نتایج موفقیت‌آمیز فاز ۳ داروی اولفنرسن؛ اولین درمان بالقوه تغییردهنده مسیر بیماری ALS ژنتیکی

شرکت‌های داروسازی آیونیس (Ionis) و اوتسوکا (Otsuka) در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کردند که قصد دارند به زودی با سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) و سایر نهادهای نظارتی جهانی برای بررسی مسیرهای تأیید سریع داروی اولفنرسن وارد مذاکره شوند. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که کارآزمایی بالینی فاز ۳ این دارو، موسوم به FUSION، توانست با موفقیت به اهداف اولیه و ثانویه خود در بهبود وضعیت بیماران مبتلا به نوع نادری از ALS دست یابد.[1][3]

اولفنرسن یک داروی مبتنی بر RNA است که برای هدف قرار دادن جهش در ژن FUS طراحی شده است. بیماری FUS-ALS تنها حدود ۰.۶ درصد از کل موارد ابتلا به اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS) را تشکیل می‌دهد، اما سهم آن در میان کودکان و نوجوانان مبتلا به این بیماری بسیار چشمگیرتر است و بین ۴۳ تا ۵۲ درصد از موارد ابتلا در سنین پایین را شامل می‌شود. در این بیماران، پیشرفت بیماری به شدت سریع است و اغلب در عرض یک تا دو سال پس از شروع علائم، به نارسایی تنفسی و مرگ منجر می‌شود.[2][4]

کارآزمایی FUSION در مجموع ۸۹ بیمار را ثبت‌نام کرد که ۷۳ نفر از آن‌ها در جمعیت تحلیل اولیه قرار داشتند. در یک دوره ۷۲ هفته‌ای دوسوکور، بیمارانی که اولفنرسن دریافت کردند در مقایسه با گروه دارونما، بهبود آماری معناداری (با ارزش p برابر با ۰.۰۰۰۵) در ارزیابی ترکیبی اختلال عملکردی و بقا تا روز ۵۰۵ نشان دادند. این ارزیابی شامل زمان رسیدن به مرگ یا نیاز به تهویه مکانیکی دائمی، زمان نیاز به مداخله اورژانسی و تغییرات در مقیاس رتبه‌بندی عملکردی ALS (ALSFRS-R) بود.[1][2][4]

هالی کورداسیویچ، معاون اجرایی و مدیر ارشد توسعه در شرکت آیونیس، در این باره گفت: «این نتایج پیشگامانه امیدی تازه برای جامعه بیماران FUS-ALS به همراه دارد و نقطه عطفی هیجان‌انگیز در تلاش‌های ما برای دگرگون کردن درمان این شکل نادر، سریع و کشنده از ALS ژنتیکی محسوب می‌شود. اولفنرسن اولین داروی تحقیقاتی است که در یک کارآزمایی فاز ۳ مزیت آماری معناداری را در ارزیابی ترکیبی عملکرد و بقا نشان داده است.»[1][3]

علاوه بر اهداف اولیه، این دارو در اهداف ثانویه نیز موفق ظاهر شد. نتایج نشان داد که اولفنرسن تأثیر آماری بیشتری نسبت به دارونما در کاهش سطح زنجیره سبک نوروفیلامنت سرم (NfL) - یک نشانگر زیستی کلیدی برای تخریب عصبی - داشته است. همچنین این دارو توانست زمان رسیدن به مرگ، نیاز به تهویه دائمی یا خروج از مطالعه به دلیل پیشرفت بیماری را به طور معناداری به تأخیر بیندازد.[2][4]

از نظر ایمنی، شرکت‌های سازنده اعلام کردند که اولفنرسن پروفایل تحمل‌پذیری مطلوبی داشته و بیشتر عوارض جانبی گزارش‌شده در طول کارآزمایی از نوع خفیف تا متوسط بوده‌اند. جان کراوس، مدیر ارشد پزشکی شرکت اوتسوکا، تأکید کرد که این نتایج شواهد قانع‌کننده‌ای ارائه می‌دهد که یک رویکرد ژنتیکی هدفمند می‌تواند مسیر این بیماری ویرانگر را تغییر دهد. اوتسوکا در سال ۲۰۲۴ با پرداخت ۱۰ میلیون دلار پیش‌پرداخت، حقوق جهانی توسعه و تجاری‌سازی این دارو را از آیونیس دریافت کرده بود.[1][2]

پس از پایان دوره ۷۲ هفته‌ای دوسوکور، تمامی شرکت‌کنندگان وارد یک مرحله تمدید با برچسب باز (open-label extension) شده‌اند که در آن همه بیماران داروی اولفنرسن را دریافت می‌کنند. با توجه به اینکه این دارو پیش‌تر از سوی FDA برای FUS-ALS عنوان «مسیر سریع» (Fast Track) و همچنین عنوان «داروی یتیم» را از نهادهای نظارتی آمریکا، اروپا و سوئیس دریافت کرده است، انتظار می‌رود روند بررسی و تأیید آن با سرعت بیشتری طی شود.[3][4]

تحلیلگران بازار پیش‌بینی می‌کنند که با وجود نادر بودن این بیماری، تأیید اولفنرسن می‌تواند نقطه عطفی برای شرکت آیونیس باشد. بر اساس برآوردهای مؤسسه گوگنهایم سکیوریتیز، درآمدهای ناشی از حق امتیاز فروش این دارو برای آیونیس تا سال ۲۰۳۰ به ۱۴ میلیون دلار و تا سال ۲۰۳۶ به ۱۶ میلیون دلار خواهد رسید. شرکت‌های سازنده قصد دارند داده‌های تفصیلی این کارآزمایی را در یک کنگره پزشکی پیش رو ارائه کرده و برای انتشار در یک مجله علمی معتبر ارسال کنند.[2][3]