حمله هوایی سپاه به پالایشگاه‌های خوزستان؛ نابودی زیرساخت‌های نفتی و شوک بی‌سابقه به بازار جهانی انرژی

بامداد امروز، جنگنده‌های نیروی هوایی سپاه پاسداران و پهپادهای انتحاری، حملات گسترده‌ای را علیه پالایشگاه آبادان و مجتمع‌های پتروشیمی ماهشهر انجام دادند. این حملات تنها ۴۸ ساعت پس از آن صورت گرفت که نیروهای موسوم به «ارتش آزاد» با حمایت کارگران اعتصابی، کنترل کامل این تاسیسات حیاتی را به دست گرفته و صادرات نفت را متوقف کرده بودند.[2][3]

تصاویر ماهواره‌ای و ویدیوهای منتشر شده توسط شهروندان، ستون‌های عظیمی از دود سیاه و آتش را نشان می‌دهد که تا کیلومترها به آسمان رفته است. شدت انفجارها به حدی بود که شیشه‌های ساختمان‌ها در شهرهای مجاور شکسته و موج انفجار در سراسر منطقه احساس شد. بخش‌های کلیدی پالایشگاه آبادان، از جمله واحدهای تقطیر و مخازن ذخیره‌سازی، به طور کامل ویران شده‌اند.[1][2]

این اقدام که ناظران آن را اجرای «سیاست زمین سوخته» از سوی هسته مرکزی قدرت توصیف می‌کنند، نشان‌دهنده بن‌بست نظامی سپاه در بازپس‌گیری زمینی این تاسیسات است. فرماندهان نظامی ترجیح داده‌اند شریان اصلی اقتصاد کشور را نابود کنند تا از افتادن آن به دست نیروهای مخالف و استفاده از آن به عنوان اهرم فشار جلوگیری کنند.[3][6]

رسانه‌های رسمی جمهوری اسلامی، از جمله خبرگزاری ایرنا، روایت کاملاً متفاوتی ارائه داده‌اند. این رسانه‌ها مدعی شده‌اند که «تروریست‌های مسلح و تجزیه‌طلب» قصد منفجر کردن مخازن آمونیاک را داشته‌اند و سپاه تنها «مقرهای فرماندهی» آن‌ها را با دقت هدف قرار داده است. ایرنا همچنین آتش‌سوزی‌های گسترده را به خرابکاری خود معترضان در هنگام عقب‌نشینی نسبت داده است.[4]

در واکنش به این رویداد، بازارهای جهانی انرژی دچار شوک بی‌سابقه‌ای شدند. قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال با جهشی تاریخی از مرز ۱۴۵ دلار عبور کرد. خروج کامل روزانه حدود ۲.۵ میلیون بشکه نفت ایران از بازار، در کنار نگرانی از گسترش درگیری‌ها به تاسیسات نفتی کشورهای همسایه یا بسته شدن تنگه هرمز، معامله‌گران را به شدت نگران کرده است.[1][6]

سخنگوی «ارتش آزاد» در پیامی ویدیویی از درون یکی از پناهگاه‌های خوزستان، این حمله را «جنایت جنگی و خیانت ملی» خواند. وی اعلام کرد که یگان‌های پدافند هوایی ارتش که به مخالفان پیوسته‌اند، در حال استقرار در اطراف سایر تاسیسات حیاتی از جمله سدها و نیروگاه‌ها هستند تا از حملات مشابه و ویرانی بیشتر زیرساخت‌های ملی جلوگیری کنند.[3]

ابعاد این فاجعه تنها به مسائل نظامی و اقتصادی محدود نمی‌شود. سوختن میلیون‌ها بشکه نفت خام و مواد شیمیایی، یک بحران زیست‌محیطی عظیم را در منطقه رقم زده است. ابرهای سمی ناشی از این آتش‌سوزی‌ها آسمان خوزستان را تاریک کرده و با وزش باد به سمت جنوب و کشورهای حاشیه خلیج فارس در حرکت است.[2][5]

کشورهای همسایه از جمله کویت، عراق و امارات متحده عربی وضعیت هشدار اعلام کرده‌اند. مقامات بهداشتی کویت از شهروندان خواسته‌اند تا از تردد غیرضروری در فضای باز خودداری کنند، زیرا ذرات معلق و گازهای سمی به سرعت در حال عبور از مرزهای آبی هستند. همزمان، گشت‌زنی‌های دریایی در خلیج فارس به بالاترین سطح خود رسیده است.[5]

در داخل استان خوزستان، وضعیت انسانی به شدت بحرانی گزارش می‌شود. بیمارستان‌های اهواز، آبادان و ماهشهر مملو از مجروحان سوختگی و افرادی است که دچار مشکلات حاد تنفسی شده‌اند. قطع راه‌های ارتباطی، محاصره نظامی و کمبود شدید اکسیژن و تجهیزات پزشکی، امدادرسانی را تقریباً غیرممکن کرده است.[2]

آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) اعلام کرده است که برای جلوگیری از بحران جهانی تامین سوخت، نشست اضطراری برگزار خواهد کرد. احتمال آزادسازی بخش بزرگی از ذخایر استراتژیک کشورهای عضو برای جبران کمبود نفت ایران روی میز قرار دارد، اما کارشناسان هشدار می‌دهند که این اقدام تنها یک مسکن موقت خواهد بود.[1][6]

نابودی پالایشگاه آبادان، که نماد تاریخ صنعت نفت ایران و خاورمیانه محسوب می‌شود، ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به آینده اقتصاد ایران است. کارشناسان اقتصادی معتقدند بازسازی این تاسیسات، حتی در صورت پایان فوری درگیری‌ها، سال‌ها زمان و ده‌ها میلیارد دلار سرمایه نیاز خواهد داشت؛ سرمایه‌ای که در شرایط فعلی وجود خارجی ندارد.[6]

با کشیده شدن دامنه جنگ داخلی به زیرساخت‌های انرژی، بحران ایران وارد مرحله‌ای بی‌بازگشت شده است. اکنون مشخص شده است که هسته مرکزی قدرت برای حفظ بقای خود، هیچ خط قرمزی در نابودی سرمایه‌های ملی قائل نیست و این امر می‌تواند به رادیکال‌تر شدن واکنش نیروهای ارتش آزاد و گسترش نبردها به پایتخت در روزهای آینده منجر شود.[3][6]