سازمان غذا و داروی آمریکا اولین ژن‌درمانی برای ناشنوایی مادرزادی را تأیید کرد؛ شنوایی کودکان بازگشت

خلاصه ماجرا این است: سازمان غذا و داروی آمریکا اولین ژن‌درمانی تاریخ را برای درمان نوع ژنتیکی ناشنوایی تأیید کرده است. این تزریق جراحی یک‌باره، که با نام «اوتارمنی» (Otarmeni) به بازار عرضه می‌شود، شنوایی طبیعی را در کودکانی که با یک جهش ژنتیکی خاص متولد شده‌اند، بازمی‌گرداند. برای خانواده‌هایی که با تشخیص کم‌شنوایی مادرزادی شدید دست و پنجه نرم می‌کنند، این تأییدیه یک گزینه اساساً جدید را معرفی می‌کند؛ گزینه‌ای که به جای تکیه بر دستگاه‌های خارجی، خود سخت‌افزار بیولوژیکی بدن را اصلاح می‌کند.[1][2]

برای دهه‌ها، تنها مداخلات پزشکی برای ناشنوایی مادرزادی، سمعک‌ها (که صدا را تقویت می‌کنند) یا کاشت حلزون (که ساختارهای طبیعی گوش را دور می‌زند تا مستقیماً عصب شنوایی را تحریک کند) بودند. اگرچه کاشت حلزون تحول‌آفرین است، اما نیازمند وابستگی مادام‌العمر به سخت‌افزار بوده و بازنمایی مصنوعی از صدا ارائه می‌دهد. اوتارمنی رویکرد متفاوتی را در پیش می‌گیرد و هدف آن بازیابی عملکرد فیزیولوژیکی طبیعی گوش است.[3][6]

این درمان یک بیماری نادر ناشی از جهش در ژن OTOF را هدف قرار می‌دهد. در یک گوش سالم، امواج صوتی سلول‌های مویی گوش داخلی را به لرزش درمی‌آورند. این سلول‌ها برای تبدیل آن لرزش‌های مکانیکی به سیگنال‌های شیمیایی که عصب شنوایی می‌تواند به مغز منتقل کند، به پروتئینی به نام «اوتوفرلین» متکی هستند. کودکانی که دارای جهش‌های OTOF دوآللی هستند، اوتوفرلین تولید نمی‌کنند. در این شرایط، میکروفون گوش کاملاً کار می‌کند، اما کابل اتصال آن به مغز عملاً قطع شده است.[1][6]

اوتارمنی با رساندن یک نسخه عملکردی از ژن OTOF مستقیماً به حلزون گوش عمل می‌کند. از آنجایی که ژن‌ها را نمی‌توان به سادگی وارد بدن کرد، این درمان از یک ویروس بی‌ضرر و اصلاح‌شده به نام آدنو-مرتبط (AAV1) به عنوان حامل استفاده می‌کند. هنگامی که وکتور ویروسی وارد سلول‌های مویی داخلی می‌شود، ژن جدید به سلول‌ها دستور می‌دهد تا تولید پروتئین اوتوفرلین از دست رفته را آغاز کنند و به این ترتیب اتصال بین گوش و مغز دوباره برقرار می‌شود.[1][3]

شواهد بالینی که منجر به این تأییدیه شد، خیره‌کننده است. در کارآزمایی محوری CHORD، که نوزادان، کودکان و نوجوانان را شامل می‌شد، ۸۰ درصد (۸۰٪) از شرکت‌کنندگان قابل ارزیابی، در عرض ۲۴ هفته بهبود شنوایی معناداری را تجربه کردند. با پیگیری طولانی‌تر، ۴۲ درصد (۴۲٪) از شرکت‌کنندگان به شنوایی طبیعی دست یافتند، از جمله توانایی درک زمزمه‌ها؛ سطحی از دقت شنوایی که دستیابی به آن با ایمپلنت‌ها بسیار دشوار است.[2][4]

سازمان غذا و دارو با درک اهمیت این پیشرفت بزرگ، روند بررسی را تحت برنامه «کوپن اولویت ملی کمیسر» تسریع کرد و این درمان را تنها در ۶۱ روز تأیید نمود. این اولین ژن‌درمانی است که تحت این برنامه آزمایشی تأیید می‌شود و سریع‌ترین تأییدیه درخواست مجوز بیولوژیک در تاریخ مدرن FDA محسوب می‌شود.[1]

در اقدامی غیرمعمول برای بازار ژن‌درمانی که به گران بودن شهرت دارد، شرکت داروسازی «رژنرون» (Regeneron Pharmaceuticals) اعلام کرد که اوتارمنی را به صورت رایگان در اختیار بیماران واجد شرایط در ایالات متحده قرار خواهد داد. در حالی که خانواده‌ها ممکن است همچنان هزینه‌های جانبی مربوط به اجرای جراحی و بیهوشی را متحمل شوند، خود دارو رایگان خواهد بود و یک مانع مالی بزرگ را که معمولاً همراه با درمان‌های ژنتیکی یک‌باره است، از میان برمی‌دارد.[2][4][5]

با این حال، این درمان بسیار خاص است و برای اکثر کودکان ناشنوا کاربرد نخواهد داشت. ناشنوایی مرتبط با OTOF تنها ۲ تا ۸ درصد (۲٪ تا ۸٪) از موارد کم‌شنوایی ارثی غیرسندرمی را تشکیل می‌دهد؛ تقریباً ۲۰۰,۰۰۰ نفر در سراسر جهان. برای واجد شرایط بودن این درمان، بیماران باید عملکرد سلول‌های مویی خارجی خود را حفظ کرده باشند و قبلاً در گوش تحت درمان، کاشت حلزون انجام نداده باشند.[1][3][6]

همچنین در مورد دوام طولانی‌مدت این درمان ابهاماتی وجود دارد. از آنجایی که این اولین درمان از نوع خود است، محققان هنوز نمی‌دانند که آیا شنوایی بازگردانده شده تا پایان عمر باقی خواهد ماند یا اثر آن در طول دهه‌ها کاهش می‌یابد. تأییدیه تسریع‌شده FDA مشروط به ارائه داده‌های مستمر توسط رژنرون برای تأیید اثرات ماندگار این درمان بر رشد گفتار و کیفیت زندگی است.[1][3]

فراتر از داده‌های بالینی، این تأییدیه با گفتگوهای فرهنگی پیچیده‌ای تلاقی پیدا می‌کند. در حالی که بسیاری از والدین و پزشکان این نقطه عطف پزشکی را جشن می‌گیرند، مدافعان در جامعه ناشنوایان تأکید می‌کنند که ناشنوایی یک هویت فرهنگی با زبان و میراث غنی خود است، نه یک بیماری که نیاز به درمان داشته باشد. در دسترس بودن یک راه‌حل ژنتیکی، انتخاب‌های جدید و عمیقی را برای والدین نوزادان ناشنوا ایجاد می‌کند.

در نهایت، تأیید اوتارمنی یک اثبات مفهوم حیاتی را پایه‌گذاری می‌کند. با نشان دادن اینکه یک وکتور ویروسی می‌تواند با خیال راحت و مؤثر یک ژن کارآمد را به گوش داخلی برساند، این درمان راه را برای نسل جدیدی از داروهای ژنتیکی که سایر اشکال کم‌شنوایی ارثی را هدف قرار می‌دهند، هموار می‌کند.[4][5]