ازسرگیری پروازهای خطوط هوایی ایران به نجف با مجوز روزانه ۴۰ پرواز

در حالی که برخی ناظران قطع پروازهای ایران به عراق در هفته گذشته را پایان نامحدود تردد هوایی میان دو کشور ارزیابی می‌کردند، دفتر نخست‌وزیری عراق از توافقی خبر داد که این مسیر را دوباره فعال می‌کند. بر اساس این توافق، پروازها با سقف مشخصی از سر گرفته می‌شوند تا از توقف کامل شبکه حمل‌ونقل جلوگیری شود.[2]

دولت عراق روز جمعه، دوم اکتبر ۲۰۲۶، به‌صورت رسمی اعلام کرد که با موافقت ایالات متحده، شرکت‌های هواپیمایی ایرانی اجازه یافته‌اند روزانه ۴۰ پرواز از مبدا ایران به مقصد فرودگاه بین‌المللی نجف انجام دهند. این تصمیم پس از رایزنی‌های فشرده دیپلماتیک و برای حل بحران مسافران سرگردان اتخاذ شده است.[1][2]

در بیانیه رسمی دفتر علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، تاکید شده است که این مجوز شامل تمامی شرکت‌های هواپیمایی ایرانی می‌شود، اما شرکت هواپیمایی «ماهان‌ایر» به‌طور مشخص از این معافیت مستثنی شده است. ماهان‌ایر به دلیل اتهامات امنیتی همچنان تحت تحریم‌های سخت‌گیرانه واشنگتن قرار دارد و اجازه استفاده از این مسیر را نخواهد داشت.[1][2]

دفتر نخست‌وزیری عراق در بیانیه خود با اشاره به روند مذاکرات آورده است: «ما از پاسخ مثبت آمریکا به تلاش‌های عراق و همکاری در دادن این مجوز برای تسهیل سفر زائران و مسافران قدردانی می‌کنیم.»[2]

پیش از این، عراق در اواخر سپتامبر ۲۰۲۶ و در راستای اجرای تحریم‌های جدید وزارت خزانه‌داری آمریکا، پروازهای رفت‌وبرگشت به ایران را متوقف کرده بود. این توقف ناگهانی، صدها هزار مسافر را در دو سوی مرز با مشکلات جدی مواجه کرد و زنجیره لجستیکی حمل‌ونقل هوایی را در منطقه مختل ساخت.[3]

با بروز این بحران، بغداد بلافاصله برای سفرهای مرتبط با زیارت، درمان پزشکی و تحصیل دانشجویان خواستار معافیت‌های ویژه از واشنگتن شد. مقامات عراقی در مذاکرات خود استدلال کردند که قطع کامل این پروازها به زیرساخت‌های اجتماعی و اقتصاد محلی شهرهای زیارتی آسیب جبران‌ناپذیری وارد می‌کند.[3]

فواد حسین، وزیر امور خارجه عراق، این توافق را گامی مهم در راستای دیپلماسی منطقه‌ای ارزیابی کرد. او در پیامی تاکید کرد که حل این بحران هوانوردی نشان‌دهنده سطح بالای هماهنگی میان بغداد و واشنگتن در مدیریت پیامدهای تحریم‌ها بر زندگی شهروندان عادی است.[4]

فواد حسین در تشریح ابعاد سیاسی این مجوز پروازی اعلام کرد: «از سرگیری پروازهای عراق به ایران، از برقراری یک شراکت مبتنی بر احترام متقابل میان کشورمان و آمریکا پشتیبانی می‌کند.»[4]

این معافیت روزانه ۴۰ پروازی، بخش عمده‌ای از نیازهای لجستیکی برای جابه‌جایی مسافران به شهر نجف را پوشش می‌دهد. فرودگاه بین‌المللی نجف یکی از پرترددترین مقاصد خارجی برای ناوگان هوایی ایران محسوب می‌شود و در ماه‌های مذهبی سالانه میزبان میلیون‌ها زائر ایرانی و خارجی است.[1][3]

با وجود این گشایش، غیبت ماهان‌ایر در این مسیر پروازی، بار عملیاتی سایر شرکت‌های هواپیمایی ایرانی را به شدت افزایش خواهد داد. ناوگان هوایی ایران که خود با فرسودگی ساختاری و کمبود قطعات یدکی دست‌وپنجه نرم می‌کند، اکنون باید این سقف ۴۰ پروازی را با ظرفیت محدودتری مدیریت کند.[1][2]

تحلیلگران سیستم‌های حمل‌ونقل معتقدند که این توافق، یک مدل مدیریت بحران در شرایط تحریم‌های پیچیده هوانوردی است. دولت عراق با استفاده از اهرم نیازهای بشردوستانه و مذهبی، توانست یک مسیر تنفسی در شبکه هوانوردی منطقه ایجاد کند تا از فروپاشی کامل ارتباطات هوایی میان دو کشور جلوگیری شود.[3][4]

در روزهای آینده، سازمان هواپیمایی کشوری ایران باید جدول زمان‌بندی جدیدی برای تخصیص این ۴۰ پرواز به شرکت‌های مجاز تدوین کند. مسافران، دانشجویان و آژانس‌های مسافرتی که در یک هفته گذشته پروازهایشان لغو شده بود، اکنون در انتظار اعلام رسمی برنامه‌های پروازی جدید به مقصد نجف هستند.[1][3]

مکانیسم این معافیت نشان می‌دهد که واشنگتن تمایل دارد فشار اقتصادی بر نهادهای خاص را حفظ کند، اما هم‌زمان از ایجاد بحران‌های انسانی گسترده برای متحدان منطقه‌ای خود پرهیز می‌کند. تفکیک دقیق میان ماهان‌ایر و سایر خطوط هوایی، نشان‌دهنده رویکرد نقطه‌زن در اعمال محدودیت‌های جدید است.[1][2]

در نهایت، پایداری این مسیر هوایی به رعایت دقیق پروتکل‌های توافق‌شده بستگی دارد. هرگونه تخطی از سقف ۴۰ پرواز در روز یا استفاده از هواپیماهای تحریم‌شده می‌تواند این معافیت شکننده را بار دیگر به خطر بیندازد و مسیر هوایی نجف را به روی مسافران ایرانی ببندد.[2][3]