تشکیل دولت موقت انتقالی در تهران؛ درخواست «ارتش آزاد» برای شناسایی بین‌المللی و عقب‌نشینی سپاه به مشهد

ساعاتی پس از تسلط کامل «ارتش آزاد» بر بیت رهبری و ساختمان مرکزی صدا و سیما در تهران، فرماندهان این نیروی نظامی به همراه نمایندگان کمیته‌های اعتصابات مردمی، تشکیل «شورای انتقالی دوران گذار» را به طور رسمی اعلام کردند. این شورا در نخستین بیانیه خود که از طریق شبکه‌های سراسری پخش شد، پایان رسمی جمهوری اسلامی را اعلام و وعده داد که ظرف شش ماه شرایط را برای برگزاری انتخابات آزاد و تشکیل مجلس موسسان فراهم کند.[1][5]

بر اساس گزارش‌های میدانی، با انتشار این خبر، میلیون‌ها نفر در تهران، شیراز، تبریز، اصفهان و ده‌ها شهر دیگر به خیابان‌ها آمده و به جشن و شادمانی پرداختند. تصاویر منتشر شده نشان می‌دهد که شهروندان در کنار نیروهای ارتش آزاد در حال پایین کشیدن نمادهای حکومت پیشین و بنرهای تبلیغاتی از سطح شهرها هستند. شورای انتقالی در اولین فرمان اجرایی خود، سپاه پاسداران، نیروی مقاومت بسیج و شورای نگهبان را منحل اعلام کرد.[3][5]

با این وجود، بحران در ایران به پایان نرسیده است. پیش از بسته شدن کامل حریم هوایی پایتخت و سقوط مراکز حساس، مجتبی خامنه‌ای به همراه جمعی از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران و اعضای کلیدی کابینه موفق شدند با پروازهای نظامی به مشهد بگریزند. استان خراسان رضوی و بخش‌هایی از شرق کشور اکنون به دژ مستحکم بقایای حکومت تبدیل شده است.[2][4]

خبرگزاری فارس که اکنون از مشهد و تحت کنترل فرماندهی سپاه اداره می‌شود، با انتشار بیانیه‌ای تند، شورای انتقالی در تهران را «غاصبان تحت حمایت بیگانگان» خواند. در این بیانیه، سپاه پاسداران با اعلام تشکیل «دولت مقاومت ملی»، هشدار داده است که به زودی عملیات گسترده‌ای را برای بازپس‌گیری پایتخت و سرکوب آنچه «شورش مسلحانه» نامیده، آغاز خواهد کرد.[4][6]

جامعه جهانی با احتیاط و نگرانی شدید تحولات ایران را دنبال می‌کند. ایالات متحده و اتحادیه اروپا ضمن درخواست برای برقراری آتش‌بس فوری و جلوگیری از خونریزی بیشتر، اعلام کرده‌اند که در حال ارزیابی شرایط برای به رسمیت شناختن دیپلماتیک شورای انتقالی هستند. منابع دیپلماتیک می‌گویند تماس‌های غیررسمی میان واشنگتن و نمایندگان ارتش آزاد در تهران آغاز شده است.[1]

کشورهای همسایه ایران در وضعیت آماده‌باش کامل قرار گرفته‌اند. ترکیه، عراق و پاکستان مرزهای خود را به شدت تقویت کرده‌اند تا از سرریز شدن درگیری‌های احتمالی و موج جدید پناهجویان جلوگیری کنند. خطر بروز یک جنگ داخلی طولانی‌مدت میان غرب و مرکزِ تحت کنترل ارتش آزاد، و شرقِ تحت کنترل سپاه، به کابوسی برای امنیت خاورمیانه تبدیل شده است.[1][4]

در بازارهای جهانی، شوک ناشی از این تحولات به شدت احساس می‌شود. قیمت نفت خام برنت با جهشی بی‌سابقه از مرز ۱۴۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. نگرانی‌ها از احتمال اقدام تلافی‌جویانه سپاه پاسداران در مسدود کردن تنگه هرمز یا حمله به تاسیسات نفتی کشورهای همسایه، شرکت‌های کشتیرانی و بیمه را به حالت تعلیق درآورده است.[1]

در داخل تهران، شورای انتقالی با چالش‌های لجستیکی عظیمی روبرو است. بازگرداندن آب، برق و اینترنت در بسیاری از محلات، تامین امنیت غذایی پس از هفته‌ها جیره‌بندی توسط سپاه، و جلوگیری از انتقام‌گیری‌های خیابانی علیه نیروهای امنیتی بازداشت‌شده، از اولویت‌های فوری این شورا اعلام شده است. ارتش آزاد در حال استقرار یگان‌های زرهی در مبادی شرقی تهران برای مقابله با هرگونه حمله احتمالی است.[2][3]

روزهای آینده برای آینده ایران و منطقه سرنوشت‌ساز خواهد بود. شورای انتقالی باید در کمترین زمان ممکن، ضمن تثبیت کنترل نظامی خود بر زیرساخت‌های حیاتی، مشروعیت سیاسی خود را به جامعه جهانی ثابت کند. در مقابل، بقایای سپاه در تلاشند تا با استفاده از زرادخانه موشکی و پهپادی خود در شرق کشور، موازنه وحشت را به نفع خود تغییر دهند.[2][4]