آغاز مذاکرات صلح پرمخاطره هیئت‌های آمریکا و ایران در سوئیس

دیپلماسی پرمخاطره این آخر هفته در ژنو آغاز شد؛ جایی که جی.دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و یک هیئت ارشد ایرانی برای مذاکرات مستقیم صلح وارد شدند. این نشست که زیر سایه درگیری‌های منطقه‌ای به سرعت در حال گسترش و تهدید به بلعیدن خاورمیانه است، مهم‌ترین تعامل دیپلماتیک بین واشنگتن و تهران در سال‌های اخیر محسوب می‌شود.[1][2][3]

فوریت این مذاکرات ناشی از تصمیم بی‌سابقه ایران برای بستن تنگه هرمز، یک گلوگاه حیاتی دریایی، در تلافی عملیات نظامی مرگبار اسرائیل است. حملات اخیر اسرائیل در لبنان، که منجر به کشته شدن دست‌کم ۱۶ نفر شد، منطقه را به آستانه یک جنگ گسترده‌تر سوق داده و تهران را وادار کرده است تا کنترل خود بر این آبراه حیاتی کشتیرانی را به عنوان یک اهرم فشار به کار گیرد.[1][5]

برای دولت ترامپ، این انسداد یک بحران فوری اقتصادی و امنیت ملی است. تقریباً ۲۰ درصد از مصرف روزانه نفت جهان از طریق تنگه هرمز عبور می‌کند. این محاصره تاکنون بازارهای انرژی را وحشت‌زده کرده، به طوری که قیمت نفت خام برنت از ۱۲۸ دلار در هر بشکه فراتر رفته و تهدید می‌کند که در صورت طولانی شدن اختلال، رکود جهانی را به دنبال خواهد داشت.[4][6]

معاون رئیس‌جمهور ونس با مأموریت کاهش فوری بحران دریایی، بدون تسلیم شدن در برابر خواسته‌های منطقه‌ای گسترده‌تر تهران، وارد سوئیس شده است. مقامات آمریکایی اعلام کرده‌اند که بازگرداندن آزادی کشتیرانی در خلیج فارس اولویت غیرقابل مذاکره دولت است، اگرچه اذعان دارند که دستیابی به این هدف مستلزم رسیدگی به خشونت‌های زنجیره‌ای در شام (لِوانت) خواهد بود.[3][5]

در همین حال، هیئت ایرانی از اهرم فشار خود بر کشتیرانی جهانی برای گرفتن حداکثر امتیازات استفاده می‌کند. تهران علناً بازگشایی تنگه را به توقف فوری عملیات نظامی اسرائیل در لبنان و غزه، به همراه درخواست‌هایی برای لغو هدفمند تحریم‌ها از سوی ایالات متحده، مشروط کرده است.[2][5]

در داخل آمریکا، دولت با فشار شدید جناح‌های سیاسی رقیب روبرو است. تندروهای دفاعی و متحدان محافظه‌کار به کاخ سفید هشدار می‌دهند که هیچ‌گونه تخفیفی در تحریم‌ها ارائه ندهد و این محاصره را به عنوان یک اقدام تروریسم اقتصادی تلقی می‌کنند که نیازمند بازدارندگی نظامی است نه امتیازات دیپلماتیک.[4]

در مقابل، واقع‌گرایان سیاست خارجی و مشاوران اقتصادی در دولت هشدار می‌دهند که بسته ماندن طولانی‌مدت تنگه برای اقتصاد آمریکا فاجعه‌بار خواهد بود. چشم‌انداز قیمت‌های فلج‌کننده بنزین و فروپاشی زنجیره‌های تأمین جهانی، واشنگتن را مجبور کرده است که به میز مذاکره بیاید و ثبات اقتصادی را بر خلوص ایدئولوژیک ترجیح دهد.[5][6]

متحدان اروپایی، که به طور نامتناسبی در برابر شوک انرژی آسیب‌پذیر هستند، با نگرانی شدید نشست ژنو را زیر نظر دارند. کانال‌های دیپلماتیک در بروکسل و لندن مخفیانه از واشنگتن و تهران خواسته‌اند که راهکاری آبرومندانه برای خروج از بحران پیدا کنند، زیرا نگرانند که شکست مذاکرات می‌تواند مداخله نظامی آمریکا را برای بازگشایی اجباری آبراه تحمیل کند.[3][6]

روزهای آینده مشخص خواهد کرد که آیا می‌توان آتش‌بس محلی در لبنان را به عنوان اولین گام برای حل بحران گسترده‌تر برقرار کرد یا خیر. اگر ونس و همتایان ایرانی‌اش بتوانند چارچوبی برای کاهش تنش ایجاد کنند، ممکن است از یک جنگ فاجعه‌بار منطقه‌ای جلوگیری شود؛ اما اگر مذاکرات شکست بخورد، آمریکا و متحدانش ممکن است مجبور شوند گزینه‌های نظامی (جنبشی) را برای تأمین امنیت عرضه جهانی انرژی در نظر بگیرند.[1][4][5]