افت ۴۲ درصدی پروازهای بین‌المللی فرودگاه امام؛ تداوم پروازها به مقاصد منطقه‌ای و ازسرگیری مسیر نجف

پس از اجرایی شدن دور جدید تحریم‌های هوانوردی ایالات متحده در اوایل پاییز، ترافیک هوایی در اصلی‌ترین درگاه بین‌المللی ایران با تغییرات ملموسی روبه‌رو شده است. داده‌های جدید ردیابی پروازها نشان می‌دهد که میانگین پروازهای روزانه خارجی در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی با افت ۴۲ درصدی همراه بوده است.[1][3]

بر اساس اطلاعات پلتفرم فلایت‌رادار۲۴، این رقم از میانگین ۹۱ پرواز در روز پیش از اعمال تحریم‌ها، به ۵۳ پرواز روزانه در هفته اول اکتبر کاهش یافته است. این افت شدید پس از آن رخ داد که وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۲۳ سپتامبر محدودیت‌های تازه‌ای را علیه ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی و ارائه‌دهندگان خدمات فرودگاهی خارجی اعمال کرد.[1][5]

مکانیزم این تحریم‌ها به گونه‌ای طراحی شده است که شرکت‌های خدمات زمینی در فرودگاه‌های بین‌المللی را هدف قرار می‌دهد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، پیش‌تر هشدار داده بود که هر شرکتی که به هواپیماهای ایرانی سوخت بدهد یا خدمات فرودگاهی ارائه کند، از سیستم مالی مبتنی بر دلار اخراج خواهد شد.[5]

تغییر مسیر به سمت مقاصد شرقی

با وجود این کاهش قابل‌توجه در حجم پروازها، مقامات هوانوردی ایران تاکید دارند که شبکه پروازی کشور همچنان فعال است و به مسیرهای جایگزین تکیه دارد. رامین کاشف‌آذر، مدیرعامل شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی، اعلام کرده است که با وجود فشارهای همه‌جانبه، این فرودگاه همچنان به بیش از ۳۰ مقصد بین‌المللی خدمات‌رسانی می‌کند.

به گفته کاشف‌آذر، تنها در یک روز پس از اعمال تحریم‌ها، بیش از ۶۰ سورتی پرواز در این فرودگاه انجام شده است که نشان‌دهنده تداوم فعالیت‌های عملیاتی است. در حالی که مسیرهای اروپایی و پروازها به برخی کشورهای همسایه با محدودیت روبه‌رو شده‌اند، تمرکز خطوط هوایی ایران به سمت مقاصد شرقی و کشورهای هم‌پیمان تغییر کرده است.

پروازها به کشورهایی نظیر چین، روسیه، ارمنستان، پاکستان، تایلند، ویتنام و مالزی همچنان در جریان است. آمارها نشان می‌دهد که حدود ۷۵ درصد از مقاصد خارجی فرودگاه امام فعال باقی مانده‌اند، هرچند فرکانس پروازها در برخی از این مسیرها کاهش یافته است.

معافیت‌های موقت و شروط عملیاتی

در روزهای ابتدایی اجرای تحریم‌ها، پروازهای ایران به مقاصدی در ترکیه، امارات متحده عربی، عمان، گرجستان و جمهوری آذربایجان با اختلالات گسترده یا توقف کامل مواجه شدند. شرکت‌های خدمات زمینی در این کشورها از ترس تحریم‌های ثانویه از ارائه خدمات به هواپیماهای ماهان‌ایر و ایران‌ایر خودداری کردند.[1][5]

این مسئله باعث سرگردانی هزاران مسافر از جمله دانشجویان، تجار و بیمارانی شد که برای درمان به کشورهای همسایه سفر می‌کردند. با این حال، یکی از مهم‌ترین تحولات روزهای اخیر، ازسرگیری پروازهای حیاتی بین ایران و عراق پس از یک توقف کوتاه‌مدت بود.[5]

در پی مذاکرات دیپلماتیک فشرده، دولت عراق موفق شد یک معافیت موقت از ایالات متحده دریافت کند که به خطوط هوایی اجازه می‌دهد پروازهای خود را به شهر نجف از سر بگیرند. این مسیر که برای جابه‌جایی زائران شیعه اهمیت راهبردی دارد، از روز یکشنبه چهارم اکتبر با فرود هواپیمای شرکت هواپیمایی کاسپین در فرودگاه بین‌المللی نجف در ساعت ۱۷:۱۵ مجدداً فعال شد.[4][5]

چشم‌انداز آینده ناوگان هوایی

بر اساس توافق جدید میان بغداد و واشنگتن، خطوط هوایی ایرانی مجوز یافته‌اند تا روزانه ۴۰ پرواز به مقصد نجف انجام دهند. حسین مهنا، از مقامات ارشد فرودگاه نجف، در مصاحبه‌ای تایید کرد که عملیات پروازی میان دو کشور از طریق این فرودگاه به حالت عادی بازگشته است.[4]

با این حال، خدمات‌رسانی در سایر فرودگاه‌های عراق از جمله بغداد، اربیل و سلیمانیه همچنان برای شرکت‌های ایرانی ممنوع است. این معافیت موقت که تا ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ اعتبار دارد، با شروط سخت‌گیرانه‌ای همراه است و حمل پول نقد انبوه یا محموله‌های مرتبط با نهادهای نظامی در این پروازها به شدت ممنوع شده است.[5]

ابوذر شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری ایران، با اشاره به ازسرگیری این پروازها، از مسافران خواست تا پیش از عزیمت به فرودگاه، وضعیت پروازهای خود را از طریق درگاه‌های رسمی شرکت‌های هواپیمایی بررسی کنند. وی تاکید کرد که این تصمیم پس از رایزنی‌های فشرده در بالاترین سطوح اتخاذ شده است.[2]

تداوم این وضعیت، شرکت‌های هواپیمایی ایران را ملزم به بازنگری در استراتژی‌های عملیاتی خود کرده است. وزارت امور خارجه ایران و سفارت این کشور در بغداد، این تحریم‌ها را «تروریسم اقتصادی» خوانده و از کشورهای همسایه خواسته‌اند تا با نادیده گرفتن فشارهای یک‌جانبه، حریم هوایی خود را به روی پروازهای غیرنظامی باز نگه دارند.[5]

در نهایت، اگرچه افت ۴۲ درصدی پروازها یک چالش جدی برای درآمدهای ارزی و لجستیک مسافری محسوب می‌شود، اما حفظ ارتباط با بیش از ۳۰ مقصد نشان می‌دهد که صنعت هوانوردی ایران در حال تطبیق با شرایط جدید است. سرنوشت بلندمدت این شبکه پروازی اکنون به توانایی تهران در حفظ مسیرهای شرقی و تمدید معافیت‌های منطقه‌ای بستگی دارد.[1]