جهش ۱۳۵ درصدی رشد بازار نیمه‌رساناها: محرک، قیمت تراشه‌های هوش مصنوعی است نه افزایش تولید

رقم اصلی خبر، تصویری از عصر طلایی تولید را نشان می‌دهد: جهش ۱۳۵ درصدی در رشد بازار نیمه‌رساناها. فرض طبیعی این است که جهان ناگهان در حال تولید سیلیکون بسیار بیشتری برای تأمین انرژی عصر جدید محاسبات است و کارخانه‌های تولید تراشه (Foundries) را برای تولید تعداد بی‌سابقه‌ای از تراشه‌ها به کار انداخته است. اما داده‌ها چیز دیگری می‌گویند. این یک رونق حجمی نیست؛ بلکه یک شوک قیمتی است. صنعت نیمه‌رسانا در حال حاضر یکی از عمیق‌ترین تغییرات ساختاری تاریخ خود را تجربه می‌کند که کاملاً ناشی از اقتصاد هوش مصنوعی و هزینه‌های سرمایه‌ای هنگفت چند غول فناوری است.

شواهد این تغییر ساختاری آشکار و بسیار متمرکز است. بر اساس تحلیل بازار توسط Deloitte، در حالی که شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی با ارزش بالا اکنون تقریباً نیمی از کل درآمد صنعت را هدایت می‌کنند، کمتر از ۰٫۲ درصد از حجم کل واحدها را تشکیل می‌دهند. این نابرابری حیرت‌آور نشان می‌دهد که چگونه یک رده محصول واحد و بسیار تخصصی، معیارهای مالی کل یک زنجیره تأمین جهانی را کاملاً مخدوش کرده است. این صنعت در حال کسب سودهای بی‌سابقه است در حالی که تقریباً همان خروجی فیزیکی را تولید می‌کند، به این معنی که رشد عظیم درآمدی کاملاً تابعی از حق بیمه‌های فوق‌العاده‌ای است که سخت‌افزار هوش مصنوعی طلب می‌کند.[2]

ما شاهد یک گذار اساسی از مدلی مبتنی بر تولید انبوه سیلیکون‌های عمومی به یک رقابت با حاشیه سود بالا و حاصل جمع صفر برای ظرفیت تخصصی هستیم. صنعت نیمه‌رسانا در حال بازسازی خود حول بخش کوچکی از خروجی فیزیکی واقعی خود است. کارخانه‌های تولیدی که زمانی بر سر حجم و کارایی رقابت می‌کردند، اکنون از قابلیت‌های محدود بسته‌بندی پیشرفته خود استفاده می‌کنند تا حداکثر ارزش را از هایپراسکیلرهایی که به شدت به قدرت محاسباتی نیاز دارند، استخراج کنند. این تغییر به این معنی است که ماهیت چرخه‌ای سنتی بازار تراشه – که در آن عرضه بیش از حد منجر به کاهش قیمت می‌شود – به طور موقت به نفع کمبود ساختاری در لبه پیشروی فناوری متوقف شده است.[2][3]

آخرین پیش‌بینی‌های Gartner، بازار جهانی نیمه‌رساناها را در سال ۲۰۲۶ با رکورد ۱٫۳ تریلیون دلار تخمین می‌زند که بالاترین نرخ رشد در دو دهه اخیر را نشان می‌دهد. اما مکانیسم‌های زیربنایی این نقطه عطف، بازاری را آشکار می‌کند که به شدت توسط آنچه تحلیلگران «تورم حافظه» (Memflation) می‌نامند، مخدوش شده است. هزینه صرف خرید قطعات لازم برای ساخت مراکز داده مدرن، درآمد کلی کل بخش را افزایش می‌دهد، حتی در شرایطی که محموله‌های واحد در سایر دسته‌بندی‌ها ثابت مانده یا کاهش می‌یابند.[1][4]

ارقام خاص پشت این تورم شدید هستند. انتظار می‌رود قیمت DRAM امسال ۱۲۵ درصد افزایش یابد، در حالی که NAND flash می‌تواند شاهد جهش خیره‌کننده ۲۳۴ درصدی باشد. این تورم ناشی از تقاضای لوازم الکترونیکی مصرفی نیست، بلکه ناشی از اشتهای سیری‌ناپذیر مراکز داده هایپراسکیلر است که زیرساخت‌های هوش مصنوعی را توسعه می‌دهند. هر خوشه جدید از شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی به مقادیر عظیمی از حافظه مرتبط نیاز دارد و این امر یک گلوگاه ایجاد کرده که به تامین‌کنندگان اجازه داده است شرایط را به بقیه بازار دیکته کنند.[1][5]

