داروی جدید لیف‌یورلی خطر مرگ را در فاز ۳ کارآزمایی سرطان تخمدان مقاوم به پلاتین، ۳۵٪ کاهش می‌دهد

برای دهه‌ها، تشخیص سرطان تخمدان مقاوم به پلاتین یکی از دلهره‌آورترین موانع در انکولوژی (سرطان‌شناسی) بوده است. هنگامی که بیماری ظرف شش ماه پس از اتمام شیمی‌درمانی مبتنی بر پلاتین پیشرفت می‌کند، سلول‌های سرطانی عملاً یاد گرفته‌اند که بر سلاح‌های شیمیایی اصلی بدن غلبه کنند. بیمارانی که با این عود تهاجمی مواجه می‌شوند، معمولاً تنها حدود یک سال زنده می‌مانند و گزینه‌های درمانی آن‌ها در طول تاریخ محدود به درمان‌های نجات‌بخش (سالواژ) بسیار سمی و با اثربخشی اندک بوده است.[1]

اکنون این پیش‌آگهی تیره در حال تغییر است. در یک پیشرفت مهم برای انکولوژی زنان، سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) داروی نوینی به نام لیف‌یورلی (relacorilant) را تأیید کرده است که اساساً نحوه تعامل شیمی‌درمانی با تومورهای مقاوم را دگرگون می‌کند.

لیف‌یورلی به جای معرفی یک سم سلولی جدید، زره شیمیایی سرطان را از بین می‌برد. این دارو هنگامی که با شیمی‌درمانی استاندارد ترکیب می‌شود، خطر مرگ را تا ۳۵٪ کاهش می‌دهد، که نشان‌دهنده یکی از مهم‌ترین بهبودهای بقا در این جمعیت از بیماران طی بیش از بیست سال است.[1]

شواهد بالینی که این تغییر را تثبیت می‌کند، از کارآزمایی محوری فاز ۳ به نام ROSELLA به دست آمده است، که داده‌های نهایی بقای کلی آن اخیراً در نشست سالانه ۲۰۲۶ انجمن انکولوژی زنان ارائه و در مجله The Lancet منتشر شد.[1]

این کارآزمایی ۳۸۱ بیمار مبتلا به سرطان اپیتلیال تخمدان، لوله فالوپ یا صفاق اولیه مقاوم به پلاتین را ثبت‌نام کرد. همه شرکت‌کنندگان قبلاً یک تا سه دوره درمان سیستمیک، از جمله داروی هدفمند بواسیزوماب (bevacizumab)، دریافت کرده بودند.[1][2]

بیماران به صورت تصادفی برای دریافت داروی شیمی‌درمانی نب-پاکلیتاکسل (nab-paclitaxel) به تنهایی، یا نب-پاکلیتاکسل همراه با لیف‌یورلی خوراکی، تقسیم شدند. نتایج یک واگرایی واضح و فوری در پیامدهای بالینی را نشان داد.[1]

بیمارانی که درمان ترکیبی را دریافت کردند، به میانه بقای کلی ۱۶.۰ ماه دست یافتند، در مقایسه با ۱۱.۹ ماه برای کسانی که تنها شیمی‌درمانی دریافت کردند. این افزایش مطلق ۴.۱ ماهه در میانه بقا، جهشی عظیم در وضعیتی از بیماری محسوب می‌شود که پیشرفت در آن معمولاً تنها با چند هفته اندازه‌گیری می‌شود.[1]

علاوه بر این، این ترکیب منجر به کاهش ۳۰ درصدی خطر پیشرفت بیماری شد، با میانه بقای بدون پیشرفت ۶.۵ ماه در مقابل ۵.۵ ماه در گروه کنترل. در نقطه ۱۸ ماهگی، ۴۶٪ از بیماران در گروه ترکیبی هنوز زنده بودند، در حالی که این رقم برای گروه شیمی‌درمانی تنها ۲۷٪ بود.[1][2]

برای درک اینکه چرا این ترکیب مؤثر است، محققان به نقش کورتیزول، هورمون استرس اصلی بدن، اشاره می‌کنند. در بافت سالم، کورتیزول به تنظیم متابولیسم و پاسخ‌های ایمنی کمک می‌کند. اما در ریزمحیط یک تومور، کورتیزول می‌تواند برای محافظت از سلول‌های بدخیم مورد سوءاستفاده قرار گیرد.[2][4]

