آزمایش خون جدید شروع ای‌ال‌اس را سال‌ها پیش از وقوع پیش‌بینی می‌کند

برای افرادی که حامل جهش ژنتیکی مرتبط با اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ای‌ال‌اس) هستند، سخت‌ترین سؤال هرگز این نبوده که آیا بیماری رخ خواهد داد، بلکه این بوده که کِی رخ خواهد داد. تا به امروز، متخصصان مغز و اعصاب تنها می‌توانستند منتظر شروع ضعف عضلانی غیرقابل برگشت بمانند تا درمان را آغاز کنند. این بازی انتظار در حال پایان است. یک آزمایش خون جدید و تأییدشده اکنون می‌تواند شروع علائم ای‌ال‌اس را تا پنج سال قبل پیش‌بینی کند، با دقتی که تا ۱۸ ماه با تاریخ واقعی فاصله دارد.[1][2]

این پیشرفت که در مجله «نیچر مدیسین» (Nature Medicine) منتشر شده است، اساساً جدول زمانی بیماری را که از لحاظ تاریخی یک «تشخیص حذفی» بوده، تغییر می‌دهد. محققان دانشگاه میامی و مؤسسه ملی سلامت (NIH) یک پنل نشانگر زیستی خونی ۱۹ پروتئینی را شناسایی کردند که انتقال از بیماری پیشا-علامتی به ای‌ال‌اس بالینی را با دقت پیش‌بینی می‌کند. این انتقال، که به عنوان تبدیل فنوتیپی (Phenoconversion) شناخته می‌شود، پنجره حیاتی قبل از شروع آسیب شدید نورون حرکتی را نشان می‌دهد.[1][2]

این یافته‌ها بر اساس تقریباً دو دهه داده از مطالعه ای‌ال‌اس خانوادگی پیشا-علامتی (Pre-fALS) است که در سال ۲۰۰۷ برای پیگیری افراد سالمی که حامل واریانت‌های ژنتیکی مرتبط با ای‌ال‌اس ارثی بودند، آغاز شد. تیم تحقیقاتی با تجزیه و تحلیل بیش از ۵۰۰۰ پروتئین در نمونه‌های خونی متوالی از حاملان ژن، این حوزه را به ۹۲ پروتئینی که قبل از ظهور علائم تغییر می‌کردند، محدود کردند. سپس با استفاده از یادگیری ماشینی، این تعداد را به یک پنل اصلی ۱۹ پروتئینی کاهش دادند.[1]

به گفته دکتر مایکل بناتار، محقق ارشد این مطالعه، این آزمایش زمان شروع علائم را با خطای متوسط تنها ۱۸ ماه تخمین می‌زند. پیش از این، پزشکان برای ارائه هرگونه تخمین منطقی به بیمارانی که حامل واریانت‌های ژنتیکی پرخطر بودند، دچار مشکل بودند. پنل جدید دقت پیش‌بینی را در بازه‌های زمانی شش ماه تا پنج سال به حداکثر می‌رساند و به بیماران و پزشکان یک جدول زمانی ملموس برای برنامه‌ریزی می‌دهد.[1]

این قابلیت پیش‌بینی صرفاً در مورد ارائه یک جدول زمانی نیست؛ بلکه در مورد فعال‌سازی پزشکی پیشگیرانه است. توسعه درمان‌های ای‌ال‌اس بارها با موانعی مواجه شده است، زیرا درمان‌های آزمایشی معمولاً در مراحل پیشرفته بیماری، پس از وقوع آسیب غیرقابل برگشت، تجویز می‌شوند. با پیش‌بینی زمان رسیدن علائم، محققان می‌توانند با درمان‌های پیشگیرانه بسیار زودتر مداخله کنند.[1]

قدرت واقعی این آزمایش در کاربرد فوری آن در طراحی کارآزمایی‌های بالینی نهفته است. کارآزمایی «اطلس» (ATLAS)، که با مشارکت شرکت بایوژن (Biogen) طراحی شده، در حال حاضر در حال آزمایش این است که آیا شروع داروی توفرسن (tofersen) قبل از ظهور علائم می‌تواند ای‌ال‌اس را در افراد دارای جهش‌های ژنی خاص SOD1 به تأخیر اندازد یا از آن جلوگیری کند.

تا به امروز، کارآزمایی‌های پیشگیرانه به شدت به یک پروتئین واحد به نام زنجیره سبک نوروفیلامنت (NfL) متکی بودند که نسبتاً دیر و عمدتاً در موارد با پیشرفت سریع افزایش می‌یابد.[1][4]

پنل جدید ۱۹ پروتئینی عملکرد بهتری نسبت به NfL به تنهایی دارد و به محققان اجازه می‌دهد تا کاندیداهای کارآزمایی را در طیف وسیع‌تری از واریانت‌های بیماری‌زا شناسایی کنند. این بدان معناست که کارآزمایی‌های پیشگیری کوچک‌تر، سریع‌تر و کارآمدتر خواهند بود و یک گلوگاه اصلی در تحقیقات ای‌ال‌اس را برطرف می‌کنند. این یافته‌ها همچنین با استفاده از داده‌های «بایوبانک بریتانیا» (UK Biobank) تا حدی تکرار شدند، که ارتباط گسترده‌تر امضای نشانگر زیستی را فراتر از گروه اولیه مورد مطالعه تأیید می‌کند.[4]

این پیشرفت با یک تغییر گسترده‌تر در علم مغز و اعصاب به سمت تشخیص زودهنگام همسو است. یک مطالعه جداگانه توسط «پزشکی جانز هاپکینز» (Johns Hopkins Medicine) قبلاً نشان داده بود که یک امضای پروتئینی متفاوت می‌تواند ای‌ال‌اس را با دقت ۹۸ درصد تا یک دهه قبل از ظهور علائم بالینی تشخیص دهد. در مجموع، این پیشرفت‌ها نشان می‌دهند که فرآیندهای بیولوژیکی زمینه‌ای ای‌ال‌اس سال‌ها قبل از اینکه بیمار به کلینیک مغز و اعصاب مراجعه کند، آغاز می‌شوند.[3][4]

برای عموم مردم که سابقه خانوادگی ای‌ال‌اس ندارند، این آزمایش هیچ تغییری در مراقبت‌های معمول امروز ایجاد نمی‌کند. این پنل تقریباً به طور کامل در افرادی که دارای واریانت‌های ژنتیکی شناخته‌شده مرتبط با ای‌ال‌اس هستند، توسعه یافته است، به این معنی که هنوز یک ابزار غربالگری برای جمعیت گسترده‌تر نیست. با این حال، برای ۱۰ تا ۱۵ درصد از موارد ای‌ال‌اس که ارثی هستند، پیامدهای آن فوری و عمیق است.[1][4]

افرادی که حامل ژن مرتبط با ای‌ال‌اس هستند و تحت پیگیری یک برنامه تحقیقاتی قرار دارند، اکنون دلیل قانع‌کننده‌ای دارند که از متخصصان مغز و اعصاب خود در مورد کارآزمایی‌های پیشگیرانه و نمونه‌برداری نشانگرهای زیستی سؤال کنند. اگرچه قبل از اینکه این پنل به یک سنجش تشخیصی استاندارد تبدیل شود، اعتبارسنجی بیشتری لازم است، اما توانایی پیش‌بینی شروع علائم یک نقطه عطف حیاتی است. این امر این حوزه را یک گام به هدف نهایی نزدیک‌تر می‌کند: متوقف کردن ای‌ال‌اس قبل از شروع آن.[3][4]