سهم سوخت‌های فسیلی چین برای اولین بار به زیر ۵۰ درصد رسید؛ در پی گسترش عظیم انرژی پاک

یک تصور رایج در مورد شبکه انرژی چین این است که ساخت و ساز گسترده و مداوم نیروگاه‌های زغال‌سنگ‌سوز در این کشور به معنای تمرکز مجدد بر سوخت‌های فسیلی به قیمت تعهدات اقلیمی آن است. با این حال، شواهد نشان‌دهنده یک نقطه عطف ساختاری در جهت مخالف است. برای اولین بار در تاریخ این کشور، برق تولید شده از زغال‌سنگ در یک دوره شش ماهه، کمتر از نیمی از کل تولید برق چین را تشکیل داد و در نیمه اول سال ۲۰۲۶ به ۴۹.۷ درصد رسید. این نقطه عطف نشان‌دهنده یک تغییر قطعی در بزرگترین سیستم برق جهان است، جایی که ظرفیت انرژی پاک اکنون به اندازه‌ای سریع در حال گسترش است که می‌تواند از تقاضای فزاینده پیشی گرفته و جایگزین تولیدات قدیمی شود.[1][2]

داده‌های منتشر شده توسط اداره ملی انرژی (NEA) مقیاس این گذار را تأیید می‌کند. بین ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۶، زغال‌سنگ ۲.۵ تریلیون کیلووات ساعت برق تولید کرد. در حالی که این میزان، حجم مطلق خیره‌کننده‌ای از مصرف سوخت فسیلی را نشان می‌دهد – که بازتاب‌دهنده اندازه عظیم اقتصاد صنعتی چین است – اکنون سهم اقلیتی از کل تولید شبکه را تشکیل می‌دهد. همزمان، منابع انرژی تجدیدپذیر نزدیک به ۲ تریلیون کیلووات ساعت برق تولید کردند که ۴۱.۲ درصد از کل تولید برق را شامل می‌شود و نسبت به دوره مشابه سال قبل ۹ درصد افزایش یافته است. این رشد سریع در تولید انرژی پاک، مکانیسم‌های اساسی تأمین برق شهرها و کارخانه‌های این کشور را به طور بنیادی تغییر می‌دهد.[1][7]

استقرار سریع زیرساخت‌های بادی و خورشیدی، محرک اصلی این گذار ساختاری است. تا پایان ژوئن ۲۰۲۶، ظرفیت نصب شده ترکیبی چین برای انرژی بادی و خورشیدی به ۱.۹۵ میلیارد کیلووات رسید که نشان‌دهنده افزایش ۱۶.۸ درصدی نسبت به سال قبل است. این دو منبع به تنهایی ۱.۲۵ تریلیون کیلووات ساعت برق در نیمه اول سال تولید کردند و عملاً حدود یک چهارم کل مصرف برق کشور را پوشش دادند. سرعت نصب به طور مداوم از پیش‌بینی‌های بین‌المللی فراتر رفته و بخش‌های وسیعی از بیابان‌های غربی را به قطب‌های انرژی پاک در مقیاس صنعتی تبدیل کرده است که مراکز تولیدی ساحلی را تغذیه می‌کنند.[2][7]

این تغییر صرفاً یک نقطه عطف زیست‌محیطی نیست؛ بلکه یک گره محاسبه‌شده در استراتژی کلان اقتصادی و امنیتی پکن است. سیاست‌گذاران چینی گسترش تهاجمی ظرفیت‌های تجدیدپذیر داخلی را به عنوان یک سازوکار حیاتی برای محافظت از اقتصاد در برابر شوک‌های قیمت جهانی سوخت‌های فسیلی و نوسانات ژئوپلیتیکی می‌بینند. این کشور با کاهش سیستماتیک وابستگی به زغال‌سنگ و نفت وارداتی، امنیت استراتژیک انرژی خود را تقویت می‌کند. در عین حال، این افزایش انرژی پاک برای تأمین تقاضاهای فزاینده برق در بخش تولیدات با فناوری پیشرفته، شبکه‌های گسترده شارژ وسایل نقلیه الکتریکی و مراکز داده پرمصرف که هوش مصنوعی را تغذیه می‌کنند، ضروری است.[6][8]