هنگامی که کورتیزول به گیرنده‌های گلوکوکورتیکوئیدی روی سلول‌های سرطان تخمدان متصل می‌شود، فعالانه آپوپتوز (مرگ برنامه‌ریزی شده سلولی که شیمی‌درمانی برای تحریک آن طراحی شده است) را سرکوب می‌کند. اساساً، این هورمون استرس به عنوان یک سپر بیولوژیکی عمل می‌کند و به سرطان اجازه می‌دهد تا از حمله سمی داروهایی مانند نب-پاکلیتاکسل جان سالم به در ببرد.[2][4]

لیف‌یورلی یک آنتاگونیست انتخابی گیرنده گلوکوکورتیکوئید (SGRA) است. این دارو که به صورت قرص یک روز قبل، روز تزریق و یک روز پس از تزریق شیمی‌درمانی مصرف می‌شود، به طور رقابتی به این گیرنده‌ها متصل شده و از اتصال کورتیزول جلوگیری می‌کند. لیف‌یورلی با خنثی کردن این سپر ضد آپوپتوز، سلول‌های سرطانی را کاملاً در برابر شیمی‌درمانی آسیب‌پذیر می‌سازد.[2]

نکته حیاتی این است که افزودن لیف‌یورلی بار ایمنی یا مشخصات سمیت را در مقایسه با نب-پاکلیتاکسل به تنهایی، به طور قابل توجهی افزایش نداد. بیماران از عوارض جانبی تجمعی و ناتوان‌کننده‌ای که اغلب همراه با رژیم‌های شیمی‌درمانی چند دارویی هستند، اجتناب کردند و این امر به آن‌ها اجازه داد تا کیفیت زندگی بالاتری را در طول درمان حفظ کنند.[1]

تأیید لیف‌یورلی همچنین از یک مانع رایج در درمان‌های هدفمند مدرن عبور می‌کند: آزمایش نشانگر زیستی. برخلاف سایر تأییدیه‌های اخیر در حوزه سرطان تخمدان – مانند ترکیب کیترودا (Keytruda) و تاکسول (Taxol) که نیاز به مثبت بودن تومورها برای نشانگر زیستی PD-L1 دارد – لیف‌یورلی برای واجد شرایط بودن نیازی به امضای ژنتیکی یا مولکولی خاصی ندارد.

این کاربرد جهانی به این معنی است که بخش بسیار گسترده‌تری از جمعیت مقاوم به پلاتین می‌توانند فوراً به این دارو دسترسی پیدا کنند. با درک این موضوع، شبکه ملی جامع سرطان (NCCN) به سرعت دستورالعمل‌های عملکرد بالینی خود را به‌روزرسانی کرد تا ترکیب لیف‌یورلی را به عنوان یک رژیم درمانی ترجیحی در نظر بگیرد.[3]

با وجود خوش‌بینی عمیق پیرامون داده‌های ROSELLA، ابهامات شفافی باقی مانده است. لیف‌یورلی درمانی برای بیماری مقاوم به پلاتین نیست؛ بلکه یک مداخله طولانی‌کننده عمر است. محققان هنوز در حال بررسی این موضوع هستند که چرا برخی بیماران پاسخ‌های پایدار و طولانی‌مدت را تجربه می‌کنند، در حالی که سرطان برخی دیگر پس از چند ماه پیشرفت می‌کند.[1][4]

موفقیت این مکانیسم عمل همچنین مرز جدیدی را در تحقیقات دارویی گشوده است. اگر مسدود کردن کورتیزول بتواند تومورهای تخمدان را دوباره به شیمی‌درمانی حساس کند، همین اصل ممکن است در مورد سایر تومورهای جامد مقاوم به درمان که از مسیرهای گلوکوکورتیکوئیدی سوءاستفاده می‌کنند، صدق کند و به طور بالقوه قوانین مقاومت به شیمی‌درمانی را در رشته‌های مختلف بازنویسی کند.[4]