چگونه حملات همزمان و چنددامنه‌ای، بازنگری در معماری پدافند هوایی آمریکا را الزامی کرده است

یک فروند رهگیر پاتریوت PAC-3 تقریباً ۴ میلیون دلار هزینه دارد؛ رقمی که با هزینه مجموع نزدیک به ۲۰۰ فروند از مهمات پرسه‌زن تولید انبوهی که این سامانه به طور فزاینده‌ای مجبور به انهدام آن‌هاست، برابری می‌کند. این نسبت اقتصادی معکوس که صرفاً بر اساس هزینه به ازای هر انهدام سنجیده می‌شود، مبنای یک تغییر دکترین گسترده است که اکنون در سراسر ساختار دفاعی ایالات متحده در جریان است. پنتاگون در حال فاصله گرفتن از آتش‌بارهای ضدهوایی منزوی و پلتفرم‌محور و حرکت به سمت یک معماری شبکه‌محور است که با عنوان پدافند یکپارچه هوایی و موشکی (IAMD) شناخته می‌شود.[2]

کاتالیزور این شتاب‌گیری، تغییر هندسه آتش ورودی است. عملیات‌های اخیر در خاورمیانه، به ویژه حملات تلافی‌جویانه ایران به پایگاه‌های آمریکایی، محدودیت‌های پدافند هوایی سنتی را در مواجهه با تهدیدات همزمان در ارتفاعات و سرعت‌های مختلف آشکار کرد.[1]

میتروسکی، تحلیلگر دفاعی، در ارزیابی ۱۱ سپتامبر خود برای نشریه بریکینگ دیفنس خاطرنشان کرد: «صرف‌نظر از نتیجه این درگیری خاص، قابلیت حمله همزمان و چنددامنه‌ای به مجموعه‌ای متنوع از اهداف با تعداد قابل‌توجهی از تسلیحات، نوعی از سناریو است که باید در نحوه محافظت از خود به فکر کردن درباره آن عادت کنیم.»[1]

نقطه ضعف در این درگیری‌های اخیر، خود رهگیرها نبودند، چرا که آن‌ها نرخ موفقیت بالایی را در برابر اهدافشان حفظ کردند. آسیب‌پذیری اصلی در عمق خشاب بود. مدافعان مجبور شدند رهگیرهای پیشرفته و بسیار گران‌قیمت را در برابر تعداد زیادی از تهدیدات ارزان‌تر مصرف کنند که این امر ذخایر را سریع‌تر از آنکه پایگاه صنعتی بتواند جایگزین کند، تخلیه کرد.[1]

تا زمان آتش‌بس شکننده آوریل ۲۰۲۶ در خاورمیانه، مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی ارزیابی کرد که ایالات متحده و شرکای آن ذخایری از رهگیرها را مصرف کرده‌اند که با نرخ تولید فعلی، جایگزینی آن‌ها سال‌ها زمان می‌برد. حتی با وجود این هزینه‌ها، نفوذهای محدود همچنان به اثرات استراتژیک دست یافتند و تصاویر ماهواره‌ای آسیب به ۱۵ سایت نظامی ایالات متحده در سراسر منطقه را تأیید کردند.

پاسخ معماری‌محور به این فرسایش، IAMD نسخه ۳.۰ است؛ چارچوبی که با یکپارچگی در سطح کنترل آتش تعریف می‌شود. اصل بنیادین این چارچوب «هر حسگر، هر شلیک‌کننده» است؛ به این معنا که پرتابگر از رادار بومی خود جدا می‌شود تا هر رهگیری در شبکه بتواند با هر هدف رهگیری‌شده‌ای درگیر شود، صرف‌نظر از اینکه کدام سیستم در ابتدا آن را شناسایی کرده است.

این جداسازی به ارتش اجازه می‌دهد تا لایه‌های درگیری کم‌هزینه‌تری را بدون ساخت سیستم‌های راداری کاملاً جدید و مستقل برای هر یک از آن‌ها معرفی کند. سیستم فرماندهی نبرد پدافند یکپارچه هوایی و موشکی نیروی زمینی آمریکا (IBCS) به گونه‌ای طراحی شده است که رادارهای پاتریوت، رادارهای سنتینل و سایر حسگرها را از طریق یک شبکه کنترل آتش مشترک به یکدیگر متصل کرده و یک تصویر هوایی واحد و یکپارچه ایجاد کند.