این گذار به شدت در پانزدهمین برنامه پنج‌ساله توسعه انرژی چین که به تازگی منتشر شده و دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ را پوشش می‌دهد، گنجانده شده است. این طرح که به طور مشترک توسط کمیسیون ملی توسعه و اصلاحات و NEA صادر شده است، حکم می‌کند که منابع غیرفسیلی باید تا پایان دهه، ۵۰ درصد از کل تولید برق را تشکیل دهند. همچنین پیش‌بینی می‌کند که انرژی بادی و خورشیدی از ۵۰ درصد کل ظرفیت نصب شده فراتر رود و جایگاه خود را به عنوان ستون فقرات ناوگان برق آینده کشور تثبیت کند و نشان‌دهنده حرکتی دائمی به دور از برنامه‌ریزی‌های مبتنی بر زغال‌سنگ باشد.[4][5]

برای حمایت از این اصلاحات جامع شبکه، دولت ظرفیت برق‌آبی سنتی ۴۱۰ گیگاوات و ظرفیت عملیاتی انرژی هسته‌ای ۱۱۰ گیگاوات را تا سال ۲۰۳۰ هدف قرار داده است. این طرح همچنین استقرار یک شبکه زیرساخت شارژ در سراسر کشور شامل بیش از ۴۰ میلیون ایستگاه را ترسیم می‌کند که برای پشتیبانی از حدود ۱۱۰ میلیون وسیله نقلیه الکتریکی طراحی شده است. این زیرساخت نه تنها برای حمل و نقل، بلکه برای جذب جریان عظیم برق تجدیدپذیر، با استفاده از باتری‌های وسایل نقلیه به عنوان ذخیره‌سازی توزیع‌شده برای کمک به مدیریت ماهیت متناوب تولید برق بادی و خورشیدی، حیاتی است.[4][5]

با وجود این دستاوردها، تحلیلگران محیط زیست هشدار می‌دهند که حجم مطلق مصرف زغال‌سنگ همچنان یک چالش بزرگ برای اهداف اقلیمی جهانی باقی مانده است. صلح سبز آسیای شرقی اشاره می‌کند که اگرچه رسیدن به آستانه زیر ۵۰ درصد یک گام حیاتی در کاهش زغال‌سنگ است، اما اهداف قوی‌تری برای تسریع حذف تدریجی آن ضروری است. این سازمان استدلال می‌کند که هدف فعلی چین برای تولید برق بادی و خورشیدی تا سال ۲۰۳۰ محافظه‌کارانه است و به راحتی می‌تواند تا سال ۲۰۲۸ از آن پیشی بگیرد. حامیان محیط زیست هشدار می‌دهند که بدون معیارهای رسمی جاه‌طلبانه‌تر، نیروگاه‌های زغال‌سنگ قدیمی به عنوان یک تکیه‌گاه موقت باقی خواهند ماند و جدول زمانی اوج انتشار گازهای گلخانه‌ای کشور را به تأخیر می‌اندازند.[3]

مقیاس عظیم استقرار انرژی‌های تجدیدپذیر همچنین گلوگاه‌های ساختاری را در شبکه برق چین آشکار می‌کند. با افزایش تولید انرژی پاک، شبکه اغلب برای جذب کل خروجی با مشکل مواجه می‌شود که منجر به کاهش تولید (curtailment) می‌شود – سناریویی که در آن پروژه‌های تجدیدپذیر مجبور به کاهش تولید می‌شوند تا از بارگذاری بیش از حد سیستم جلوگیری کنند. رسیدگی به این امر مستلزم سرمایه‌گذاری‌های عظیم و سرمایه‌بر در ذخیره‌سازی انرژی در مقیاس صنعتی، نیروگاه‌های مجازی و خطوط انتقال با ولتاژ فوق‌العاده بالا است که برای انتقال کارآمد برق از استان‌های غربی غنی از منابع به سواحل شرقی با تقاضای بالا که مصرف در آنجا متمرکز است، طراحی شده‌اند.[3][8]

در آینده، زغال‌سنگ در سیستم چین نه به عنوان موتور اصلی رشد اقتصادی، بلکه به عنوان یک پشتیبان برای امنیت عرضه، بازتعریف می‌شود. دولت قصد دارد تأسیسات زغال‌سنگ موجود را به واحدهای زغال‌سنگ پاک با ظرفیت ۶۰۰,۰۰۰ کیلووات و بالاتر ارتقا دهد و از آنها برای ارائه پشتیبانی پایه و ثبات شبکه در زمان کاهش تولید تجدیدپذیر استفاده کند. این رویکرد سیستمی تضمین می‌کند که چراغ‌ها روشن بمانند و تولید صنعتی بدون وقفه ادامه یابد، حتی در شرایطی که معماری زیربنایی شبکه ملی به طور اساسی به سمت آینده‌ای کم‌کربن بازسازی می‌شود.[4][5]