ترکیب جدید داروی مهارکننده RAS برای سرطان پانکراس وضعیت پیشرفت درمانی FDA را دریافت کرد

پروتئین KRAS که عامل رشد و تکثیر بیش از ۹۰ درصد تومورهای پانکراس است، به دلیل ساختار فیزیکی صاف و بدون شیار خود همواره از سوی دانشمندان به عنوان یک هدف «غیرقابل‌دارو» معرفی می‌شد و ادعا می‌شد هیچ مولکولی نمی‌تواند به آن متصل شود. اما در ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) با اعطای وضعیت «درمان پیشگامانه» (Breakthrough Therapy) به داروی داراکسونراسیب (Rasonque)، رسماً پایان این بن‌بست علمی را اعلام کرد. این داروی جدید در ترکیب با شیمی‌درمانی توانسته است در کارآزمایی‌های بالینی، تومورهای پانکراس را در بیمارانی که به تازگی تشخیص داده شده‌اند، با موفقیت چشمگیری مهار کند.[1][2][3]

داراکسونراسیب که توسط شرکت بیوتکنولوژی Revolution Medicines توسعه یافته است، یک مهارکننده چندانتخابی RAS است که مستقیماً سیگنال‌های رشد سلول‌های سرطانی را خاموش می‌کند. وضعیت درمان پیشگامانه که به تازگی برای این دارو صادر شده، مختص استفاده از آن در ترکیب با دو داروی شیمی‌درمانی رایج یعنی جمسیتابین و ناب-پاکلیتاکسل است. این تاییدیه ویژه برای بیماران مبتلا به آدنوکارسینومای متاستاتیک پانکراس (mPDAC) صادر شده است که در مرحله «خط اول درمان» قرار دارند؛ به این معنی که پیش از این هیچ گونه درمان سیستمیکی برای بیماری خود دریافت نکرده‌اند.[2][3]

تصمیم اخیر FDA مستقیماً بر اساس نتایج امیدوارکننده فاز ۱/۲ کارآزمایی بالینی به نام RMC-GI-102 اتخاذ شده است. در این مطالعه دقیق، ۴۰ بیمار مبتلا به سرطان پانکراس متاستاتیک دارای جهش RAS که در مرحله ابتدایی تشخیص بودند، با ترکیب داراکسونراسیب با دوز ۲۰۰ میلی‌گرم در روز و شیمی‌درمانی تحت درمان قرار گرفتند. داده‌های جمع‌آوری شده تا دسامبر ۲۰۲۵ نشان داد که نرخ پاسخ عینی تایید شده (ORR) در این بیماران به ۵۸ درصد رسیده است که شامل یک مورد پاسخ کامل بالینی (از بین رفتن تمام علائم قابل مشاهده سرطان) بود.[3]

مکانیسم عمل منحصربه‌فرد این دارو، دلیل اصلی موفقیت آن در غلبه بر تومورهای مقاوم است. داراکسونراسیب با اتصال به پروتئین‌های داخل سلولی به نام سیکلوفیلین A، یک کمپلکس سه‌گانه تشکیل می‌دهد. این ساختار جدید می‌تواند به فرم‌های فعال و جهش‌یافته پروتئین RAS، از جمله شایع‌ترین جهش‌ها مانند G12، G13 و Q61 متصل شده و ارتباط فیزیکی آن‌ها را با مسیرهای پایین‌دستی قطع کند. این رویکرد نوین، سلول‌های سرطانی را از دریافت سیگنال‌های تکثیر بی‌رویه محروم کرده و باعث توقف رشد تومور می‌شود.[1][3]

پیش از این دستاورد جدید، در ۲۶ آگوست ۲۰۲۶، FDA داراکسونراسیب را به عنوان یک داروی تک‌درمانی (مونوتراپی) برای بیمارانی که حداقل یک خط درمان سیستمیک دریافت کرده بودند، تایید کرده بود. در کارآزمایی فاز ۳ به نام RASolute 302 که روی ۵۰۰ بیمار انجام شد، این دارو توانست میانه بقای کلی بیماران را از ۶.۷ ماه در گروه شیمی‌درمانی استاندارد به ۱۳.۲ ماه افزایش دهد. این نتایج بی‌سابقه که خطر مرگ را تا ۶۰ درصد کاهش داد، باعث شد FDA تاییدیه دارو را ۶.۵ ماه زودتر از موعد مقرر صادر کند.[1][2]

اعطای وضعیت درمان پیشگامانه برای استفاده از این دارو در خط اول درمان، نشان‌دهنده تغییر استراتژی انکولوژیست‌ها به سمت مداخله زودهنگام است. دکتر آلن ساندلر، مدیر ارشد توسعه در Revolution Medicines، در این باره می‌گوید: «این وضعیت درمان پیشگامانه، نشان‌دهنده نیاز شدید و برآورده‌نشده در میان بیماران مبتلا به آدنوکارسینومای متاستاتیک پانکراس است که پیش از این درمانی دریافت نکرده‌اند و اهمیت پیشبرد گزینه‌های درمانی جدید در مراحل اولیه سفر درمانی آن‌ها را به رسمیت می‌شناسد».[2][3]

در حال حاضر، کارآزمایی بالینی فاز ۳ به نام RASolute 303 با هدف ثبت‌نام حدود ۹۰۰ بیمار در سراسر جهان در حال انجام است. این مطالعه گسترده، اثربخشی داراکسونراسیب را هم به صورت تک‌درمانی و هم در ترکیب با شیمی‌درمانی، در مقایسه با شیمی‌درمانی استاندارد به تنهایی ارزیابی می‌کند. بیمارانی که در این کارآزمایی شرکت می‌کنند، صرف نظر از نوع دقیق جهش RAS در تومورهایشان، تحت نظر قرار می‌گیرند تا مشخص شود آیا این ترکیب دارویی می‌تواند به استاندارد جدید مراقبت در جهان تبدیل شود یا خیر.[2][3]

با وجود این پیشرفت‌های چشمگیر، استفاده از داراکسونراسیب در ترکیب با شیمی‌درمانی برای بیماران خط اول هنوز در مرحله تحقیقاتی قرار دارد و ایمنی و اثربخشی نهایی آن باید در مطالعات بزرگتر تایید شود. با این حال، ورود اولین داروی هدفمند RAS به خط مقدم مبارزه با سرطان پانکراس، مسیر کاملاً جدیدی را باز کرده است. گام بعدی در این روند، انتشار نتایج نهایی کارآزمایی ۹۰۰ نفره RASolute 303 خواهد بود که مشخص می‌کند آیا این ترکیب دارویی می‌تواند به طور رسمی جایگزین شیمی‌درمانی استاندارد به عنوان خط اول درمان در سراسر جهان شود یا خیر.[1][2][3]