گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که در بخش تجارت زمینی نیز حدود ۳۷۰۰ کامیون باری ایران پشت مرزهای ترکیه و پاکستان متوقف شده‌اند. کارشناسان اقتصادی معتقدند که زمین‌گیر شدن ناوگان هوایی و زمینی، درآمدهای ارزی ناشی از ترانزیت مسافر و بار را به شدت کاهش می‌دهد.[5]

آنچه در روزهای آینده تعیین‌کننده خواهد بود، نحوه واکنش عملی سایر کشورهای منطقه و شرکای تجاری ایران به این اولتیماتوم است. با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل ۲۳ سپتامبر، مشخص خواهد شد که آیا جمهوری اسلامی می‌تواند راهی جایگزین برای حفظ حداقل ارتباطات هوایی خود بیابد، یا آنکه آسمان جهان به طور کامل به روی هواپیماهای ایرانی بسته خواهد شد.[1][3]