مکانیزم همبستگی در برابر حق آموزش: رمزگشایی از فرمول‌های مالی فیفا برای آکادمی‌ها

تصور کنید رقم انتقال ۱۰۰ میلیون یورویی، یک کوه پول نقد است. پیش از آنکه باشگاه فروشنده حتی به یک اسکناس دست بزند، فیفا دقیقاً ۵ میلیون یورو از روی آن برمی‌دارد و در سراسر جهان بین تمام آکادمی‌های پایه، تیم‌های جوانان و باشگاه‌های دسته‌های پایین‌تری که آن بازیکن را بین تولد ۱۲ تا ۲۳ سالگی‌اش پرورش داده‌اند، پخش می‌کند. این همان «مکانیزم همبستگی» است و در کنار قانون خواهرش، یعنی «حق آموزش»، تهاجمی‌ترین سیستم بازتوزیع ثروت در ورزش جهان را تشکیل می‌دهد. برای یک باشگاه سطح اول، این رقم در حد خطای گرد کردن است؛ اما برای یک آکادمی دسته سومی در آمریکای جنوبی یا آفریقا، این یعنی بودجه عملیاتی یک دهه که تنها با یک حواله بانکی از راه می‌رسد.[1]

درک این دو مکانیزم مجزا، برای باشگاه‌های سازنده مسئله‌ای حیاتی و از جنس مرگ و زندگی است. در حالی که هواداران هنگام انتقال یک بازیکن به لیگ برتر انگلیس یا لالیگا، فقط به رقم درشت قرارداد توجه می‌کنند، واقعیت در پشت‌پرده باشگاه‌ها، تلاش دیوانه‌وار برای محاسبه پاسپورت‌های آموزشی و ثبت درخواست‌ها از طریق «اتاق پایاپای فیفا» است. این سیستم طراحی شده تا اطمینان حاصل کند غول‌های فوتبال نمی‌توانند بدون پرداخت هزینه برای ساعت‌ها آموزش و پرورشی که بازیکن را ساخته، استعدادهای باشگاه‌های کوچک‌تر را به یغما ببرند.[2][3]

مکانیزم همبستگی کاملاً یک بازی درصدی است و تنها زمانی فعال می‌شود که بازیکن در حالی که هنوز تحت قرارداد است بین باشگاه‌ها جابجا شود و پولی بابت این انتقال پرداخت گردد. ریاضیات در اینجا خشک و غیرقابل انعطاف است: ۵ درصد از کل مبلغ پرداختی به باشگاه قبلی کسر می‌شود. سپس این ۵ درصد بر اساس سن بازیکن در دوران رشد او تقسیم می‌شود. باشگاه‌هایی که ثبت‌نام بازیکن را بین تولد ۱۲ تا ۱۵ سالگی او در اختیار داشته‌اند، سالانه ۵ درصد از آن ۵ درصد (یا ۰.۲۵ درصد از کل مبلغ انتقال) را دریافت می‌کنند. از سن ۱۶ تا ۲۳ سالگی، این سهم دو برابر شده و به ۱۰ درصد از آن ۵ درصد (۰.۵ درصد از کل مبلغ انتقال) در هر سال می‌رسد.[1]

انتقال ۵۰ میلیون یورویی یک فوق‌ستاره ۲۴ ساله را در نظر بگیرید. سهم همبستگی در اینجا ۲.۵ میلیون یورو است. اگر یک باشگاه کوچک آن بازیکن را از ۱۲ تا ۱۵ سالگی پرورش داده باشد، قانوناً حق دریافت ۵۰۰ هزار یورو را دارد (۴ سال ضربدر ۰.۲۵ درصد، معادل ۱ درصد از کل مبلغ انتقال). اگر باشگاه دیگری او را از ۱۶ تا ۱۹ سالگی در اختیار داشته باشد، ۱ میلیون یورو دریافت می‌کند (۴ سال ضربدر ۰.۵ درصد، معادل ۲ درصد). این پول فارغ از اینکه باشگاه سازنده در همان کشور باشد یا در آن سوی دنیا، به شرطی که انتقال دارای ابعاد بین‌المللی باشد، پرداخت می‌شود.

حق آموزش با منطق مالی کاملاً متفاوتی کار می‌کند. در اینجا به جای درصدی از مبلغ انتقال، با یک تعرفه ثابت بر اساس هزینه‌های آموزش در دسته باشگاه خریدار روبرو هستیم. این مکانیزم در دو سناریوی خاص فعال می‌شود: زمانی که بازیکن اولین قرارداد حرفه‌ای خود را امضا می‌کند، و هر بار که به عنوان یک بازیکن حرفه‌ای تا پایان فصلی که تولد ۲۳ سالگی‌اش در آن قرار دارد، منتقل می‌شود. نکته کلیدی این است که حق آموزش حتی اگر بازیکن پس از پایان قراردادش به عنوان بازیکن آزاد (انتقال رایگان) جابجا شود نیز قابل پرداخت است.

محاسبه حق آموزش به دسته باشگاه جدید نگاه می‌کند (از دسته I برای لیگ‌های نخبه اروپایی تا دسته IV برای سطوح پایین‌تر) و آن هزینه ثابت سالانه آموزش را در تعداد سال‌هایی که بازیکن در باشگاه سازنده سپری کرده ضرب می‌کند. اگر یک بازیکن ۲۱ ساله به یک باشگاه دسته I برود (جایی که هزینه‌های آموزش سالانه ۹۰ هزار یورو ارزیابی می‌شود)، باشگاه سازنده آن نرخ ثابت را برای سال‌هایی که بازیکن را آموزش داده دریافت می‌کند، فارغ از اینکه رقم واقعی انتقال ۱۰ میلیون یورو بوده یا صفر.

اصطکاک در این سیستم اغلب به اجرای قانون و آگاهی برمی‌گردد. از نظر تاریخی، آکادمی‌های کوچک‌تر فاقد منابع حقوقی برای ردیابی بازیکنان سابق خود و مطالبه پول بودند. پرونده آنته ربیچ پیچیدگی‌هایی را برجسته کرد که وقتی بازیکنان به جای فروش با پول نقد، معاوضه می‌شوند به وجود می‌آید؛ اتفاقی که دادگاه‌ها را مجبور کرد برای محاسبه سهم ۵ درصدی، یک ارزش پولی برای این معاوضه تعیین کنند.[2]

برای مبارزه با این نشت مالی، فیفا «اتاق پایاپای» را معرفی کرد که محاسبه و توزیع این وجوه را بر اساس پاسپورت الکترونیکی بازیکن خودکار می‌کند. برای آکادمی‌هایی در مناطقی مانند غرب آفریقا یا آمریکای جنوبی، بازیابی سهم‌های همبستگی فراموش‌شده به یک صنعت حقوقی تخصصی تبدیل شده است که تضمین می‌کند ثروت تولید شده در قله این ورزش، واقعاً به زمین‌های خاکی و پایه‌ای که استعدادها در آنجا شکل گرفته‌اند، می‌رسد.[3]