برای تجهیز این لایه‌های کم‌هزینه‌تر، نیروی زمینی در حال تسریع روند تهیه قابلیت حفاظت در برابر آتش غیرمستقیم (IFPC) است. این سیستم که برای مقابله با موشک‌های کروز و سامانه‌های هوایی بدون سرنشین در نظر گرفته شده، به فرماندهان یک گزینه درگیری در سطحی پایین‌تر از سیستم پیشرفته پاتریوت می‌دهد. در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، نیروی زمینی یک تیم مشترک از لاکهید مارتین و بوئینگ-آندوریل را برای مرحله بعدی رقابت IFPC Increment 2 انتخاب کرد.[3]

میتروسکی در این باره مشاهده کرد: «تهدید ایران از این جهت منحصربه‌فرد بود که مدافع را به چالش کشید تا تهدیدات کم‌هزینه را با ابزارهای دفاعی کم‌هزینه، و تهدیدات پرهزینه و توانمندتر را با عوامل اثرگذار توانمندتر شکست دهد.» تطبیق سلاح با تهدید، تنها راه برای جلوگیری از فرسایش یک شبکه دفاعی در طول زمان است.[1]

فراتر از رهگیرهای جنبشی، پنتاگون در حال سرمایه‌گذاری سنگین روی لایه‌های غیرجنبشی است. در اوایل سپتامبر ۲۰۲۶، نیروی زمینی قراردادهای تولید اولیه حسگرها را به ارزش ۱۹۶ میلیون دلار تحت یک فراخوان متمرکز بر جنگ الکترونیک منعقد کرد که هدف آن از کار انداختن پهپادهای مهاجم از طریق قطع ارتباطات فرماندهی آن‌ها به جای انهدام فیزیکی است.

تعهد مالی به این رویکرد شبکه‌محور قابل‌توجه است. استراتژی دفاع ملی ۲۰۲۶ مبلغ ۲۴٫۴ میلیارد دلار را به طور خاص برای پدافند یکپارچه هوایی و موشکی اختصاص داد. بخش عمده‌ای از این بودجه به سمت برنامه گنبد طلایی هدایت می‌شود؛ معماری‌ای که هدف آن ادغام قابلیت‌های هشدار و ردیابی فضاپایه با رهگیرهای زمینی است.

گنبد طلایی اصل IAMD را به طور چشمگیری گسترش می‌دهد. این سیستم به جای دفاع از یک منطقه کلان‌شهری واحد یا یک پایگاه عملیاتی خط مقدم، با هدف ارائه یک دفاع لایه‌بندی‌شده در برابر تهدیدات موشک‌های بالستیک، مافوق صوت و کروز در پهنه‌های جغرافیایی وسیع‌تر طراحی شده است.

با این حال، اتصال گردان‌ها و نیروهای پراکنده به یک شبکه خودکار واحد، چالش‌های جدی در حوزه فرماندهی و کنترل ایجاد می‌کند. نیروی ضربت مشترک طلایی که به عنوان بازوی عملیاتی تشکیلات IAMD در فرماندهی شمالی ایالات متحده عمل می‌کند، باید تعیین کند که چه کسی داده‌های هشدار را دریافت می‌کند، چه کسی یک تهدید ورودی را به یک رهگیر خاص اختصاص می‌دهد و چگونه اختیار درگیری در میان خطوط خدماتی مختلف تفویض می‌شود.

هماهنگ‌سازی دکترین‌ها همچنان پیش‌شرطی برای این سطح از یکپارچگی است. فرماندهی‌های یکپارچه برای عملکرد مؤثر نیازمند مفاهیم عملیاتی مشترک و چارچوب‌های فرماندهی و کنترل به اشتراک‌گذاشته‌شده هستند؛ استانداردی که ارتش ایالات متحده و متحدان آن در ناتو هنوز در تلاشند تا آن را در میان شاخه‌های مربوطه خود استانداردسازی کنند.

عامل تعیین‌کننده در این گذار، ظرفیت صنعتی خواهد بود. حتی در شرایطی که معماری برای تطبیق با رهگیرهای ارزان‌تر و تسلیحات انرژی هدایت‌شونده تغییر می‌کند، پایگاه صنعتی دفاعی باید ثابت کند که می‌تواند این سیستم‌ها را در مقیاسی تولید کند که با قابلیت‌های تولید انبوه دشمنان برابری کند.[2]

استقرار واحدهای IFPC Increment 2 و ادغام حسگرهای جدید جنگ الکترونیک تا سال ۲۰۲۸ به عنوان نقطه بررسی قابل‌تأیید بعدی برای چارچوب IAMD عمل خواهد کرد. این تاریخ‌های استقرار تعیین خواهند کرد که آیا معماری شبکه‌محور پنتاگون واقعاً می‌تواند پیش از آغاز درگیری بزرگ و چنددامنه‌ای بعدی، منحنی هزینه‌ها را به نفع مدافع بازگرداند یا خیر.[2]