داده‌ها نشان می‌دهد که نیمه‌رساناهای هوش مصنوعی تقریباً ۳۰ درصد از کل درآمد سال ۲۰۲۶ را به خود اختصاص خواهند داد. هنگامی که حافظه با پهنای باند بالا (HBM) مورد نیاز برای اجرای این شتاب‌دهنده‌ها را در نظر بگیریم، سهم هوش مصنوعی از کیک درآمد به ۵۰ درصد نزدیک می‌شود. این تمرکز سرمایه بی‌سابقه است و عملاً بازار گسترده‌تر نیمه‌رساناها را به یک اقتصاد تک‌محوری تبدیل کرده است که در آن نیازهای توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی بر تمام ملاحظات دیگر ارجحیت دارد.[1][2][5]

با این حال، تعداد واقعی ویفرهایی که پردازش می‌شوند به نسبت افزایش نیافته است. در عوض، زنجیره تأمین تولید به دو سطح متمایز تقسیم می‌شود. گره‌های پیشرفته کاملاً در انحصار شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی قرار دارند و تولید گره‌های بالغ (Mature-node) را برای ظرفیت باقی‌مانده به رقابت واداشته‌اند. کارخانه‌های تولیدی که قادر به تولید تراشه‌های ۳ نانومتری و ۵ نانومتری مورد نیاز هوش مصنوعی هستند، با حداکثر ظرفیت کار می‌کنند و سایر مشتریان را مجبور می‌کنند برای هر زمان تولیدی که باقی مانده است، رقابت کنند.[3]

تراشه‌های گره بالغ، قطعاتی غیرجذاب اما ضروری هستند که نیروی محرکه خودروها، تلفن‌های هوشمند و تجهیزات صنعتی را تأمین می‌کنند. از آنجا که ظرفیت پیشرفته قفل شده است، «اثر مکش» هوش مصنوعی کمبود خاموش اما شدیدی را در این تراشه‌های قدیمی و بنیادی ایجاد کرده است. تولیدکنندگان اساساً در حال تغییر استراتژی‌های خود برای مقابله با این افزایش تقاضا هستند و درک می‌کنند که شرایط «عادی» بازار گذشته از بین رفته است.[3]

این پویایی بزرگترین سود بادآورده سال‌های اخیر را نصیب کارخانه‌های تولیدی سطح بالغ کرده است. شرکت‌هایی که عمدتاً به دلیل کنترل‌های صادراتی یا موانع تکنولوژیک از رقابت پیشرفته هوش مصنوعی کنار گذاشته شده‌اند، صرفاً به این دلیل که ظرفیتی را در اختیار دارند که دیگران به شدت به آن نیاز دارند، شاهد دو برابر شدن حاشیه سود هستند. یک کارخانه که با بیش از ۹۰ درصد ظرفیت کار می‌کند، به دنبال سفارش نیست؛ بلکه آنها را رد می‌کند یا بر اساس اینکه چه کسی مایل به پرداخت بالاترین حق بیمه است، تصمیم می‌گیرد کدام سفارش‌ها را حفظ کند.

شواهد این فشار در قدرت قیمت‌گذاری تامین‌کنندگان در سراسر بازار قابل مشاهده است. تولیدکنندگان بزرگ دورهای متوالی افزایش قیمت را در خانواده‌های محصولات کلیدی اعمال کرده‌اند، سیاست‌های تخصیص را سخت‌تر کرده و درخواست‌های تحویل سریع را محدود کرده‌اند. برخی از خطوط تولید دیگر سفارش‌های جدید نمی‌پذیرند، در حالی که برخی دیگر به طور فزاینده‌ای به تعهدات تأمین بلندمدت گره خورده‌اند که خریداران را برای سال‌های آینده در قیمت‌های متورم قفل می‌کند.[3]

برای خریداران سخت‌افزار خارج از حباب هوش مصنوعی، داده‌ها تصویر تیره و تاری را ترسیم می‌کنند. Gartner هشدار می‌دهد که این تورم قیمت حافظه احتمالاً «تقاضای غیر هوش مصنوعی را تا سال ۲۰۲۸ از بین می‌برد یا حداقل به تأخیر می‌اندازد.» به مدیران ارشد اطلاعات (CIOs) و رهبران فناوری اطلاعات هشدار داده می‌شود که از امضای قراردادهای تأمین با شرایط قیمت‌گذاری نامطلوب خودداری کنند، زیرا هزینه سخت‌افزار پایه سازمانی توسط جاذبه مراکز داده هوش مصنوعی به سمت بالا کشیده می‌شود.[1][4]

ما در حال حاضر شاهد اثرات پایین‌دستی هستیم. تولیدکنندگان رایانه‌های شخصی و تلفن‌های هوشمند با کمبود قطعاتی مواجه هستند که تهدید می‌کند چرخه‌های محصول خودشان را متوقف کند، علی‌رغم فروش کلی واحد ثابت یا کاهشی در آن بخش‌ها. طنز رونق فعلی نیمه‌رساناها این است که فناوری را برای اکثریت قریب به اتفاق کاربران نهایی گران‌تر و سخت‌تر می‌کند، حتی در شرایطی که درآمدهای کلی صنعت تمام رکوردهای تاریخی را می‌شکند.

بازارهای مالی به شدت این واقعیت جدید را قیمت‌گذاری کرده‌اند. سرمایه‌گذاران نهادی در حال سرازیر کردن سرمایه به سمت تامین‌کنندگان تجهیزات ساخت ویفر هستند، با این شرط که پویایی انحصار چندجانبه در تولید تجهیزات، بازدهی پایدار و چند ساله را فراهم کند. منطق ساده است: اگر صنعت به جای تقاضا، توسط ظرفیت محدود شود، شرکت‌هایی که ماشین‌آلات لازم برای گسترش آن ظرفیت را می‌سازند، امن‌ترین شرط بلندمدت هستند.[6]

با این حال، شواهدی که از یک تغییر ساختاری دائمی حمایت می‌کنند، محدودیت‌هایی دارند. پیش‌بینی‌های فعلی فرض می‌کنند که هایپراسکیلرها به افزایش سالانه بیش از ۵۰ درصدی هزینه‌های زیرساخت هوش مصنوعی خود ادامه خواهند داد، بدون اینکه بازدهی فوری و متناسبی را طلب کنند. تراشه‌ها قبلاً سفارش داده شده‌اند و در صف انتظار هستند، اما پایداری این روند کاملاً به درآمدزایی نهایی مدل‌های هوش مصنوعی که در حال حاضر در حال آموزش هستند، بستگی دارد.[1][2]

اگر درآمدزایی از برنامه‌های هوش مصنوعی بیشتر از حد انتظار طول بکشد، یا بازدهی کمتری داشته باشد، پروژه‌های مراکز داده ممکن است به تعویق افتاده یا لغو شوند. کاهش ناگهانی در هزینه‌های سرمایه‌ای هوش مصنوعی، شکنندگی بازاری را که توسط ۰٫۲ درصد از حجم آن حمایت می‌شود، آشکار خواهد کرد. بدون حق بیمه‌های هنگفتی که توسط هایپراسکیلرها پرداخت می‌شود، پیش‌بینی درآمد ۱٫۳ تریلیون دلاری به سرعت به هنجارهای تاریخی باز خواهد گشت.[2][3]

علاوه بر این، تمرکز ارزش در تنها چند شرکت، ریسک سیستمی عظیمی ایجاد می‌کند. سه شرکت برتر اکنون ۸۰ درصد از سهم بازار رهبری هوش مصنوعی را در اختیار دارند، به این معنی که اختلال در زنجیره تأمین در هر نقطه گلوگاهی می‌تواند در کل اکوسیستم سرایت کند. این صنعت نوسانات چرخه‌ای را با شکنندگی ساختاری معاوضه کرده است و کل مسیر رشد خود را در دستان چند بازیگر کلیدی قرار داده است.[3]

در نهایت، معیار رشد ۱۳۵ درصدی بازتابی از قدرت قیمت‌گذاری بی‌سابقه است، نه توانایی تولید. صنعت نیمه‌رسانا با موفقیت از تب هوش مصنوعی بهره برده است، اما این کار را با محروم کردن بقیه بخش فناوری از سیلیکون مقرون به صرفه انجام داده است. تا زمانی که تأسیسات تولید جدید در اواخر سال ۲۰۲۷ به بهره‌برداری نرسند، بازار همچنان با این واگرایی آشکار بین حجم و ارزش تعریف خواهد شد.